Дьокуускай

Нэһилиэнньэлээх пуун
Дьокуускай
Дьокуускай
Былаах Гиэрбэ
62°01′38″ с. ш. 129°43′55″ в. д.
Дойду	Арассыыйа
Устуоруйа уонна география
Төрүттэммитэ	1632
Иэнэ	122
Киин үрдүгэ	95
Кэм курдааһына	UTC+9
Олохтоохтор
Олохтоох дьонун ахсаана	▲367 667 киһи (2024)
Официальнай тыла	нуучча тыла
Сыыппара идентификатордар
Телефон кода	4112
Почта индексэ	677000–677999
ОКАТО кода	98401000000
ОКТМО кода	98701000001
ГКГН нүөмэрэ	0011849
якутск.рф(нууч.)​(ааҥл.)
Дьокуускай
Биики Хааһахха миэдьийэ билэлэр

Дьокуускай (нууч. Якутск) — Арассыыйа куората, порт-куорат, Саха Өрөспүүбүлүкэтин киин куората, Туймаада хочотугар турар. Дьокуускай куорат уокуругун киинэ. «Үлэ албан аатын куората».

Уһук Илиҥҥи Федеральнай уокурукка нэhилиэнньэтин ахсаанынан төрдүс улахан куорат (Хабаровскайтан, Владивостоктан уонна Улан-Удэттэн кэннэ). Саамай улахан куораттардан, элбэх сыллаах тонууга турар куорат.

Саха Сиригэр саамай улахан куорат. Дьокуускай саамай тургэнник улаата турар куораттарга киирсэр.

Этимология

1632 сыллаахха хаһаахтар олохтообуттара. Бастаан Өлүөнэ остуруога эбэтэр Дьокуускай остуруога диэн ааттана сылдьыбыта. Топоним бастакы барыла «Өлүөнэ» диэн гидронимтан тахсар, онтон иккис көрүҥэ нууч. Якутия диэн хоронимтан тахсар уонна кэлин сүрүн туттуллар аат буолбута. 1708 сыллаахха нууч. Якутский куорат стаатуһун ылбыта, кэлин нууч. Якутск диэн ааттаммыта.

Физико-географическай уратылара

Географическай сирэ

Куорат Өлүөнэ өрүс хаҥас кытылыгар, орто сүүрүгүнэн, Туймаада хочотугар турар. Хотугу параллель 62 кыраадыһыттан кыратык хоту сытар, ол иһин сайын «үрүҥ түүннэр» уһуннук тураллар, оттон кыһын (ахсынньыга) күн сырдыга баара-суоҕа 3-4 чаас эрэ буолар. Иэнэ — 122 км². Дьокуускай — Сир планетаҕа ирбэт тоҥ зонатыгар сытар саамай улахан куорат. Москваҕа диэри уопсай туттуллар массыына суолунан ырааҕа 8400 км кэриҥэ. Дьокуускай — Арассыыйаҕа 300 000-тан тахса олохтоохтоох улахан куораттартан федеральнай суол ситимигэр сылы быһа ситимнээх суола суох соҕотох куорат буолар.

Рельеф

Дьокуускай Өлүөнэ өрүс хочотугар (Туймаадаҕа), дэхси сиргэ турар. Куорат сиригэр уу ылар элбэх күөллэр, айааннар бааллар, олортон улаханнара: Үрүҥ, Сайсары, Теплай, Талое, Хатыҥ-Үрэх, Сэргэлээх. Өрүс кытыла кумахтаах, чаардарыгар талах үүнэр. Өлүөнэ истиэп үүнээйинэн бүрүллүбүт хаҥас коренной кытыла Туймаада хочотугар сүүс миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх модьоҕонон түһэр. Куорат өттүттэн көрдөххө бу эмпэлэр хайа систиэмэтигэр маарынныыллар, ол эрэн дьиҥэр Өлүөнэ хочотун үрдүнэн талахтаах тиит мастаах тайҕанан бүрүллүбүт, намыһах томтордоох таһымнаах сир кытыыта буолар. Бу эмпэ биир салаата, сытыы төбөлөөх, Чочур Мыраан диэн хайа.

Сайсары күөл

Дьокуускай киин чааһа Өлүөнэ өрүс сүнньүттэн киэҥ оттоох дэхси сиринэн Күөх хонуу араарыллар. Бу хонуу Өлүөнэ өрүс уу ылар хочото буолар уонна халаан кэмигэр ууга барар. Дьокуускай өрүс пордугар Өлүөнэ биир салаата — Куорат салаата чугаһыыр. Ол салаа XX үйэ 60-с сылларыгар куорат даамбата тутуллубутун кэннэ, билигин өрүс пордун турар сирэ, ол аата «ханаал» диэн ааттанар затон буолбута. Өрүс кумаҕа мунньуллуутуттан бу салаа куруук чычааран иһэр, ол иһин хараабыл сылдьарын хааччыйарга, салаа түгэҕин земснарядынан куруук дириҥэтэллэр.

Климата

Куорат климата тыйыс континентальнай.

• Орто сыллааҕы температура — −8,8 °C;
• Орто сыллааҕы тыал түргэнэ — 1,7 м/с;
• Орто сыллааҕы салгын сиигэ — 69 %.

Климат тыйыс континентальнай, сыл устата түһэр сөҥүүтэ аҕыйах (235 мм). Сөҥүү үгүс өттө сылаас кэмҥэ түһэр. Дьокуускайга кыһын олус уһун уонна хаҕыс, тохсунньу ый орто температурата −37 °C кэриҥэ буолар, кэриэтэ хас кыһын аайы температура −50 °C-ҥа диэри түһэр, сороҕор кыраадыс 60-с бэлиэни да куоһарыан сөп (маннык тымныы бүтэһигин 1951 сыл тохсунньу 2 күнүгэр бэлиэтэммитэ). Муҥутуур тымныыта −64,4 °С тэҥнэһэр (1891 сыл олунньу 5 күнүгэр бэлиэтэммитэ). Кыһын алтынньыттан муус устарга диэри киирэн барар, саас уонна күһүн олус кылгастар. Сэтинньи иккис декадатыттан саҕалаан кулун тутар саҕаланыытыгар диэри метеонаблюдение баар кэмигэр биирдэ да ириэрии бэлиэтэммэтэҕэ. Тымныы түһүүтэ сыл устата хаһан баҕарар буолуон сөп.

Кыһыҥҥа тэҥнээтэххэ, сайын, уларыйа сылдьар майгылааҕын үрдүнэн, кылгас уонна олус итии буолар. Температурата бачча хотугу куоракка олус үрдүк, +50 °C-ҥа тиийиэн сөп. От ыйын орто температурата +20 °С кэриҥэ, оттон муҥутуур итиитэ +38,4 °С. Дьокуускай сыллааҕы амплитудата — планета үрдүнэн саамай улаханнартан биирдэстэрэ, «тымныы полюстарыгар» — Өймөкөөҥҥө уонна Үөһээ Дьааҥыга 100 °C-тан (102,8 °C) тахсар.

Дьокуускай климата

Көрдөрүү	Тох.	Ол.	Кул.	Муус.	Ыам.	Бэс.	От.	Ат.	Бал.	Алт.	Сэт.	Ахс.	Сыл
Абсолютнай максимум, °C	−6,8	−2,2	8,3	21,1	31,1	35,4	38,4	35,4	27,0	18,6	3,9	−3,9	38,4
Орто максимум, °C	−34	−28	−11,6	2,6	13,8	23,1	25,5	21,8	12,0	−3	−22,2	−34,4	−2,8
Орто температура, °C	−37	−33	−19,1	−3,5	8,0	17,0	20,0	15,5	6,4	−7	−26	−37	−8
Орто минимум, °C	−40	−37,2	−26	−10,4	1,5	9,8	13,1	9,3	1,3	−11	−29,4	−40,5	−13,3
Абсолютнай минимум, °C	−63	−64,4	−54,9	−41	−18,1	−4,5	−1,5	−7,8	−14,2	−40,9	−54,5	−59,8	−64,4
Сөҥүүлэр нуормалара, мм	10	9	6	8	20	30	40	37	30	19	17	9	235
Источник: Дьокуускай климата (биллибэт). Сигэнии күнэ: 22 Сэтинньи 2025.

