Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Мирнэй

Мииринэй диэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин куората. Мииринэй улууhун киинэ. Олохтоохторун ахсаана 34 114 киhи (2024). Иирэлээх[ru] өрүскэ турар (Бүлүү бассейна).

Устуоруйа

1955 сыл бэс ыйын 13 күнэ Миирнэй куорат олохтоммут күнүнэн ааҕыллар, бу күн Саха Сирин арҕаа өттүгэр, билиҥҥи Мииринэй куорат аттыгар, геологтар этэрээттэрэ (Юрий Хабардин, Екатерина Елагина, Владимир Авдеенко, оробуочайдар Серафим Жуков, Григорий Герасимов, каюр Иннокентий Иевлев) алмаас таас үөскээбит сирин булбут — «Мир» диэн ааттаммыт кимбэрилиит туруупкатын. Бу күнтэн Арассыыйа алмааһы хостуур бырамыысыланнаһа сайдан барар. Санаттахха «Зарница» диэн ааттаммыт бастакы туруупканы билиҥҥи Удачнай куорат аттыгар биир сылынан эрдэ булбуттара, ол эрээри бастаан оччо перспективата суох дии санаан алмааһын хойут хостуур буолбуттара.

1956 сыл сэтинньи 30 күнүгэр оробуочай бөһүөлэк статуһун ылбыт; 1959 сыл муус устар 3 күнүгэр өрөспүүбүлүкэ иһинээҕи куорат буолбут; 1965 сыллаахха Миирнэй оройуонун киинэ буолбут.

1957 алмаас аһаҕас ньыманан хостооһуна саҕаламмыта («Мир» карьер), 44 сыл (2001 сылга диэри) үлэлээбитэ. 2001 сыллаахха карьер 525 миэтэрэ дириҥнээх уонна 1200 миэтэрэ кэтит этэ. «Удачная» (640 миэтэрэ дириҥнээх, 1600 х 2000 миэтэрэ сир үрдүгэр) карьертан ураты, саамай улахан этэ.

1957 сыллаахтан Саха АССР алмаас хостооһунунан трест үлэлиирэ, кэнники В. И. Ленин аатынан «Якуталмаз» производственнай уонна билим холбоһук. 1992 сыллаахха холбоһук «Алмазы России-Саха» («АЛРОСА») акционернай хампаанньаҕа кубулуйбута.

Этимология

Алмаастаах сир аттыгар нэһилиэнньэлээх пуун быһыытынан үөскээбитэ — «Мир» диэн кимберлит алмаастаах турба, онтон Мирнэй аатын ылбыта[2].

География

Куорат Саха Сирин арҕаатыгра турар, Иирэлээх өрүскэ (Бүлүү тардыыта). Дьокуускай куораттан ырааҕа «Вилюй» суолунан — 1072 км, салгынынан — 820 км.

Климат

Мирнэй Хотугу полушарие сымнаһыар зонатын саамай хоту өттүгэр баар. Климат сытыы континентальнай. Кыһын тымныы; сайын кылгас, ол эрээри сылаас. Куорат Уһук Хоту оройуоннарыгар киирэр.

Мирнэй климата
Көрдөрүү Тох. Ол. Кул. Муус. Ыам. Бэс. От. Ат. Бал. Алт. Сэт. Ахс. Сыл
Абсолютнай максимум, °C −4 0,7 9,9 17,5 31,6 34,1 35,4 36,7 26,0 17,7 3,7 0,6 36,7
Орто максимум, °C −27 −21,7 −10,5 0,2 10,1 20,0 23,2 19,3 9,5 −3,2 −18,4 −26,3 −2,1
Орто температура, °C −30,4 −26 −16,2 −5,4 4,8 13,8 17,2 13,5 4,9 −6,9 −22,1 −29,6 −6,9
Орто минимум, °C −33,8 −30,1 −21,5 −10,8 −0,1 8,1 11,7 8,4 1,0 −10,3 −25,6 −33,3 −11,4
Абсолютнай минимум, °C −54,1 −53,6 −48,4 −31,8 −16,5 −5,5 −0,6 −4,2 −13,7 −33,4 −51,6 −53,2 −54,1
Сөҥүүлэр нуормалара, мм 12 9 12 15 24 46 53 47 32 31 22 15 317
Источник: Климат Мирного

Нэһилиэнньэ

Дьон ахсаана
1959[3]19671970[4]1979[5]1989[6]1992
5695↗22 000↗23 826↗30 462↗38 793↗39 400
199619982000200120022003
↘37 900↘36 900↘36 100↗36 500↗39 981↗40 000
20052006200720082009[7]2010
↘39 400↘38 700↘38 100↘37 500↘36 563↗37 188
20112012[8]2013[9]2014[10]2015[11]2016[12]
↘36 985↘35 478↘34 912↘34 652↘34 354↗34 836
2017[13]2018[14]2019[15]20202021[16]2024
↗35 376↘35 223↗35 381↗35 390↘34 045↗34 114
10 000
20 000
30 000
40 000
50 000
1989
2001
2007
2012
2017
2024

2020 сыллааҕы Бүтүн Арассыыйатааҕы нэһилиэнньэ биэрэпис түмүгүнэн, 2021 сыл алтынньы 1 күнүнээҕи туругунан, куорат нэһилиэнньэтин ахсаанынан Арассыыйа Федерациятыгар 1118 куораттан 453-с миэстэҕэ турар этэ.

