Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Нүөрүҥгүрү

Нүөрүҥгүрү (эбэҥк. Нерунӈа, нууч. Нерюнгри) — Саха сирин соҕуруу өттүгэр баар куорат, Нүөрүҥгүрү улууhун административнай киинэ. Саха сирин олохтоох ахсаанынан иккис улахан куората.

Этимологията

Улуус Ньируунгра үрэх аатынан ааттаммыт. Бу аат судургутук быһаарыллар. Эбэҥки тылытттан Ньируу — дьарҕаа балык. Онно хайалар, өрустэр, күөллэр ааттарын үөскэтэр -ҥда сыһыарыы вариана -ҥра сыстыбыт. Ол аата Ньируу + - ҥра — «Дьарҕаалаах урэх». Куорат аата дьарҕаа балык эбэҥкилии аатыттан тахсыбыт[3].

Географията

Нүөрүҥгүрү Саха Өрөспүүбүлүкэтин соҕуруу өттүгэр, Москубалыын биир кэтиттээх сиргэ, Чульман өрүс уҥа кытылыгар, өрүс Тимптонҥа түһэр сириттэн 70 км тэйиччи, Дьокуускайтан «Лена» суолунан 820 км сиргэ турар. Куорат Становой сис хайатын хотугу салааларыгар, 800—850 м үрдүктээх сиргэ, сытар.

Нүөрүҥгүрү Соҕуруу-Саха сирин орто хайалаах тыа зонатыгар баар. Куорат дьиэлэрэ-уоттара Становой сис хайатын салааларын иҥиннэригэр уонна томтордоругар тутуллубуттар, ол иһин уулуссалар рельефтэрэ сүүнэх, хайаҕастаах; сорох оройуоннар намтаҕа сыталлар. Холобур, Нүөрүҥгүрү-пассажирскай тимир суол станцията Аммунакта үрэх хочотугар, эргэ куорат (промышленнай оройуон) Чульман, Үөһээ уонна Аллараа Нүөрүҥгүрү, Малая Беркакит өрүстэр хочолоругар турар. Ол эрээри, куорат сүрүн, киин чааһа сопкаларга сытар.

Климата

  • Орто сыллааҕы температура — 6,9 °С
  • Орто сыллааҕы тыал түргэнэ — 2,6 м/с
  • Орто сыллааҕы салгын сиигэ — 73 %
Нүөрүҥгүрү климата
Көрдөрүү Тох. Ол. Кул. Муус. Ыам. Бэс. От. Ат. Бал. Алт. Сэт. Ахс. Сыл
Абсолютнай максимум, °C −6 −1,2 7,4 17,6 28,1 34,6 34,8 33,1 26,3 17,7 4,6 −1,8 34,8
Орто максимум, °C −26,7 −20,6 −10,6 −0,1 9,8 19,5 21,8 18,8 9,3 −3 −17,5 −26,3 −2,1
Орто температура, °C −30,4 −25 −15,8 −4,8 4,6 13,4 16,1 13,0 4,5 −7,1 −21,2 −29,8 −6,9
Орто минимум, °C −33,8 −29,2 −21,2 −9,7 −0,4 7,7 10,9 7,9 0,2 −10,9 −24,7 −33 −11,4
Абсолютнай минимум, °C −61 −56,9 −49,8 −37 −21,6 −6,4 −3,7 −8 −19,2 −38,7 −50,8 −57,9 −61
Сөҥүүлэр нуормалара, мм 15 12 14 28 52 91 108 91 79 50 27 16 583
Источник: Халлаан туруга уонна климат. Сигэнии күнэ: 22 Атырдьах ыйын 2025.

Устуоруйата

Нүөрүҥгүрү үөскээһинэ Соҕуруу Саха сирин айылҕатын баайын баһылааһынын кытта ситимнээх[4]. Бу сир туһунан бастакы кэпсээннэр XVII үйэҕэ нуучча землепроходецтара Василий Поярков (нууч.) (сах. (1643) уонна Ерофей Хабаров (1667) Дьокуускайтан Соҕуруу Саха сирин өрүстэринэн Амуурга уонна Уһук Илинҥэ айанныыр кэмнэригэр суруллубуттара. XIX үйэ саҕаланыытыттан бу сири Арассыыйа Билимнэрин академиятын, Нуучча географическай уопсастыбатын уонна Суол-иис министиэристибэтин экспедициялара чинчийбиттэр. Оройуону промышленнай баһылааһын 1891—1892 сылларга саҕаламмыта, ол саҕана Тимптон, Сутам өрүстэр уонна өрүстэр салааларын тастарыгар 80 кэриҥэ кыһыл көмүс прииск баара, онно сезон кэмигэр 3,5 тыһ. киһи олороро. Көмүһү хостооһуҥҥа уонна таһаҕаһы тиэйиигэ эбэҥкилэр көхтөөхтүк кыттыбыттар, кинилэр суолдьут буолан көмөлөспүттэр.