Кыһыҥҥы муус ириитэ Дьокуускайга тутуулар турууларыгар куттал суоһуур, ол иһин дьиэлэр сваяларга тураллар.

Кэм курдааһына

Дьокуускай МСК+6 кэм курдааһыҥҥа баар. Туттуллар кэм UTC-тэн уратыта +9:00 буолар. Туттуллар кэми уонна географическай уһуну учуоттаатахха, Дьокуускайга күн ортото 12:21 чааска буолар.

Устуоруйата

1632 сыллаахха Бекетов баһылыктаах нуучча хаhаахтара Өлүөнэ кытылыгар, билиҥҥи Уус-Алдан сиригэр бастаан остуруок туппуттар. Онтон нуучча хаһаахтарын тойоно Иван Галкин Өлүөнэ остуруогун халаан уута ылара бэрдин иһин, Өйүк баай хонуутугар (эбэтэр лог диэни луг диэн сыыһа суруйбут буоллахтарына — аппатыгар) өрүс уҥуор куорат билиҥҥи турар сиригэр көһөрбүтэ.

«1701 сыллаахха Тобольскай бояр уола Семён Ремезов оҥорбут Сибиир Чертежнай кинигэтиттэн» XVII үйэ бүтүүтүнээҕи Дьокуускай куорат тулатын кытта картата — СПб., 1882 сыл.

Өлүөнэ кыраайын киинин быһыытынан бастаан Өлүөнэ остуруога дэнэр этэ. 1638 сыллаахха Саха Сирин Енисей уеһыттан арааран Саха уеһа оҥороллоругар киин остуруок буолбута.

1680 сыллаахха саҕаламмыт реформа кэмигэр 1681 сыллаахха остуруокка Приклонскай бойобуода кэлэр, кини сүрүн соруга — остуруогу куоракка кубулутуу. Куораты тутуу от ыйын 24 күнүгэр 1682 сыллаахха саҕаламмыт. 3600 саһаан кыбадыраат иэннээх сири 3,5 миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх күрүө туттарар. Бу эркиҥҥэ 8 баасына туттарар. Куорат городничайынан Семен Иванович Епишев диэн киһи ананар.

Тохсунньу 10 күнүгэр 1696 сыллаахха Сибиирдээҕи бирикээс Саха уеһын уонна куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарар. Онтон нөҥүө сылыгар тохсунньу 31 күнүгэр үрүҥ көмүс бэчээти оҥотторон ыытар. Бу кэмтэн ыла остуруок бүтэһиктээхтик куорат аатын сүгэр.

Дьокуускай XVII үйэҕэ. Гравюра Николаас Витсен гравюрата. 1692 сыл

Дьокуускай, бүтүн Өлүөнэ кыраайын байыаннай-дьаһалта уонна атыы-эргиэн киинэ буолан, 1708 сылтан тэриллибит Сибиир күбүөрүнэтигэр бас бэринэрэ, 1822 сылтан — Илин-Сибиир генеральнай-күбүөрүнэ. 1822 сыллаахха Дьокуускай уобаластааҕы куорат буолар, онтон 1851 сылтан Саха сирэ күбүөрүнэ быраабынан туспа уобалас статуһун ылар, киинэ Дьокуускайга баар буолар.

Дьокуускай күүскэ сайдыыта чуолаан И. И. Крафт (1907—1913) күбүөрүнээтэрдиир кэмигэр сибээстээх. Куоракка электростанция, төлөпүөн ыстаансыйата тутуллубуттара, түмэл аһыллыбыта, Императорскай географическай уопсастыба салаата тэриллибитэ. 1898 сыл атырдьах ыйын 9 күнүгэр босхо бибилэтиэкэ-ааҕар саала аһыллыбыта.

1878 сыллаахха Дьокуускай көрүҥэ

Гражданскай сэрии сылларыгар Саха уобалаһыгар элбэх кыргыһыы буолбута. 1918 сыл бүтүүтэ Дьокуускайга Сэбиэскэй былаас суулларыллыбыта. Ол эрээри, 1919 сыл ахсынньы 14 күнүттэн 15 күнүгэр түүн Дьокуускайдааҕы Колчак утары өрө туруу кэмигэр Дьокуускайдааҕы олохтоох стрелковай хамаанда быһаарар оруолунан Сэбиэскэй былаас сөргүтүллүбүтэ. Амматааҕы солобуода таһыгар баар Сахыл-Сыһыы диэн сиргэ бу сэрии бүтэһик бөдөҥ кыргыһыыта Арассыыйа устуоруйатыгар киирбитэ: 1923 сыл олунньу 13 күнүттэн кулун тутар 3 күнүгэр диэри ыар тымныы усулуобуйатыгар Иван Строд хамаандалаах Дьокуускайга киирэр суолу көмүскүүр кыһыл байыастар уонна үрүҥ Сибиир генерала Анатолий Пепеляев хайысхалаах дружината сэриилэспиттэрэ. Кыргыһыы түмүгэр РСФСР сиригэр-уотугар үрүҥнэр бүтэһик бөдөҥ байыаннай холбоһуктара үлтүрүтүллүбүтэ, оттон генерал бэйэтэ билиэҥҥэ түбэспитэ.

Дьокуускай куорат 1900 сыллааҕы былаана. Ильин картографическай тэрилтэтин таһаарыыта

Гражданскай сэрии түмүгэр Саха уобалаһыгар Сэбиэскэй былаас олохтоммута. 1921 сыл алтынньытыгар диэри Саха күбүөрүнэтээҕи ревкомун бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Платон Ойуунускай (мантан 1922 сылтан — Саха сирин салайааччыта, Саха АССР Совнаркомун бэрэссэдээтэлэ) «Саха АССР үлэһит дьонун бырааптарын уонна эбээһинэстэрин Декларацията» уонна «Саха Өрөспүүбүлүкэтин автономиятын туһунан балаһыанньа» диэн бырайыактары оҥорбута. 1922 сыл саҕаланыытыгар өрөспүүбүлүкэни тэрийэр үлэ түмүктэммитэ, уонна бу докумуоннарга олоҕуран 1922 сыл муус устар 27 күнүгэр Саха Автономнай Сэбиэскэй Социалистическай Өрөспүүбүлүкэтэ тэриллибитэ — саха норуотун устуоруйатыгар бастакы судаарыстыбаннас. Өрөспүүбүлүкэ киин куоратынан Дьокуускай буолбута.

1930-с сылларга Дьокуускайга бастакынан билим-чинчийэр институт тэриллибитэ, өрөспүүбүлүкэ норуот үөрэҕириитин уонна билимин саҥа таһымыгар тахсыбыта.

Улуу Аҕа дойду сэриитин кэмигэр Дьокуускайга авиадивизия штаба уонна АЛСИБ салгын трассатын салайыыта бааллара. Ол трассанан АХШ-тан фроҥҥа ленд-лииһинэн ылбыт 8 тыһыынчаҕа чугаһатар истребитель уонна бомбардировщик тиэрдиллибитэ. Куоракка, сэрии кэмигэр АЛСИБ штаба турбут оройуонун кэнниттэн, билигин да Авиагруппа диэн аат хаалбыт. 1943 сыллаахха куораттар икки ардыларынааҕы төлөпүөн ыстаансыйата аһыллыбыта.

