Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Николаев Айсен Сергеевич

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Николаев.

Николаев Айсен Сергеевич (төр. 1972 сыл тохсунньу 22 күнэ, Ленинград) — Арассыыйа судаарыстыбаннай деэтелэ. 2018 сыл балаҕан ыйын 27 күнүттэн Саха Сирин Ил Дархана (врио 2018 сыл ыам ыйын 28 күнэ — балаҕан ыйын 27 күнэ)[1].

2019 сыл сэтинньи 7 күнүттэн «Биир ньыгыл Арассыыйа» эрэгийиэннээҕи салаатын сэкирэтээрэ[2].

2012—2018 сылларга Дьокуускай куорат баһылыга.

Олоҕун олуктара

1972 сыллаахха тохсунньу 22 күнүгэр Ленинград куоракка устудьуон дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Үөһээ Бүлүүгэ олорбута.

Үөрэҕэ

16 сааһыгар Үөһээ Бүлүү физмат оскуолатын көмүс мэтээлинэн бүтэрбитэ.

Николаев Ломоносов аатынан Москва судаарыстыбаннай университетын физическэй факультетыгар киирбитэ. 1994 сыллаахха МГУ-ну бүтэрбитэ, уонна ол сыл Арассыыйа Федерациятын бырабыыталыстыбатын иһинэн норуот хаһаайыстыбатын академиятын «үбү-харчыны салайыы» диэн идэтинэн бүтэрбитэ

Карьера

1994—1995 сс. — «САПИ-центр» генеральнай директора.

1995—1998 сс. — «Алмазэргиэнбанк» Аһаҕас акциялаах уопсастыба бырабылыанньатын састаабыгар киирбитэ, САПИ-фонд вице-бэрэсидьиэнэ.

1997—2002 сылларга Өлөөннөөҕү биир мандааттаах уокуруктан Саха сирин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) үрдүкү палаататын 2-с ыҥырыылаах дьокутаата этэ.

1998—2003 сс. — «Алмазэргиэнбанк» дьаһалтатын бэрэссэдээтэлэ.

2002—2004 сылларга Николаев «Союз правых сил» баартыйаттан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) 3-с ыҥырыылаах дьокутаата этэ.

2004—2007 сылларга Саха сирин үбүнэн хааччыйыы миниистирэ[3].

2007 сыл олунньу 16 күнүгэр Саха сирин бэрэсидьиэнин Ыйааҕынан Саха сирин Бэрэсидьиэнин уонна Бырабыытылыстыбатын дьаһалтатын тойонунан анаммыта.

2011 сыл ыам ыйын 18 күнүттэн Николаев Саха Өрөспүүбүлүкэтин бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччытынан анаммыта.

Дьокуускай баһылыга

2011 сыл ахсынньы ыйын саҕаланыытыгар Дьокуускай куорат Дуумата мэр быыбарын алта ый иннинэ, ол эбэтэр 2012 сыл кулун тутар 4 күнүгэр, бэрэсидьиэн быыбарын кытта тэҥҥэ ыытарга быһаарбыта[4], онтон 2011 сыл ахсынньы 23 күнүгэр Дьокуускай баһылыга Юрий Заболев үлэтиттэн уурайар туһунан сайабылыанньа суруйбута. 2012 сыл тохсунньутугар Николаев «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйаттан Дьокуускай баһылыгын талыытыгар хандьыдаат буолбута[5]. 2012 сыл кулун тутар 4 күнүгэр буолбут быыбарга Николаев 47,73 % куолаһы ылбыта, онтон быыбарга кыттыбыт дьон ахсаана 69,84 % этэ. Куоластааһын түмүгүнэн кини 5 сыл болдьоххо Дьокуускай куорат уокуругун баһылыгынан талыллыбыта.

2017 сыл сааһыгар, Дьокуускай куорат мээрин быыбара ананыан иннинэ, «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа Саха сиринээҕи салаата мэр быыбарыгар хандьыдааттары талыыга праймериз ыыппыта. Николаев 86 % куолаһы ылбыта[6]. 2017 сыл сайыныгар Николаев Дьокуускай куорат баһылыгар хаттаан хандьыдаат буолбута. 2017 сыл балаҕан ыйын 10 күнүгэр буолбут быыбарга кини быыбардааччылар 68,4 % куоластарын ылан иккис болдьоххо талыллыбыта[7].