1940-с сылларга кэлэр Нүөрүҥгүрү сиригэр геологоразведочнай бөлөхтөр үлэлээбиттэрэ, оттон 1952 сыллаахха Нүөрүҥгүрү геологоразведочнай бөлөх тэриллибитэ, кинилэр Нүөрүҥгүрү өрүс төрдүгэр бастакы балааккалыыр бөһүөлэктэри олохтообуттара[5]. 1963 сыл балаҕан ыйыгар «Мощный» диэн пласт учаастагар бастакы хостооһун оҥоһуллубута, оттон 1967 сылга бастакы чох хостоммута. БАМ хотугу салаатын (Тында — Беркакит учаастага) тутуута уонна Соҕуруу-Саха сирин территориально-производственнай комплексын 1975 сыллаахха тэрийиитэ бу сир сайдыытыгар саҥа күүһү биэрбитэ; ол сыл сэтинньи 5 күнүгэр Нүөрүҥгүрү куорат статуһун ылбыта.

Нүөрүҥгүрү архитектуратын көрүҥэ уустук хайалаах рельефтыын сөп түбэһиннэрэн оҥоһуллубута: тутуулар сэбиэскэй кэмнээҕи бырайыактары уонна сирин-уотун уратытыгар олоҕуран саҥа, туспа быһаарыылары холбууллар. Куорат уратытынан чаҕылхай өҥнөөх фасаднай дьиэлэр, лоджиялар, балконнар уонна кыра архитектурнай фигуралар буолаллар. Нүөрүҥгүрү тупсуутугар ситиһиилэрин иһин Бүтүн Арассыыйатааҕы куораттар күрэхтэригэр элбэх төгүл дипломунан наҕараадаламмыта (1997, 1998, 1999, 2002, 2005). Куоракка дьиэ тутуута 1976 сыллаахха саҕаламмыта, 30 сыл иһигэр 1,3 мөл. м². тутуллубута, 2005 сыл тохсунньу 1 күнүнээҕи туругунан 12 уопсай үөрэхтээһин оскуолата, 17 оҕо уһуйаана баара[6].

Куорат Саҥа коммунальнай технологиялары киллэриигэ Дойдулар ыккардыларынааҕы реконструкция уонна сайдыы баанын эрдэттэн кирэдьиитин ылбыт биэс Арассыыйа муниципалитетын ахсааныгар киирбитэ.

2007 сыл сэтинньитигэр куорат олохтоохторо «Таптал суругун» суруйбуттара, ол Арассыыйа рекордарын кинигэтигэр киирбитэ[7].

Куорат статуһа

Куорат олохтоох пуун статуһа уонна кыраныыссалара Саха Өрөспүүбүлүкэтин 2004 сыл сэтинньи 30 күнүнээҕи 173-З N 353-III №-дээх «Саха Өрөспүүбүлүкэтин муниципальнай тэриллиилэрин куорат уонна тыа сирин олохтоох пууннарын кыраныыссаларын быһаарыы уонна статустарын иҥэрии туһунан» сокуонунан олохтоммуттара[8].

Символика

Куорат бастакы дьаралыга 1984 сыллаахха бигэргэтиллибитэ: геральдическай щитка чох араҥата, самосвал, вагонетка, сэргэлэр уонна үөһээ өттүгэр шестерня ойууламмыттар; дьаралык былааскатыгар Нүөрүҥгүрү диэн суруктаах.

undefined

Куорат дьаралыгар хас да бырайыак баар этэ. Биирдэстэригэр маннык ойуулаах: бэлиэ түөрт чааска араарыллыбыт. Бастакытыгар «БелАЗ» самосвал, иккискэ — харыйа, үсүһүгэр — таба, төрдүһүгэр — вагонетка. Дьаралык былааскатыгар Нүөрүҥгүрү диэн суруктаах.

Нүөрүҥгүрү дьаралыгар иккис бырайыак (ол аата «саха сиэрийэтин» бэлиэтинэн) маннык ойуулаах: хара төбөлөөх күөх хонууга түөрт от күөх хайалар кэннилэригэр икки үрүҥ сэргэ тураллар, үөһээ өттүгэр аллараттан аһаҕас тиистээх үрүҥ шестерня, уҥа өттүгэр — хара вагонетка, хаҥас өттүгэр — үрүҥ самосвал. Күөх төбөтүгэр сүүрэн иһэр үрүҥ хотугу таба, икки өттүгэр үрүҥ хаар таммахтара бааллар.