1991 сыл ахсынньы 27 күнүгэр Саха АССР аата Саха Өрөспүүбүлүкэтэ диэн уларытыллыбыта. Киин куоратынан Дьокуускай хаалбыта.

2022 сыл сэтинньи 15 күнүгэр Арассыыйа Федерациятын Бэрэсидьиэнин Ыйааҕынан куоракка «Үлэ албан аатын куората» диэн үрдүк аат иҥэриллибитэ.

Нэһилиэнньэтэ

Дьон ахсаана

1632	1681	1807	1825	1852	1856
200	→200	↗2700	↘2500	↗2700	↗2800
1860	1862	1865	1883	1885	1888
↗3600	↗5649	↘5300	↗5800	↘5500	↗6300
1890	1895	1897	1906	1911	1913
↗6500	↘6200	↗6535	↗7700	↗9242	↗10 300
1917	1923	1926	1933	1939	1950
↘7300	↗10 065	↗10 558	↗23 000	↗52 882	↗59 900
1955	1956	1959	1960	1962	1963
↗67 000	↘63 000	↗74 330	↗77 400	↗79 000	↗82 000
1964	1965	1966	1967	1968	1970
↗86 000	↗89 000	↗92 000	↗95 000	↗98 000	↗107 617
1971	1972	1973	1974	1975	1976
↗114 000	↗120 000	↗126 000	↗133 000	↗137 000	→137 000
1979	1982	1983	1984	1985	1986
↗152 368	↗165 000	↗170 000	↗175 000	↗180 000	↗184 000
1987	1989	1990	1991	1992	1993
↗188 000	↘186 626	↗192 000	↗193 000	↗198 000	↘196 000
1994	1995	1996	1997	1998	1999
↘194 000	↘193 000	↘192 000	↗194 000	↗196 000	↘195 500
2000	2001	2002	2003	2004	2005
↘195 400	↗197 800	↗210 642	↘210 600	↗216 800	↗235 610
2006	2007	2008	2009	2010	2011
↗239 200	↗245 600	↗255 800	↗264 069	↗269 601	↘269 500
2012	2013	2014	2015	2016	2017
↗278 406	↗286 456	↗294 138	↗299 169	↗303 836	↗307 911
2018	2019	2020	2021	2023	2024
↗311 760	↗318 768	↗322 987	↗355 443	↗361 154	↗367 667

100 000

200 000

300 000

400 000

1825

1865

1895

1917

1950

1962

1967

1973

1982

1987

1993

1998

2003

2008

2013

2018

2024

Дьокуускай нэһилиэнньэтин ахсаана 2023 сыл тохсунньу 1 күнүнээҕи туругунан 361 154 киһи. 12 сыл устата олохтоохторун ахсаана туруктаах үүнэн иһэрэ көстөр.

Сурутуу ыытыллыбыт сылларга уонна 2007 сылга олохтоох ахсаана

2020 сыллааҕы Бүтүн Арассыыйатааҕы нэһилиэнньэ биэрэпиһин дааннайынан, 2021 сыл алтынньы 1 күнүнээҕи туругунан куорат Арассыыйа Федерациятын 1118 куоратын иһигэр нэһилиэнньэтин ахсаанынан 52-с миэстэни ылар.

1726 сыллаахха, бастакы Камчааткаҕа экспедиция Дьокуускайынан ааһан иһиитигэр, лейтенант Чириков бэйэтин сурунаалыгар суруйбутунан, манна «300 Нуучча дьиэтэ баара, оттон куорат чугаһыгар 30 тыһыынча Саха көһө сылдьара».

XIX үйэ иккис аҥарыгар Дьокуускай

Дьокуускайдааҕы духовнай семинария

СӨ борокуратууратын дьиэтэ

2010 сыллааҕы нэһилиэнньэ биэрэпиһин түмүгүнэн, Дьокуускай нэһилиэнньэтин ахсаана икки биэрэпис (2002 уонна 2010 сс.) икки ардыларыгар 20,1 % улааппыта.

1990-с сыллар саҕаланыытыттан өрөспүүбүлүкэ улуустарыттан тыа олохтоохторо Дьокуускайга күүскэ көһөн кэлэллэр. 2000-с сыллартан Орто Азияттан, Кавказтан уонна Кытайтан кэлии дьон миграцията бара турар. Дьокуускай нэһилиэнньэтин ахсаана айылҕатын быһыытынан эбиллиитинэн уонна миграциянан түргэнник улаатар. Нэһилиэнньэни тиийимтиэ дьиэнэн, уһуйааннарынан, оскуолаларынан уонна балыыһаларынан хааччыйыы кыһалҕата сытыытык турар.

Национальнай састааба

2020—2021 сыллааҕы Бүтүн Арассыыйатааҕы биэрэпис дааннайынан, муниципальнай тэриллии сиригэр-уотугар 100-тэн тахса омук бэрэстэбиитэллэрэ олороллор, олортон саамай ахсааннаахтара:

• сахалар — 59,2 %;
• нууччалар — 26,4 %;
• кыргыыстар — 3,4 %;
• эбэҥкилэр — 1,9 %;
• таджиктар -—1,7 %;
• кытайдар -—1,4 %;
• эрмээннэр — 1,1 %;
• бүрээттэр — 0,6 %;
• эбээннэр — 0,6 %;
• украиннар — 0,5 %;
• татаардар — 0,4 %;
• дьүкээгирдэр — 0,1 %.

Дьаһалтанан араарыы

2004 сыл сэтинньи 3 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин уураахтарыгар олоҕуран Марха уонна Хаҥалас бөһүөлэктэрэ Дьокуускай куорат чэрчитин иһигэр киирбиттэрэ.

«Дьокуускай куорат» куораттааҕы уокуругун састаабыгар киирэллэр Маҕан, Табаҕа, Эргэ Табаҕа, Хатас, Тулагы, Капитоновка, Киллэм, Сыырдаах, Пригороднай, Владимировка сэлиэнньэлэрэ.

Куорат салайыытын территориальнай уорганнара

1. Автодорожнай уокурук
2. Гагаринскай уокурук
3. Губинскай уокурук
4. Октябрьскай уокурук
5. Промышленнай уокурук
6. Сайсары уокуруга
7. Строительнай уокурук
8. Центральнай уокурук
9. Хаҥалас микро оройуона
10. Маҕан сэлиэнньэ
11. Марха микро оройуона
12. Пригороднай сэлиэнньэ
13. Табаҕа сэлиэнньэ (Эргэ Табаҕа киирэр)
14. Тулагы Киллэм нэһилиэгэ
15. Хатас нэһилиэгэ

Билим уонна үөрэх

Үөрэх

М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет 1956 сыл атырдьах ыйын 23 күнүгэр олохтоммута уонна билиҥҥи кэмҥэ Хотугулуу-Илин Азияҕа саамай улахан билим уонна үөрэҕирии киинэ буолар. Университет 40 үөрэх-лаборатория корпустаах уонна 13 институттаах, 5 туспа факультеттаах уонна 3 филиаллаах.

Ирбэт тоҥу чинчийэр институт таһыгар сэлии паамытынньыга

Куорат орто үөрэҕэ 50 оскуоланан, ол иһигэр гимназияларынан уонна лиссиэйдэринэн бэриллэр.

2013 сыллаахха В. П. Ларионов аатынан Физико-техническэй лиссиэй уонна Дьокуускай куораттааҕы лиссиэй Арассыыйа бастыҥ 500 оскуолатын испииһэгэр киирбиттэрэ. 2014 сыллаахха «Арассыыйа бастыҥ 100 оскуолата» испииһэккэ Өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй-интернат киирбитэ. 2015 сыллаахха Дьокуускай биэс оскуолата «Арассыыйа бастыҥ 500» испииһэгэр киирбитэ, олор: Өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй-интернат, В. П. Ларионов аатынан Физико-техническэй лиссиэй, Куораттааҕы классическай гимназия, Дьокуускай куораттааҕы лиссиэй уонна Л. А. Колосова аатынан 33 №-дээх орто оскуола.