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана

Арассыыйа бэрэсидьиэнин Владимир Путин ыйааҕынан 2018 сыл ыам ыйын 28 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын эбээһинэһин быстах кэмҥэ толорооччуннан анаммыт[8].

2018 сыл балаҕан ыйын 9 күнүгэр буолбут быыбарга быыбардааччы 71,40 % куолаһын ылан СӨ Ил Дархана буолбут[9]. 2018 сыл балаҕан ыйын 27 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын солотугар киирбит[10].

2019 сыл атырдьах ыйын 2 күнүттэн 2020 сыл тохсунньу 27 күнүгэр диэри — Арассыыйа Федерациятын Судаарыстыбаннай сэбиэтини бөрөсүүдьүмүн чилиэнэ[11][12].

2023 сыл ыам ыйыгар бэрэсидьиэн Путин Николаевы кытта көрсүһүүтүгэр Саха сирин бырамыысыланнаһыгар, тыа хаһаайыстыбатыгар, тутуу салаатыгар үчүгэй көрдөрүүлэри бэлиэтээбитэ. Өрөспүүбүлүкэҕэ нэһилиэнньэ ахсаанын уонна олохтоох дьон ахсаана үрдүүрүн көрдөрөр үчүгэй сыыппаралар бааллар. Путин уонна Николаев Өлүөнэ күргэтин тутуутун кэскилин туһунан кэпсэппиттэрэ[13].

2023 сыл сэтинньи 10 күнүгэр РФ субъектарын үрдүк сололоохторун быыбарыгар ыытыллыбыт куоластааһын түмүгүнэн Николаев 75,77 % куолаһы ылан, СӨ баһылыгын дуоһунаһыгар хаалар.

2023 сыл балаҕан ыйын 27 күнүгэр бирисээгэ биэрбитэ уонна Саха Сирин Ил Дархан дуоһунаһыгар официальнайдык киирбитэ[14][15].

2024 сыл от ыйыгар Айсен Николаев Госсовет (нууч.) (сах. энергетикаҕа хамыыһыйа бэрэссэдээтэлинэн анаммыта. Хамыыһыйа бэрэссэдээтэллэрин анааһын туһунан ыйаахха бэрэсидьиэн от ыйын 22 күнүгэр илии баттаабыта[16][17].

«Баҕа санаа харыйата» бүтүн арассыыйатааҕы аахсыйаҕа сыллата кыттар, Саха сирин уонна доҕордуу ЛНР, ДНР оҕолорун баҕа санааларын толорор.

Баартыйа

«Биир ньыгыл Арассыыйа» эрэгийиэннээҕи салаатын бэлитиичэйскэй Сэбиэтин чилиэнэ.

Уопсастыбаннай үлэ

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Көҥүл тустуу федерациятын бэрэсидьиэнэ.

Дьиэ кэргэнэ

Кэргэнэ — Людмила Валерьевна Николаева, 2014 сылтан 2018 сылга диэри «Алмазэргиэнбаан» бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ. Үс оҕолоох. Бастакы кэргэнэ — Екатерина Кириллина. Киниттэн биир оҕолоох.

Наҕараадалар

  • Доҕордоһуу уордьана (2022 сыл кулун тутар 21 күнэ) — Саха Өрөспүүбүлүкэтин социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытыгар улахан кылаатын иһин[18].
  • Доҕордоһуу уордьана (2023, ДНӨ)[19].
  • Арассыыйа Федерациятын Бэрэсидьиэнин Бочуоттаах грамотата (нууч.) (сах. (2025 сыл атырдьах ыйын 27 күнэ) — Арассыыйа историческай-култуурунай уонна айылҕа нэһилиэстибэтин харыстааһыҥҥа, Арассыыйа географическай уопсастыбатын үлэтигэр көхтөөхтүк кыттыытын иһин[20].
  • Донецкай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэ Арассыыйаны кытта холбоспутун үбүлүөйдээх мэтээлэ (2023, ДНӨ)[19].
  • «Дьокуускай куорат ытык олохтооҕо» ытык аат (2022 сыл балаҕан ыйын 10 күнэ)[21].
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуот хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ (2008).
Итэҕэл үрдүк наҕараадалара
  • Сибэтиэй благовернай кинээс Александр Невскэй уордьана (2022 сыл тохсунньу 22 күнэ)[22].