Нэһилиэнньэтэ

Дьон ахсаана
195919701975197619781979[9]
500↗800↗2000↗5400↗16 300↗22 647
19861987[10]1989[11]199219961998
↗63 000↗68 000↗72 540↗76 000↗76 700↘75 600
200020012002200320052006
↘72 600→72 600↘66 269↗66 300↘65 800↘65 400
200720082009201020112012[12]
↘64 900↘64 400↘63 323↘61 747↘61 609↘60 508
2013[13]2014[14]2015[15]2016[16]2017[17]2018[18]
↘60 013↘58 846↘58 133↘57 791↘57 247↘57 009
2019[19]2020[20]2021[21]
↘56 888↗57 934↘53 409
10 000
20 000
30 000
40 000
50 000
60 000
70 000
80 000
1975
1987
2000
2006
2011
2016
2021

2020 сыллааҕы бүтүн Арассыыйатааҕы нэһилиэнньэ биэрэпиһин (нууч.) (сах. дааннайынан, 2021 сыл алтынньы 1 күнүгэр куорат нэһилиэнньэтин ахсаанынан Арассыыйа Федерациятын 1118 куораттарыттан 309-с миэстэни ылар. Нүөрүҥгүрү нэһилиэнньэтин ахсаана үрдээһинэ Донецкайтан шахтердар уонна кинилэр дьиэ кэргэттэрэ Дьокуускай шахталарыгар үлэлии кэлбиттэринэн кытта ситимнээх[22].

Этническай састааба

Нууччалар — 79,7 %, украиннар — 6,3 %, сахалар — 2,5 %, татаардар — 2,0 %, бүрээттэр — 1,9 %, эбэҥкилэр — 1,4 %, узбектар — 0,4 %, кыргыыстар — 0,3 %, эбээннэр — 0,2 %, эрэмээннэр — 0,2 %, атын омуктар — 5,2 %[23].

Экэниэмикэтэ

Өрөспүүбүлүкэ былаастарын дааннайынан, Нүөрүҥгүрү оройуона сайдар кыахтаах[24]. Оройуон сиринэн «Лена» федеральнай суола, Беркакит — Томмот — Дьокуускай тимир суола ааһаллар. Ил уонна чааһынай тэрилтэлэр бииргэ үлэлээһиннэринэн «Соҕуруу Саха сирин комплекснай сайдыыта» диэн саамай бөдөҥ инвест-бырайыак олоххо киирэр. 2016 сыл ахсынньытыгар Нүөрүҥгүрү оройуонугар «Соҕуруу Саха сирэ» ТОР үлэтин саҕалаабыта. ТОР сүрүн үлэтэ — Арассыыйа ырыынагар уонна Азия-Чуумпу далай эрэгийиэнин (нууч.) (сах. дойдуларыгар чоҕу хостооһун уонна таҥастааһын[25].

Промышленность

Куорат олохтоохторун территориально-производственнай комплекска коксующай чоҕу (нууч.) (сах. хостооһун сүрүн уонна көмө салааларыгар үлэлииллэр. Ол эрээри, куорат элбэх араас суолталаах.

Куоракка чох разреза, чоҕу байытар Нүөрүҥгүрү собуота, Инаглинскай уонна Денисовскай ГОК-тар, Колмар-ОГР, хайа оборудованиеларын уонна суол техникатын өрөмүөннүүр собуот (РМЗ), Нүөрүҥгүрү көтөр фабриката, Нүөрүҥгүрү ГРЭС-а, икки типография баар.

Тырааныспар

Нүөрүҥгүрү тырааныспар өттүнэн үчүгэйдик хааччыллыбыт. Куорат Амур-Дьокуускай тимир суолугар турар, ону таһынан Амур-Дьокуускай массыына суола ааһар. Тимир суол станциялара — «Нүөрүҥгүрү-Пассажирскай», «Нүөрүҥгүрү-грузовой» уонна «Угольнай». Куорат аэропорта Чульман бөһүөлэгэр, Нүөрүҥгүрүттэн 35 км сиргэ баар. 2025 сыл бэс ыйыгар Нүөрүҥгүрү аэропордыгар Гавриил Чиряев аата иҥэриллибитэ[26].