ХИФУ Айылҕа билимин факультеттарын куорпуһа

Үрдүк үөрэх кыһалара

• Университеттар
  • Арктикатааҕы судаарыстыбаннай агротехнологическай университет
  • Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай уокурук
• Институттар
  • Арктикатааҕы култуура уонна ускуустуба судаарыстыбаннай института
  • Илиҥ-Сибиирдээҕи экэниэмикэ уонна менеджмент института
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин муусука үрдүкү оскуолата
  • Дьокуускайдааҕы гуманитарнай институт
  • Дьокуускайдааҕы уу тырааныспарын института Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай уу тырааныспарын университетын филиала
  • Дьокуускайдааҕы экэниэмикэ уонна быраап института Үлэ уонна социальнай сыһыаннар академиятын филиала.
• Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария

Орто анал үөрэх кыһалара

• Колледжтар
  • М. К. Аммосов аатынан ХИФУ инфраструктурнай технологияларын колледжа
  • И. И. Фадеев аатынан финансово-экэниэмикэ колледжа
  • Дьокуускайдааҕы гуманитарнай колледж
  • Аксения уонна Наталья Посельскайдар ааттарынан Дьокуускайдааҕы балет оскуолата
  • Дьокуускайдааҕы мэдэссиинэ колледжа
  • П. И. Дудкин аатынан Дьокуускайдааҕы сибээс уонна энергетика колледжа
  • В. М. Членов аатынан Дьокуускайдааҕы индустриально-педагогическай колледж
  • С. Ф. Гоголев аатынан Дьокуускайдааҕы педагогическай колледж
  • Дьокуускайдааҕы технология уонна дизайн колледжа
  • А. Д. Макарова аатынан Дьокуускайдааҕы култуура уонна ускуустуба колледжа
  • М. Н. Жирков аатынан Дьокуускайдааҕы муусука колледжа
  • Дьокуускайдааҕы инновационнай технологиялар колледжа
  • М. К. Аммосов аатынан ХИФУ Юридическай колледжа
  • Юридическай полицейскэй кэллиэс Дьокуускайдааҕы филиала
• Техникумнар
  • Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникума
  • Ю. А. Готовцев аатынан Дьокуускайдааҕы сервис технологическай техникума
  • Дьокуускайдааҕы коммунально-тутуу техникума
  • Т. Г. Десяткин аатынан Дьокуускайдааҕы промышленнай техникум
  • Дьокуускайдааҕы автодорожнай техникум
• Училищелар
  • П. П. Романов аатынан Дьокуускайдааҕы художественнай училище
  • Р. М. Дмитриев аатынан Өрөспүүбүлүкэтээҕи олимпийскай резервын училищета (колледжа)
  • В. И. Гришуков аатынан гражданскай авиация Дьокуускайдааҕы авиационнай техническэй училищета
• Атын
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын иһинэн инновационнай менеджмент үрдүкү оскуолата
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕи сайыннарыы уонна квалификацияны үрдэтии института
  • Идэтийбит үөрэҕи сайыннарыы института
  • Аэронавигация Институтун Хотугулуу-Илиҥҥи Сибиирдээҕи филиала

Билим кииннэрэ

Дьокуускайга хас да билим киинэ үлэлиир.

• Арассыыйа билим академиятын Сибиирдээҕи салаатын билим тэрилтэлэрэ:
  • СО РАН криолитозона Биологическай Проблемаларын Института — ФИЦ ЯНЦ СО РАН (ИБПК СО РАН) туспа салаата;
  • СО РАН алмаас уонна күндү металлар геологиятын института (ИГАБМ СО РАН);
  • СО РАН Н. В. Черскай аатынан Хоту хайа дьыалатын института — ФИЦ ЯНЦ СО РАН (ИГДС СО РАН) туспа салаата;
  • СО РАН гуманитарнай чинчийиилэр уонна Хотугу аҕыйах ахсааннаах олохтоох омуктар кыһалҕаларын института — ФИЦ ЯНЦ СО РАН (ИГИиПМНС СО РАН) туспа салаата;
  • СО РАН Ю. Г. Шафер аатынан космофизическай чинчийиилэр уонна аэрономия института — ФИЦ ЯНЦ СО РАН (ИКФИА СО РАН) туспа салаата;
  • СО РАН (ИМЗ СО РАН) П. И. Мельников аатынан ирбэт тоҥу чинчийэр института, манна үүнээйи Федеральнай криохарайыыта баар;
  • СО РАН Ньиэп уонна гаас кыһалҕаларын института — ФИЦ ЯНЦ СО РАН (ИПНГ СО РАН) туспа салаата;
  • СО РАН В. П. Ларионов аатынан Хоту физико-техническэй кыһалҕаларын института — ФИЦ ЯНЦ СО РАН (ИФТПС СО РАН) туспа салаата;
  • «СО РАН Дьокуускайдааҕы билим киинэ» федеральнай чинчийэр киинэ (ФИЦ ЯНЦ СО РАН);
  • М. Г. Сафронов аатынан Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын билим-чинчийэр института — ФИЦ ЯНЦ СО РАН (ЯНИИСХ) туспа салаата;
  • Дьокуускайдааҕы комплекснай мэдэссиинэ кыһалҕаларын билим киинэ (ЯНЦ КМП).
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин билим академията
  • Арктическай билим-чинчийэр киин Саха Өрөспүүбүлүкэтин билим академията
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин национальнай оскуолаларын билим-чинчийэр института
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин «Фтизиатрия» билим-практическай киинэ
• «АЛРОСА» АХ (ЗАО) «Якутнипроалмаз» алмаас хостооһунун оҥоһуктарын билим-чинчийэр уонна проектнай института
• М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет билим-чинчийэр института:
  • М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Хотугу эрэгийиэннээҕи экэниэмикэтин билим-чинчийэр института
  • М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Хоту прикладной экологиятын билим-чинчийэр института
  • М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Доруобуйа билим-чинчийэр института
  • М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Математика билим-чинчийэр института
  • М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Олоҥхо билим-чинчийэр института
  • М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет А. Е. Кулаковскай института
• Дьокуускайдааҕы тутуу судаарыстыбаннай проектнай билим-чинчийэр института
• «Балык хаһаайыстыбатын уонна океанографиятын бүтүн Арассыыйатааҕы билим-чинчийэр института» Федеральнай судаарыстыбаннай бюджетнэй билим тэрилтэтин Дьокуускайдааҕы салаата

Култуура

Айар сойуустар

• Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын сойууһа;
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин худуоһунньуктарын сойууһа;
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыйаатыр деятеллэрин сойууһа;
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин архитектордарын сойууһа.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай сыырката

Тыйаатырдар

• П. А. Ойуунускай аатынан академическай саха тыйаатыра;
• Государственный академический русский драматический театр им. А. С. Пушкин аатынан судаарыстыбаннай академическай нуучча тыйаатыра;
• Якутский театр оперы и балета имени Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин опера уонна балет тыйаатыра;
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай эстрада тыйаатыра;
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай эдэр көрөөччү тыйаатыра;
• С. А. Зверев — Кыыл Уола аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин үҥкүү национальнай тыйаатыра;
• Олоҥхо тыйаатыра;
• Хоту сир аҕыйах ахсааннаах төрүт омуктарын тыйаатыра (КМНС).

Киинэ тыйаатырдар

• Центральнай;
• Азия;
• Лена;
• Емеян;
• CinemaCenter;
• «Авиатор» киинэ саала;
• «Тускул» киинэ саала, Хатассы;
• «Телемакс» автокинотеатр.

Сыырка

• Марфа уонна Сергей Расторгуевтар ааттарынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин сыырката.

Түмэллэр

• Ем. Ярославскай аатынан Дьокуускайдааҕы түмэл;
  • «Саха Сиригэр көскө ыытыы» түмэл-дьиэ;
  • Ем. Ярославскай түмэл-дьиэтэ;
  • М. К. Аммосов мемориальнай түмэл-дьиэтэ.
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин национальнай Уус-уран түмэлэ;
  • СӨ НХМ быыстапка саалата;
  • М. Ф. Габышев аатынан омук ускуустубатын галереята;
  • Академик Афанасий Осипов хартыына галереята.
• Аан дойду норуоттарын хомуһун түмэлэ уонна киинэ;
• Арассыыйа билим академиятын Сибиирдээҕи салаатын алмаас уонна күндү таас геологиятын институтун түмэлэ;
• Дьокуускай куорат устуоруйатын түмэлэ;
• Автотранспорт устуоруйатын түмэлэ;
• П. А. Ойуунускай аатынан Саха литэрэтиирэтин түмэлэ;
• М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет түмэллэрэ;
  • Археология, этнография уонна үрдүкү оскуола түмэлэ;
  • Сурук-бичик түмэлэ;
  • Сэлии түмэлэ;
  • Зоология түмэлэ;
  • Минералогия түмэлэ.
• Саха сирин сибээс устуоруйатын түмэлэ;
• Бойобуой албан аат түмэлэ;

Чочур Мыраан хайа, Ирбэт тоҥ саарыстыбата

• Саха сирин физическэй култууратын уонна успуортун түмэлэ;
• Г. П. Башарин аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин академическай билим устуоруйатын түмэлэ;

СО РАН ирбэт тоҥу чинчийии институтун ирбэт тоҥ устуоруйатын түмэлэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтэ

• Саха сирин норуоттарын муусукаларын уонна фольклордарын түмэлэ;
• Водоканала устуоруйатын түмэлэ;
• СО РАН ирбэт тоҥу чинчийии институтун ирбэт тоҥ устуоруйатын түмэлэ;
• Саха сирин ойуурун түмэлэ;
• Аныгы уонна былыргы кыыллар пааркалара;
• «Якутск» аэропорт Саха сирин авиациятын түмэлэ;
• «Ирбэт тоҥ саарыстыбата» туристическай комплекс;
• "Чочур Мыраан" этнография комплекса;
• Ювелирнай уонна тааһы кырыылааһын устуоруйатын түмэлэ (2013);
• «Арассыыйа — мин устуоруйам» устуоруйа паарката (2017);
• Саха сиригэр Православие устуоруйатын түмэлэ;
• Гагарин аатынан култуура уонна аныгы ускуустуба киинэ.

Бибилэтиэкэлэр

• Дьокуускай куорат кииннэммит бибилэтиэкэтин тиһигэ:
  • В. Г. Белинскэй аатынан киин куорат бибилэтиэкэтэ;
  • 2 №-дээх оҕо-ыччат идэтитиллибит бибилэтиэкэ-филиал «Школьный мир»;
  • 3 №-дээх идэтитиллибит бибилэтиэкэ-филиал «Мир Приключений»;
  • 4 №-дээх модельнай бибилэтиэкэ-филиал «Встреча»;
  • 5 №-дээх идэтитиллибит бибилэтиэкэтэ-филиал «Книга-03»;
  • 6 №-дээх бибилэтиэкэ-филиал «Тёплый дом»;
  • 7 №-дээх бибилэтиэкэ-филиал «Дом семейной книги»;
  • 8 №-дээх бибилэтиэкэ-филиал «Библиомир»;
  • Хатас с. И. Д. Панаев аатынан 9 №-дээх тыа сирин модельнай бибилэтиэкэ-филиала;
  • 10 №-дээх тыа сирин бибилэтиэкэ-филиала «Ньургуһун»;
  • 13 №-дээх тыа сирин модельнай бибилэтиэкэ-филиала «Библиополе»;
  • 15 №-дээх оҕо олохтоох бибилэтиэкэ-филиал «Моя библиотека»;
  • А. П. Гайдар аатынан 16 №-дээх оҕо идэтитиллибит бибилэтиэкэ-филиала;
  • 17 №-дээх бибилэтиэкэ-филиал «Берёзка»;
  • 19 №-дээх олохтоох бибилэтиэкэ-филиал «Три-Д: для дела, души и досуга»;
  • 20 №-дээх тыа сирин бибилэтиэкэ-филиала «Книгочей»;
  • 21 №-дээх олохтоох бибилэтиэкэ-филиал «Созвездие»;
  • 22 №-дээх олохтоох бибилэтиэкэ-филиал «SMART 2.0.3»;
• М. К. Аммосова аатынан ХИФУ билим бибилэтиэкэтэ;
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин национальнай бибилэтиэкэтэ;
  • «Центр детского чтения» филиал;
• Хараҕа суохтарга өрөспүүбүлүкэтээҕи бибилэтиэкэ.

Атын

• «Сахафильм» судаарыстыбаннай национальнай киинэ хампаанньата;
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай филармонията;
• Култуура уонна сынньалаҥ паарката;
• Саха сирин судаарыстыбаннай филармонията. Арктикатааҕы эпос уонна ускуустуба киинэ.

Экэниэмикэ

Энергетика

• Дьокуускайдааҕы ГРЭС;
• Дьокуускайдааҕы ТЭЦ;
• Дьокуускайдааҕы ГРЭС-2.

Промышленность

Эрэгийиэн дьаһалтатын уонна култууратын киинэ буоларынан, Дьокуускай күүскэ сайдыбыт промышленностаах буолбатах. Сүрүн салааларынан куорат олоҕун хааччыйар отраслар буолаллар. Аҥарыттан элбэх (53,3 %) уматык-энергетика комплекс оҥорор, 17,7 % — аһылык промышленноһа, 11,1 % — алмааһы кырыылыыр оҥорон таһаарыыга, 4,3 % — тутуу матырыйаалларын промышленноһа, 3,2 % — металлообработкаҕа тиксэр. Ордук улахан тэрилтэлэр:

• Дьокуускайдааҕы килиэп кэмбинээтэ;
• Дьокуускайдааҕы гормолзавод;
• Дьокуускайдааҕы птицефабрика;
• Хаҥалас чох хаһыыта;
• Марха ЗСМ;
• ЯКСМК (Дьокуускайдааҕы тутуу матырыйаалларын уонна конструкцияларын кэмбинээтэ);
• ДСК (Дьиэ тутар комбинат);
• Дьокуускайдааҕы газоперерабатывающай собуот;
• Металлоконструкциялар собуоттара;
• Лесопилка;
• Сахабазальт.

Дьиэ тутар комбинат

Атыы-эргиэн

Дьокуускай — Саха сиригэр эргиэн уонна бизнес саамай улахан киинэ, урбаан куорат экэниэмикэтин сүрүн олоҕо буолар. Үлэлиир кыахтаах куорат олохтоохторун 60 % кэриҥэ, ону таһынан өрөспүүбүлүкэ оройуоннарыттан уонна атын дойдулартан (Орто Азияттан, Кавказтан, КНР-тан) кэлбит бэлиэтэммэтэх элбэх миграннар эргиэн уонна өҥө оҥоруутун эйгэтигэр үлэлииллэр. Куоракка хас да ырыынак («Столичнай», «Сайсары», «Крестьянскай», «Сабыылаах», «Тутуу», «Автоырыынак»), атыы-эргиэн кииннэрэ, оптовай-розницатааҕы ыскылааттар, элбэх маҕаһыыннар уонна киоскалар үлэлииллэр. Коммерческай өҥө эйгэтигэр автосервистэр, кафелар, мини-гостиницалар, парикмахерскайдар, чааһынай поликлиникалар, прачечнайдар, электрониканы өрөмүөннээһин, хамсаабат баай-дуол агентстволара, тутуу уонна таһаҕаһы таһар фирмалар киэҥник туттуллаллар.

Бизнес-киинэ

Тырааныспар

Дьокуускай Өлүөнэ өрүс орто сүүрүгүн хаҥас кытылыгар турар. Өрүс порда үлэлиир. Тимир суол суоҕунан таһаҕас үгүс өттө өрүс пордунан ааһар. Ону таһынан, өрүс пассажирскай тырааныспара куораты Өлүөнэ тардыытыгар баар Саха сирин нэһилиэнньэлээх пууннарын — Өлүөхүмэни, Сангаары, Эдьигээни, Тиксини — кытта ситимниир. Экэниэмикэ уонна техническэй төрүөттэртэн сылтаан 2008 сылтан Хаандыгаҕа сылдьар рейс тохтотуллубута.

Өрүс пуорда

Дьокуускай аэропорт

Дьокуускайга массыынанан тиийии уустук: федеральнай таас суол А-360 «Өлүөнэ» Дьокуускай утары, Өлүөнэ уҥа кытылыгар турар Аллараа Бэстээх бөһүөлэгэр тиийэр. Дьокуускайдыын ситим: сайын — таһаҕас-пассажирскай паромунан, кыһын (ахсынньы — муус устар) — өрүс мууһунан (кыһыҥҥы суолунан), муус тоҥорун уонна устарын кэмигэр салгын эрэ нөҥүө, ону тэҥэ салгын сыттыктаах суудуналарынан эрэ ситим баар. Суол сүнньүнэн кумах таас бүрүөһүннээҕэ. Ол эрээри трассаны саҥардыыга уонна асфальт уурууга киэҥ үлэ ыытыллар, асфальт оҥоруутун 2022 сылга толору түмүктүүр былааннааҕа. «Колыма» федеральнай массыына суола (Дьокуускай — Магадаан) сыл устата үлэлиир, 2008 сыллаахха бу суолга грунт-араҕырыылары суох оҥоруу үлэтэ барбыта. 2007 сыллаахха «Бүлүү» массыына суола (Дьокуускай — Бүлүү — Мииринэй — Лиэнскэй — Уус-Кут — Тулун) федеральнай суоллар испииһэктэригэр киирбитэ. Лиэнскэй — Уус-Кут учаастага кыһыҥҥы суол буолар, онно массыына сырыыта сылга үс ый кэриҥэ эрэ баар.

Тимир суол

2011 сылга Амур-Саха тимир суолун магистрала (АЯМ) Дьокуускай утары Өлүөнэ уҥа кытылыттан 10 км тэйиччи турар Аллараа Бэстээх ыстаансыйатыгар тиийбитэ. Билигин тимир суолунан пассажирдары уонна таһаҕаһы таһыы бара турар. 2022 сылга «Саха сирин тимир суоллара» тэрилтэ 327/328 №-дээх Аллараа Бэстээх — Тында — Аллараа Бэстээх хайысханан сыл устата күн аайы сылдьар поезд уонна хас да көһүтүүтэ суох вагоннар сылдьаллар: Благовещенскайга, Владивостокка, Иркутскайга диэри. Бу поезд Дьокуускайга барар/кэлэр пассажирдара туһугар трансфер, эбэтэр мультимодальнай таһыы тэриллибит. Трансферга билиэти РЖД ситим-сиригэр эбэтэр ханнык баҕарар тимир суол кассатыгар атыылаһыахха сөп.

Магистраль тиһэх пуунугар сыһыаннаах урут Өлүөнэ өрүһү туоруур, Эргэ Табаҕа таһыгар тутуллар холбоһуктаах массыына муостатын туһунан быһаарыы ылыллыбыта. Күргэни тутууну өссө 2010 сылга саҕалыырга былааннаабыттара. Кэлин Керченскэй силбэһии нөҥүө күргэни тутар наадатын кытта сибээстээн, бу күргэ бырайыага быһаарыыта суох кэмҥэ халбарытыллыбыта. 2024 сылга күргэни тутуу саҕаламмыта. Амур-Саха тимир суолун магистралын (АСМ) Магадаҥҥа диэри уһатыы былааннанар.

Авиа тырааныспар

Куоракка икки аэропорт үлэлиир:

• Платон Ойуунускай аатынан «Дьокуускай» (сүрүн аэропорт; өрөспүүбүлүкэ иһинээҕи, Арассыыйа иһинээҕи уонна аан дойдутааҕы рейстэри оҥорор)
• «Маҕан» (саппаас аэропорт; биир ааттаах тас уонна иһинээҕи бөһүөлэккэ баар).

Уопсастыбаннай тырааныспар

Куораттааҕы уонна куорат таһынааҕы пассажирскай сырыы автобустарынан оҥоһуллар. Электротранспорт суох. Сэбиэскэй кэмҥэ уонна 90-с сыллар бастакы аҥаарыгар бары куораттааҕы пассажирскай таһаҕас тиэйиини муниципальнай тэрилтэ ЯПАП-1 (Дьокуускайдааҕы пассажирскай автотранспорт тэрилтэтэ) хааччыйара. Ол кэнниттэн куорат иһинээҕи маршруттарга муниципальнай автобустар Арассыыйа атын да элбэх куораттарыгар курдук сыыйа атыы-эргиэн тэрилтэлэргэ былдьаттылар. Ол гынан баран, атын куораттартан уратыта диэн, Дьокуускайга 2005 сылга муниципальнай тырааныспар толору коммерческайга көспүтэ. 2013 сыл сэтинньи туругунан, куорат иһинээҕи маршруттарга бары пассажирскай тиэйиини чааһынайдар, куорат мээрийэтин тырааныспарка отделын патронаһынан НП «Союз-Авто» диэн тэрилтэҕэ холбоһон, оҥороллор. Куорат иһинээҕи 19 маршрут үлэлиирэ, бу маршруттарга сүнньүнэн ПАЗ-3205, ПАЗ-3204 уонна ПАЗ-3203 тииптээх автобустар туттуллара. 2022 сылга Дьокуускай 100 саҥа автобуһу ылбыта. Онтон 55 КАвЗ-4270.82, 35 ПАЗ-Vector Next уонна 10 КАвЗ-4238.35. 2024 сылга 19 саҥа «Volgabus» автобус эбиллибитэ. 2025 сылга Дьокуускай куорат баһылыга эппитинэн эбии 50 «Volgabus» кэлиэ. 2025 сыл сэтинньи туругунан куорат иһинээҕи 18 маршрут үлэлиирэ.

Дьокуускайдааҕы автовокзалтан улуустар икки ардыларыгар сылдьар автобустар бааллар. Автобустар киин куораты чугас, «куорат аннынааҕы» диэн ааттанар улуустары кытта ситимнииллэр: Нам, Хаҥалас, Мэҥэ-Хаҥалас, Амма, Чурапчы, Таатта уонна Уус-Алдан улуустара. Ол эрээри, бастакы иккиттэн ураты, бары бу улуустар өрүс уҥуора бааллар, ол иһин Дьокуускайтан кыһын эрэ быһа суоллаахтар. Ону таһынан, Дьокуускайтан тимир суолга тиийэ Алдан куоракка диэри рейстээх автобустар сылдьаллар.

Сибээс

Суотабай сибээс

• МТС;
• МегаФон;
• Билайн;
• SkyLink;
• Yota.

Төлөпүөн сибээһэ

• Сахателеком (2011 сылга диэри);
• Ростелеком;
• ЭСОТЕЛ-Рустелеком;
• ТрансТелеКом-ДВ.

Куйаар ситим

• АрктикТелеком (2021 сыл ыам ыйын 7 күнүттэн ГУП ТЦТР «АрктикТелеком» АУо-ҕа реорганизация нөҥүө);
• Сахателеком (2011 сыл муус устар 1 күнүттэн Ростелеком хампаанньа чааһа. Толору аата: «Филиал Сахателеком ОАО Ростелеком»);
• Сеть «Столица» (урут Технический холдинг Эльф) (2008 сылтан «Сахателеком» ААУо киэнэ буолар уонна дочернэй фирмата буолар). Өҥөлөр «OptiNet» диэн бэлиэнэн оҥоһуллаллар;
• Экспресс-сеть (урут Гелиос-Сеть);
• Яктел-Интернет («Информационно-технический центр АПК» ААУо);
• SITC (Дьокуускайдааҕы судаарастыбаннай университетын үөрэхтээһин ситимэ);
• СахаСпринтСеть;
• ЭСОТЕЛ-Рустелеком;
• ООО «Лена Кард» (ООО «Дисплей»);
• ООО «ЯкСтар»;
• ООО «Эксперт Телеком».

Маассабай информация ньымалара

Хаһыаттар «Саха сирэ» «Кыым» «Якутия» «Наш университет» «Якутск вечерний» «Она+» «Ил Тумэн» (парламентская газета) «Молодёжь Якутии» «Московский комсомолец в Якутии» «Из рук в руки» «Голос профсоюза» «Коммунист» «Орто дойду сонуннара» «Спорт Якутии» «Якутский университет» «Моя квартира в Якутии» «Кылыhах» «Ленский водник» «Всё для Вас» «Вторник. Реклама-бизнес» «Коммерческий вестник Якутии» «Эхо столицы» «Киин куорат» «Жизнь Якутска» «Криминальная Якутия» «Туймаада уоттара» «Вести Якутии» «Жизнь Якутска»

Сурунааллар «Чолбон» «Open. Открытый университет» «Полярная звезда» «Байанай» «Журфикс» «Илгэ» «Илин» «Ангел в ладошке» «Көмүөл» Каталог «Ковровый центр» «Сезон идей» «Вестник Республиканского хореографического училища» «Наука и образование» «Народное образование Якутии» «Предприниматель Якутии» «Якутск строительный» Деловой журнал «Эксперт цен» «Якутский медицинский журнал» «Саха — спорт» «Родительский» «Үйэ»

Информационнай агентстволар

• Якутск.Ru;
• Якутия. Инфо;
• Якутское Саха информационное агентство (ЯСИА);
• ИА SakhaLife.ru.

Телекомпании

«Саха» НКИХ дьиэтэ Дьокуускайга

• Филиал ФГУП ВГТРК Государственная телерадиокомпания «Саха» (ГТРК «Саха»);
• ГБУ Национальная вещательная компания «Саха» (Якутия 24) (сетевой партнёр — ОТР);
• ГБУ Национальная вещательная компания «Саха» («Саха» НКИХ);
• АО Вещательная компания «ХОТУ» (сетевой партнёр — СТС);
• АО «Телеканал Саха ТВ»;
• ООО ТРК «Алмаз»;
• ООО «Город-ТВ» телеканал «Якутск ТВ»;
• РТРС «Саха Өрөспүүбүлүкэтин араадьыйа-телевизионнай биэрэр киинэ» салаата.

Ыраадьыйа ыстаансыйалар

• Вести FM — 87,5 МГц;
• Радио Вера — 87,9 МГц;
• Радио Дача — 88,3 МГц;
• Радио Маяк — 89,7 МГц;
• Радио для двоих — 90,1 МГц;
• DFM — 90,5 МГц;
• (Саҥата суох) Love Radio — 90,9 МГц;
• Радио России / Радио Якутии (чааһынай биэрииһит) — 91,3 МГц;
• Детское радио (ПЛАН) — 99,7 МГц;
• Авторадио — 101,1 МГц;
• Европа Плюс — 102,5 МГц;
• Радио Виктория — 103,1 МГц;
• Радио Sputnik — 103,6 МГц;
• Дорожное радио (Суол Араадьыйата) — 104,0 МГц;
• Виктория-Саха — 104,5 МГц;
• Радио России / ГТРК Саха — 104,9 МГц;
• Наше радио — 105,3 МГц;
• СТВ-Радио — 105,7 МГц;
• Русское радио — 106,1 МГц;
• Лена-Радио — 106,5 МГц;
• Радио Саха (Тэтим) — 107,1 МГц;
• Ретро FM — 107,6 МГц.

Дьокуускай телебашнята

Сыыппара тэлэбиидьэннэ

2015 сыл балаҕан ыйын 12 күнүгэр, Куорат күнүгэр, араадьыйа-теле киин бастакы мультиплекс ханаалларын пакетын сыыппара көрүҥүнэн тестовай биэриини саҕалаабыта. РТРС-1 бырагыраамаларын пакетыгра «Саха» ГТРК эрэгийиэннээҕи киллэриилэрэ «Россия-1» уонна «Россия-24» федеральнай ханаалларга киирбиттэр. Ону таһынан, 2019 сыл сэтинньититтэн РТРС-1 сыыппара эфирнэй телебиэриитин федеральнай пакетын 9-с кнопкатыгар Арассыыйа уопсастыбаннай тэлэбиидьэннэтин (ОТР) телеханаалыгар «Якутия 24» диэн эрэгийиэннээҕи барыга тоҕоостоох телеханаал киллэриилэрэ эмиэ киллэриллибиттэрэ.

Успуорт

Куоракка аныгылыы көрүҥнээх «Эллэй Боотур» муус дыбарыаһа, оҥоһук бүрүөһүннээх «Туймаада», «Юность» стадионнара, «Кыайыы 50 сыла» успуорт дыбарыаһа, «Триумф», «Стерх», «Тандем», «Самородок», «Чолбон», «Долгун», «Модун», «Дохсун» (сабыылаах футбол манеһа) успуорт комплекстара, өрөспүүбүлүкэтээҕи ипподром уонна атын даҕаны успуорт тутуулара бааллар.

«Триумф» успуорт комплекса

Арассыыйа аренатыгар куораты «Заря» мини-футбол кулууба көрдөрөр. 2008 сыллаахха бу хамаанда Арассыыйа мини-футболга чөмпүйэнээтин Үрдүкү лигатыгар, Арассыыйа мини-футболун тутулугар иккис күүстээх дивизиоҥҥа, 4-с миэстэни ыла сылдьыбыта.

Араас сылларга куораты маннык кулууптар бэрэссэбиитэлистибэлии сылдьыбыттара: «Динамо» футбол кулууба, «Саха» баскетбол кулууба, дьахталлар «Якутяночка» волейбол кулууптара, «Сахаинкас» мини-футбол кулууба, «Факел» футзал кулууба.

2011 сылтан «Якутия» футбол кулууба эмиэ профессиональнай таһымҥа тахсан, Арассыыйа футболга чөмпүйэнээтин иккис дивизионун «Восток» зонатын кыттыылааҕа буолар.

2007 сыллаахха Дьокуускайга буоксаҕа Арассыыйа чөмпүйэнээтэ уонна футзалга бастакы Аан Дойду Кубога буолан ааспыттара. Бу Кубогы Нерюнгри «Концентрата» уонна Мииринэй «Алмаз-Алроса» икки хамаандатын оонньооччуларыттан талыллыбыт Арассыыйа сүүмэрдэммит хамаандата кыайыылааҕынан тахсыбыта.

2011 сыллаахха Дьокуускайга спортивнай ытыыга (тэриэлкэлэри ытыы көрүҥэ) уонна көҥүл тустууга Арассыыйа чөмпүйэнээттэрэ буолбуттара.

2012 сыл от ыйын 4 күнүттэн 5 күнүгэр диэри Дьокуускайга «Арассыыйа — успуорт дойдута» диэн пуорум ааспыта.