Дойдулар ыккардыларынааҕы санкциялара

2022 сыл ахсынньы 15 күнүттэн АХШ санкциятын анныгар сылдьар[23].

Ону тэҥэ, Великобритания, Украина уонна Канада санкцияларын испииһэгэр киирбитэ.

Быһаарыылар

  1. ↑ Новый глава Республики Саха. Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 9 От ыйын 2021 года.
  2. ↑ Глава Якутии стал секретарем регионального отделения «Единой России». Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 24 Бэс ыйын 2021 года.
  3. ↑ Организационная структура. Министерство финансов Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025.
  4. ↑ Выборы мэра Якутска назначены! 12 декабря 2011. Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025.
  5. ↑ За кресло мэра Якутска поборются десять человек. РИА Новости (13 Тохсунньу 2012). Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025.
  6. ↑ «Отработали не как конкуренты»: на праймериз «ЕР» победил мэр Якутска. ИА REGNUM. 29.05.2017. Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 20 Кулун тутар 2020 года.
  7. ↑ Действующий мэр Якутска Айсен Николаев победил на выборах главы города. 11.09.2017. Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 9 От ыйын 2021 года.
  8. ↑ Указ «О досрочном прекращении полномочий Главы Республики Саха (Якутия)» (рус.). Президент России. Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 16 Тохсунньу 2019 года.
  9. ↑ Николаев набрал 71,41% голосов на выборах главы Якутии после обработки 100% протоколов (рус.). ТАСС. Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 11 Балаҕан ыйын 2018 года.
  10. ↑ Указ «О досрочном прекращении полномочий Главы Республики Саха (Якутия)». kremlin.ru (28 мая 2018 года). Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 20210122220655 года.
  11. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 02.08.2019 г. № 255-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 2 Кулун тутар 2021 года.
  12. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 27.01.2020 г. № 10-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации». Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 25 Кулун тутар 2020 года.
  13. ↑ Путин позитивно оценил темпы развития Якутии, поручил обратить внимание на рынок труда. ТАСС (23 мая 2023). Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025.
  14. ↑ Айсен Николаев официально вступил в должность главы Якутии. TACC. Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 27 Балаҕан ыйын 2023 года.
  15. ↑ Айсен Николаев вступил в должность Главы Якутии. Глава Республики Саха (27 Балаҕан ыйын 2023). Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025.
  16. ↑ Глава Якутии назначен председателем комиссии Госсовета по энергетике. https://www.interfax.ru. Интерфакс (23 От ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025.
  17. ↑ Айсен Николаев: продолжим рассматривать самые актуальные вопросы энергетики. https://ria.ru. РИА Новости (27 Балаҕан ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025.
  18. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21 марта 2022 года № 132 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 22 Кулун тутар 2022 года.
  19. ↑ 1 2 Пушилин вручил орден Дружбы главе Якутии. Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 22 Сэтинньи 2023 года.
  20. ↑ Распоряжение Президента Российской Федерации от 27.08.2025 № 334-рп ∙ Официальное опубликование правовых актов (рус.). publication.pravo.gov.ru (27 Атырдьах ыйын 2025). Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025.
  21. ↑ Айсену Николаеву присвоено звание «Почетный гражданин города Якутска». Награду вручили глава Якутска Евгений Григорьев и председатель Якутской городской Думы Альберт Семенов (рус.). ЯСИА (10 Балаҕан ыйын 2022). Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 10 Балаҕан ыйын 2022 года.
  22. ↑ Айсен Николаев по указу Патриарха Кирилла награжден высшей наградой РПЦ — орденом Александра Невского. ИА «HOTU.SU» (23 января 2022). Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025. Архивировано 4 Олунньу 2022 года.
  23. ↑ Russia-related Designations and Designations Updates. Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2025.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар