Тохсунньу 22
Тохсунньу 22 диэн Григориан халандаарыгар сыл 22-с күнэ. Сыл бүтүө 343 күн (ордук хонуктаах сылга 344 күн) баар.
Бэлиэ күннэр
Польша — Эһэ күнэ (Dzień Dziadka). Эһэ күнэ диэн ааттаах эрээри, эһэлэри, эбэлэри барыларын эҕэрдэлииллэр. Бу күн поляктар оҕолоругар эһэлэрин-эбэлэрин, кинилэр туох өҥөлөөхтөрүн туһунан кэпсииллэр.
Украина — Бииргэ буолуу күнэ (День соборності України). 1919 сыллаахха Украина уонна Арҕаа Украина биир судаарыстыба буолбуттар.
Түбэлтэлэр
- 1506 — 150 киһилээх Швейцария гвардеецтэрин бастакы этэрээтэ Ватикаҥҥа кэлбит. Бу күн Ватиканы билигин даҕаны харабыллыыр Швейцария гвардиятын тэриллиитин күнүнэн ааҕыллар.
- 1517 — Ридания аттыгар кыргыһыыга Селим I баһылыктаах Осмаан импиэрийэтэ Мамлюктар султанааттарын кыайан билиҥҥи Эгиипэт сирин ылбыт.
- 1724 — Бүөтүр I Арассыыйа импиэрийэтин тэрилтэлэрин сулууспалаахтара сокуону булгуччу билиэхтээхтэрин уонна билбэтинэн саптыбаттарын туһунан ыйаах таһаарбыт.
- 1863 — Польшаҕа, Литваҕа уонна Беларуська Арассыыйа былааһын утары Тохсунньутааҕы өрө туруу саҕаламмыт. Бу өрө туруу хам баттаммытын кэннэ элбэх киһи көскө ыытыллыбыта, ол иһигэр Саха сиригэр.
- 1905 (урукку истиилинэн тохсунньу 9 күнүгэр) — Санкт-Петербурга «Хааннаах баскыһыанньа» буолбут. Ыраахтааҕы уораҕайыгар петиция туттара хаамсан испит оробуочайдары саанан ытыалаан ыспыттар. Мантан сылтаан Арассыыйаҕа бастакы өрөбөлүүссүйэ саҕаламмыта.
- 1906 — Ыраахтааҕы сэриилэрэ Чита Өрөспүүбүлүкэтин хам баттаабыттар.
- 1917 — АХШ бэрэсидьиэнэ (ол саҕана нейтралитеты тутан олорбута) Вудро Вильсон Европаҕа «кыайыыта суох эйэлэһиигэ» ыҥырбыт.
- 1919 — Злука Актата баттанан, Украина Народнай Өрөспүүбүлүкэтэ Уонна Арҕаа Украина Народнай Өрөспүүбүлүкэтэ холбоммуттар.
- 1941 — Аан дойду иккис сэриитэ: Британия уонна Британия Наассыйаларын Холбоһугун сэриилэрэ Ливия Тобрук куоратын Италия сэриилэриттэн былдьаабыттар.
- 1943 — Аан дойду иккис сэриитэ: Австралия уонна АХШ сэриилэрэ дьоппуон аармыйатын уонна флотун Буна-Гона (Папуа Саҥа Гвинея) аттынааҕы кыргыһыыга кыайбыттар.
- 1944 — Аан дойду иккис сэриитэ: Союзниктар «Шингл» эпэрээһийэни саҕалаабыттар — Анцио уонна Неттуно (Италия) куораттарга саба түспүттэр.
- 1957 — Израиль Синаай тумул арыыттан тахсыбыт.
- 1960 — Билиҥҥи Мирнэй улууһун хоту өттүгэр Сохсолоох үрэҕэр «Айхал» диэн ааттаммыт кимберлиит туруупката булуллубут. Кэлин манна Айхал бөһүөлэгэ тутуллубута.
- 1963 — Хас эмэ үйэ тухары өстөспүт Франция уонна Германия Елисейдээҕи бииргэ үлэлээһин туһунан дуогабар түһэрсибиттэр. Дуогабарга Франция бэрэсидьиэнэ Шарль де Голль уонна Арҕаа Германия канцлера Конрад Аденауэр илиилэрин баттаабыттар.
- 1973 — АХШ Үрдүкү Суута дойдуга аборту көҥүллээбит.
- 1984 — графическай алтыһааннаах (интерфейстээх) уонна "кутуйахтаах" аан дойдуга бастакы киэҥ эйгэҕэ тахсыбыт Apple Macintosh көмпүүтэр эрэкилээмэтэ тэлэбиисэргэ тахсыбыт.
- 2006 — Боливия бэрэсидьиэнинэн Эво Моралес буолбут. Кини Соҕуруу Америкаҕа бастакы олохтоох индеец бэрэсидьиэн.
Төрөөбүттэр
- 1440 — Иван III — Москуба Улуу кинээһэ. Кини кэмигэр Русь Алтан Ордуу былааһыттан букатыннаахтык тахсыбыта.
- 1561 — Фрэнсис Бэкон — Англия судаарыстыбаннай диэйэтэлэ, бөлөһүөк, билим миэтэдин олохтообут киһи.
- 1788 — Дьордь Гордон Байрон — Британия бэйиэтэ уонна Романтицизм бэлиэ фигурата, Эуропа биир улуу бэйиэтэ. Соҕотох кыыһа Ада Лавлейс аан дойду бастакы программиһынан билиниллэр.
- 1898 — Сергей Эйзенштейн — сэбиэскэй тыйаатыр уонна киинэ режиссера, худуоһунньук, сценарист, ускуустубаны чинчийээччи, педагог. РСФСР ускуустубатын үтүөлээх үлэһитэ (1935 сыл).
- 1907 — Дмитрий Кедрин — нуучча сэбиэскэй бэйиэтэ, тылбаасчыт. Сүрүн идэтинэн — суруналыыс.
- 1908 — Лев Ландау — сэбиэскэй физик, академик, Нобель бириэмийэтин лауреата (1962).
- 1959 — Лидия Шамаева — "Айыы кыһата" оскуола төрүттэһээччитэ уонна бастакы, билиҥҥи дириэктэрэ, Арассыыйа үтүөлээх учуутала, хас да оҕо ааҕар кинигэтин кыттыгас ааптара.
- 1972 — Айсен Николаев — 2018 сыллаахтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана, 2012-2018 сылларга Дьокуускай куоратын баһылыга, 1995-2004 сылларга АлмаасЭргиэнБаан дьаһалтатын бэрэстээтэлэ.
- 1978 — Елена Нестерова — эбээн тылын чинчийээччи учуонай, филология билимин хандьыдаата.
Өлбүттэр
- 2008 — Хит Леджер — Австралия артыыһа уонна клипмейкерэ. Өлбүтүн кэннэ 2009 сыллаахха Оскар бириэмийэтин киниэхэ анаабыттара.
- 2013 — Михаил Тимофеев (15.03.1932 төр.) — саха норуодунай бэйиэтэ, тылбаасчыт, Саха Өрөспүүбүлүкэтин өрөгөйүн ырыатын ааптардарыттан биирдэстэрэ.