2014 сыллаахха куоракка мас-рестлиҥҥэ бастакы Аан дойду чөмпүйэнээтэ, 2016 сыллаахха иккис уонна 2019 сыллаахха үһүс мас-рестлиҥҥэ Аан дойду чөмпүйэнээттэрэ ыытыллыбыттара.

«Туймаада» стадиоҥҥа VI «Азия Оҕолоро» норуоттар ыккардыларынааҕы успуорт оонньууларын сабыы сиэрэ-туома

2005 сылтан ыла куоракка бэлисипиэтинэн сылдьыы сайынна. Куораты хаптал хайа тулалыыр буолан, даунхилл уонна фрирайд курдук успуорт көрүҥнэрэ киэҥник тарҕаннылар. Куруук күрэхтэһиилэр ыытыллаллар.

1996 сылтан ыла Дьокуускайга «Азия оҕолоро» норуоттар ыккардыларынааҕы успуорт оонньуулара ыытыллаллар. 1999 уонна 2007 сылларга Дьокуускайга дьахталларга аналлаах аан дойдутааҕы дуомат көрүҥэр норуоттар ыккардыларынааҕы чөмпүйэнээттэрэ буолбуттара. Куорат көҥүл тустууга чөмпүйэнээттэр ыытыллар сирдэрэ буолар. Дьокуускайга 1985 сыллааҕы ССРС көҥүл тустууга чөмпүйэнээтэ, уонна Арассыыйа көҥүл тустууга чөмпүйэнээттэрэ (2002, 2011, 2014 уонна 2016 сылларга) ыытыллыбыттара.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Хоккейга Федерацията баар. Федерация «Түүннээҕи Хоккей Лигатын» эрэгийиэннээҕи күрэхтэһиилэрин үс саастаах бөлөххө ыытар: 18+, 40+, 50 +. Любительскэй хоккей кулууптара кытталлар.

• Муустаах уонна бассейннаах «Физкультурно-чэбдигирдэр комплекс» 2022 сыллаахха тутуллубута.
• 2009 сыл ахсынньы 29 күнүгэр муустаах ареналаах «Триумф» успуорт комплекса үлэҕэ киирбитэ.
• «ЭЛЛЭЙ БООТУР» муус дыбарыаһа.

Национальнай үрдүкү дивизиоҥҥа оонньообут футболистар:

• Соколов Артём Евгеньевич
• Шишкин Сергей Борисович

Итэҕэл

Дьокуускай куоракка итэҕэл тэрилтэлэрэ киэҥник көстөллөр, араас итэҕэллэр үҥэр дьиэлэрэ элбэх.

Градоякутскай Никольскай собуор. Дьокуускай. Арассыыйа Баанын манньыата — Серия: «Арассыыйа архитектуратын паамытынньыктара», 3 солкуобай, үрүҥ көмүс, 2008 сыл

«Арчы Дьиэтэ» саха итэҕэлин киинэ

Градоякутскай Преображенскай кафедральнай собуор. Спецгашениялаах почта карточката, Арассыыйа, 2010 с.

Нуучча православнай сыаркаба

Куоракка Нуучча православнай таҥара дьиэтин биэс прихода баар, кинилэр Дьокуускайдааҕы уонна Өлүөнэтээҕи Епархия Киин благочиниетигэр киирэллэр. 1998 сыллаахха Никольскай таҥара дьиэтин олоҕуран оҥоһуллубут Свято-Покровскай дьахталлар манастыырдара үлэлиир. 2012 сылтан сөргүтүллүбүт Спасскай эр дьон манастыыра, 2011 сылтан Дьокуускайдааҕы духуобунай семинарията үлэлииллэр.

Саха итэҕэлэ

2002 сылтан «Арчы Дьиэтэ» үлэлиир.

Старообрядческай сыаркап

Куоракка старообрядческай общиналара баар. Үрдүкү апостоллар Петр уонна Павел ааттарынан Нуучча православнай старообрядческай таҥара дьиэтэ үлэлиир (Уссурийскайдааҕы уонна Уһук Илиннээҕи епархияҕа киирэр).

Католицизм

Дьокуускайга католиктар бааллар. XX үйэ саҕаланыаҕыттан куоракка олус элбэх көскө ыытыллыбыт поляк олорбута. Дьокуускай Рим Католическай таҥара дьиэтин Иркутскайдааҕы Сибэтиэй Иосиф епархиятыгар киирэр. Куоракка дон Боско салезианецтарын мииссийэтэ үлэлиир; «Христос — Кырдьык Күнэ» (1993 сыллаахха олохтоммута) прихода аныгылыы тутуулаах таҥара дьиэтин тутуутугар баар. Дьокуускайдааҕы деканаакка Алдаҥҥа уонна Нерюнгригэ баар приходтар эмиэ киирэллэр.

Ислаам

2005 сыл балаҕан ыйын 23 күнүгэр Дьокуускайга мэчиэт арыллыбыта.

Буддизм

2014 сыл алтынньы 1 күнүгэр Дьокуускайга дацан аһыллыбыта. Аһыллыыга Арассыыйа буддистыы сиэр сангхатын баһылыга Дамба Аюшеев — XIV Пандито Хамбо лаама кыттыбыта. Бу аан дойдуга саамай хотугу дацан буолар.

Атын конфессиялар

Ону таһынан, куоракка араас тэрилтэлэр үлэлииллэр: пятидесятниктар, евангельскай христианнар, Сэттис күн адвентистарын таҥара дьиэтэ, бахаи.

Балаҕан ыйын 7 күнүгэр Дьокуускайга эрмээн апостольскай таҥара дьиэтин Саҥа-Нахичеваннааҕы уонна Арассыыйатааҕы Епархиятын «Сурб Карапет» эрмээн таҥара дьиэтэ аһыллыбыта. Хыраамы сэбитиэйдээһин уонна онно бастакы таҥараҕа сулууспаны Армянскай Апостольскай Таҥара Дьиэтин Саҥа-Нахичеваннааҕы уонна Арассыыйатааҕы епархиятын баһылыга Езрас (Нерсисян) епископ оҥорбута.

Доҕордуу куораттар

• Фэрбенкс, Аляска, АХШ
• Йэллоунайф, Хоту-Арҕаа территория, Канаада
• Кызыл, Тыва, Арассыыйа
• Мураяма, Ямагата, Дьоппуон
• Чханвон, Кёнсан-Намдо, Соҕуруу Кэриэйэ
• Хэйхэ, Хэйлунцзян, Кытай
• Харбин, Хэйлунцзян, Кытай
• Былыргы Олимпия, Греция
• Севастополь, Кырыым, Арассыыйа

2006 сылтан Бүтүн Аан дойдутааҕы «Сомоҕоломмут куораттар уонна олохтоох былаастар» (ОГМВ) диэн тэрилтэ Евразиятааҕы эрэгийиэннээҕи салаатын чилиэнэ буолар.

Ытык олохтоохтор

Граф Алексей Игнатьев Дьокуускай куорат бастакы ытык олохтооторуттан биирдэстэрэ (1890 сыл алтынньы 25 күнэ). Бу ааты ылбыт дьоннорго бааллара: И. И. Крафт, И. Я. Строд, Р. М. Дмитриев, Н. Е. Мординов уо. д. а.

Хаартыскалар

• 

  Дьокуускай. Острог

• 

  XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ

• 

  XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ

• 

  «Өрөгөй» спорт уораҕайа

• 

  Саха сыырката

• 

  Саха тыйаатыра

Быһаарыылар

Литэрэтиирэ

• Латкин Н. В. Якутск // Брокгауз уонна Ефрон энциклопедическай тылдьыта: 86 туомнаах (82 т. уо. 4 эб.). — СПб., 1890—1907.
• Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь / Отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари; Астрель; АСТ, 2002. — 512 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-001389-2

Сигэлэр

Дьокуускай куорат уокурук дьаһалататын официал ситим-сирэ