Росстат[ru] 2024 сыл тохсунньу 1 күнүнээҕи дааннайынан, Мирнэй куоракка 34 114 киһи олороро.

Архитектура, планировка

Улуус киинигэр икки болуоссат баар (иккиэн киин уулуссаҕа — Ленинградскай проспект). Биирдэстэригэр «Вилюй» ыалдьыт дьиэтэ, «Азимут» гостиница, мэрия, оройуон дьаһалтатын дьиэтэ уонна «Алмаз» Култуура Дыбарыаһа, атыныгар — «Дьокуускай» тыйаатыр-кэнсиэр киинэ, Кыайыы 30 сылын чиэһигэр пааматынньык, Сибитиэй Троица храма. Тихонов уулуссаҕа АК «АЛРОСА» алмааһы суортуур киинин дьиэтэ турар.

Мирнэй куорат панорамата, Мир карьертан көстүү

Галерея

Мииринэйгэ Алмааһы арыйааччыларга «Вилюйское кольцо» өйдөбүнньүк
Сталиҥҥа пааматынньык
Кыайыы 30 сылын болуоссата (кэнники былааҥҥа — Троица Живоначальнай сыаркаба)
«Зарница» гостиница
Универсальнай тыйаатыр-киинэ кэнсиэр киинэ «Якутск»
Улуус дьаһалтатын дьиэтэ
«Саха сирин тыыннаах алмаастара» зоопаркаҕа овцебык

Мииринэйтэн төрүттээх биллиилээх дьон

Новиков Андрей Евгеньевич - Мииринэйгэ, 1983 сыллаахха төрөөбүт, арассыыйатааҕы учуонай-мелиоратор, дассыан (2016), АБА бэрэпиэссэрэ (2022), АБА чилиэн-корреспондена (2022)АБА чилиэн-корреспондена (2022).

Каргинов Андрей Олегович - Мииринэйгэ, 1976 сыллаахха төрөөбүтэ, арассыыйа автогонщига, арассыыйа спордун үтүөлээх маастара, Дакар Ралли икки төгүллээх (2014 уонна 2020 сылларга) кыайыылааҕа.

Серге́й Анато́льевич Чмуне́вич — Мииринэйгэ 1989 сыллаахха олунньу 19 күнүгэр төрөөбүтэ, Кемеровоҕа олорор арассыыйа спортсмена, тренер. 2-с даннаах. Кёкусинкайга Арассыыйа спордун үтүөлээх маастара (2019). Норуоттар ардыларынааҕы кылаастаах Арассыыйа спордун маастара. Кёкусинкайга эр дьоҥҥо аан дойду икки төгүллээх чөмпүйүөнэ (2013, 2017) уонна эдэрдэргэ аан дойду чөмпүйүөнэ (2006), Арассыыйа үс төгүллээх чөмпүйүөнэ (2010, 2017, 2026)

Халиков Ренат Рамильевич 1981 сыллаахха бэс ыйын 29 күнүгэр Мииринэйгэ төрөөбүтэ — гвардия полколвнига, Киин байыаннай уокурук 41-с гвардейскай уопсай сэриилээх аармыйатын Кутузов уонна Суворов 2-с истиэпэннээх уордьаннардаах 74-с туспа Звенигородскай-Берлинскай гвардейскай мотострелковай биригээдэ хамандыыра, Арассыыйа Бэдэрээссийэтин сэбилэниилээх күүстэрин байыаннай сулууспалааҕа. Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Дьоруойа.

Оксана Исмаиловна Равилова 1967 сыллаахха ыам ыйын 20 күнүгэр Мииринэйгэ төрөөбүт — сэбиэскэй уонна арассыыйатааҕы хаҥкыһыт. 1992, 1994 уонна 1998 сыллардааҕы кыһыҥҥы Олимпийскай оонньуулар кыттыылаахтара. 1995 сыллаахха спринтерскай многоборьеҕа аан дойду чөмпүйэнээтин үрүҥ көмүс призера, 1993 сыллаах аан дойду чөмпүйэнээтин боруонса призера.

Быһаарыылар

  1. ↑ https://rosstat.gov.ru/compendium/document/13282?print=1
  2. ↑ Поспелов, 2008, с. 292
  3. ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  4. ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  5. ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  6. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  7. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2009 года.
  8. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года.
  9. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года.
  10. ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года.
  11. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года.
  12. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года.
  13. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года.
  14. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года.
  15. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года.
  16. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более.

Сигэлэр

Саха Сирин куораттара
Саха Сирин гиэрбэтэ
Саха Сирин былааҕа

Административнай киинэ: Дьокуускай
Алдан | Бүлүү | Верхоянскай | Ленскэй | Мирнэй | Нүөрүҥгүрү | Ньурба | Орто Халыма | Өлүөхүмэ | Покровскай | Томмот | Удачнай

 

Категориялар