Нүөрүҥгүрү дойду тимир суолун ситимигэр холбонон турар. Нүөрүҥгүрү -пассажирскай станция Уһук Илин тимир суолун (Тында салаата) бүтэһик станцията буолар. Хоту АЯМ-ынан Нүөрүҥгүрү Алдан, Томмот куораттары кытта тимир суолунан сибээстээх. Нүөрүҥгүрү станциятыттан маннык пуойыстар сылдьаллар:

  • № 325 Нүөрүҥгүрү — Хабаровск, пассажирскай, күн аайы;
  • № 77/78 Нүөрүҥгүрү — Новосибирск, түргэн, хонук аайы; эбиитин Барнаулга уонна Бийскайга диэри ВБС баар;
  • № 657/658 Нүөрүҥгүрү — Тында, үлэһиттэр пуойыстара, күн аайы;
  • № 324/323 Нүөрүҥгүрү — Томмот, миэстэ, күн аайы;
  • № 75/76 Нүөрүҥгүрү — Москуба, түргэн, хонук аайы;
  • № 97/98 Тында — Кисловодск пуойыска хас да көспөт вагон, түргэн, нэдиэлэҕэ иккитэ;
  • № 81/82 Тында — Благовещенск пуойыска көспөт вагон (Томмоттан барар), түргэн, хонук аайы;
  • № 324Й Нүөрүҥгүрү — Аллараа Бэстээх, пассажирскай, хонук аайы.

Нүөрүҥгүрүттэн сөмөлүөтүнэн маннык хайысхаларга көтөллөр: Нүөрүҥгүрү — Москуба, Нүөрүҥгүрү — Иркутскай, Нүөрүҥгүрү — Красноярскай, Нүөрүҥгүрү — Новосибирскай, Нүөрүҥгүрү — Хабаровскай, Нүөрүҥгүрү — Дьокуускай.

Куорат таһынааҕы автобус маршруттара: Иенгра, Беркакит, Хатыми, Чульман, Серебряный Бор уо. д. а. Урут Алдан уонна Дьокуускай куораттары кытта куораттар икки ардыларынааҕы автобус сырыыта баар этэ.

Үөрэх, мэдэссиинэ, култуура, успуорт

Нүөрүҥгүрүгэ Новосибирскай «Сибгипрошахт» институтун, Профессиональнай инновациялар институтун уонна Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Техническэй институтун (филиал) филиаллара бааллар[27]. Профтехучилищелар, гимназия, уопсай үөрэхтээһин, спортивнай («Эрэл» тустуу ДЮСШ), музыкальнай уонна ускуустуба оскуолалара үлэлииллэр.

Доруобуйа харыстабылын тэрилтэлэрэ — балыыһалар, поликлиникалар, реабилитация өрөспүүбүлүкэтээҕи кииннэрэ СУВАГ уонна Пете аатынан кондуктивнай педагогика институтун (Будапешт) ньымаларынан үлэлииллэр. 2025 сыл атырдьах ыйын 30 күнүгэр офтальмология Соҕуруу Саха сиринээҕи киинэ арыллыбыта[28].

А. С. Пушкин аатынан Култуура уонна духуобунас киинэ, Пионердар дьиэлэрэ, Нүөрүҥгүрүтээҕи И. И. Пьянков аатынан Саха сирин соҕуруурутун баһылааһын устуоруйатын түмэлэ, Нүөрүҥгүрү куоратын бибилэтиэкэтэ, православнай таҥара дьиэлэрэ бааллар.

Нүөрүҥгүрүгэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Куукула тыйаатыра баар[29]. Оҕо музыкальнай хоровой оскуолата «Соловушка» — норуоттар икки ардыларынааҕы, эрэгийиэннээҕи уонна өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэхтэр, бэстибээллэр лауреаттара, «Северяночка» ансаамбыл — Греция, Бразилия, Португалия уонна Испания бэстибээллэрин лауреаттара үлэлииллэр.

Куорат сиригэр Уһук Илиҥҥэ саамай улахан сабыылаах «Горняк» стадион[30], «Шахтёр» уонна «Богатырь» спорткомплекстар, сабыылаах каток, хайа хайыһарын базата баар. Куорат климата уонна хаара элбэх спортсмены бэйэтигэр тардаллар. Нүөрүҥгүрү оройуонугар барыта 143 спортивнай тутуу баар: спортсааллар, уунан харбыыр бассейннар, хайыһар базата уонна сабыылаах каток, хайа хайыһарын трассата уонна теннис кордтара.

2021 сыллаахха Илиннээҕи экономическай форумҥа Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин сорудаҕынан Нүөрүҥгүрү маастар-былаана оҥоһуллубута. Ол чэрчитинэн Нүөрүҥгүрү киин оройуоннааҕы балыыһатын, «Р» кварталын тутуу уонна Култуура пааркатын тупсарыы көрүллүбүтэ; барыта 2030 сылга диэри 113,5 млрд солкуобай суумалаах 19 тэрээһин ыытыллыахтаах. Барыта 2030 сылга диэри 113,5 млрд солкуобай суумалаах 19 тэрээһин көрүллүбүтэ[31].

СМИ

Ыраадьыйа ыстаансыйалар:

  • 66,68 — Радио России / ГТРК Саха (Молчит) (РТПС 4 кВт, 116 м — разр. 1 кВт);
  • 68,24 — Радио Маяк (Молчит) (РТПС 4 кВт, 116 м);
  • 102,5 — Европа Плюс [Форум — ФМ] [ООО Техноцентр] (Снеговик 500 Вт, 36 м, 5 дБ) лиц 9198, 16002, 20986;
  • 102,9 — Авторадио [Форум Плюс] [ООО ТК Интеграл-ТВ] (РТПС 1 кВт, 90 м, 5,3 дБи) лиц 11191, 20141;
  • 103,3 — Радио России / ГТРК Саха (РТПС 1 кВт, 116 м — разр. 1 кВт);
  • 103,8 — Радио Тэтим (Саха) / ГУ НВК Саха (РТПС 1 кВт);

Тэлэбиидьэннэ:

  • 1 — ТВ Центр / Интеграл ТВ [ООО ТК Интеграл-ТВ] (Снеговик 500 Вт, 36 м) лиц 9196;
  • 3 — НТВ (РТПС 500 Вт);
  • 5 — Первый Канал (РТПС 5 кВт, 155 м);
  • 7 — РЕН ТВ / Интеграл ТВ [ООО ТК Интеграл-ТВ] (РТПС 100 Вт, 70 м) лиц 2183, 5613, 11120, 18973;
  • 9 — Россия 1 / ГТРК Саха (РТПС 2 кВт);
  • 11 — ТНТ / 11-й канал [ООО ПКП РТС] (РТПС 1 кВт) лиц 2516, 6094, 11660, 20179;
  • 21 — СТС / Спектр ТВ [ООО ПКП РТС] (РТПС 1 кВт) лиц 4390, 9309, 16080;
  • 25 — цифра DVB-T (1мп) (новая 500 Вт, 68 м);
  • 31 — Матч ТВ [ООО ТК Интеграл-ТВ] (РТПС 1 кВт, 120 м);
  • 33 — цифра DVB-T (2мп) (РТПС 1 кВт);
  • 36 — Россия К;
  • Нүөрүҥгүрүтээҕи тэлэбиидэнньэни уонна араадьыйаны көрдөрөр устуудьуйа;
  • Nerulife — эрэгийиэннээҕи сонуннар.

Галерея

Нүөрүҥгүрү разреза
«Горняк» стадион
Куорат түүн панорамота
Нүөрүҥгүрү кыһын
Ленин проспега
Храм Казанской иконы Божией Матери

Быһаарыылар

  1. ↑ Приказ №360 от 15.10.74. Сигэнии күнэ: 22 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано из оригинала 27 Сэтинньи 2012 года.
  2. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx
  3. ↑ Поспелов, 2008, с. 309
  4. ↑ Южная Якутия. Сигэнии күнэ: 22 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано из оригинала 19 Кулун тутар 2012 года.
  5. ↑ Приказ № 360 от 15.10.74. Сигэнии күнэ: 22 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано из оригинала 27 Сэтинньи 2012 года.
  6. ↑ Нерюнгринский информационный сайт. Сигэнии күнэ: 22 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано из оригинала 13 Ахсынньы 2010 года.
  7. ↑ «Письмо любви» жителей Нерюнгри официально зарегистрировано в Книге рекордов России. web.archive.org (4 Балаҕан ыйын 2019). Сигэнии күнэ: 21 Атырдьах ыйын 2025.
  8. ↑ Закон Республики Саха (Якутия) от 30 ноября 2004 года N 173-З N 353-III «Об установлении границ и о наделении статусом городского и сельского поселений муниципальных образований Республики Саха (Якутия)». Сигэнии күнэ: 21 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано из оригинала 21 Балаҕан ыйын 2019 года.
  9. ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  10. ↑ Народное хозяйство СССР за 70 лет.
  11. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  12. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года.
  13. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года.
  14. ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года.
  15. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года.
  16. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года.
  17. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года.
  18. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года.
  19. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года.
  20. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года.
  21. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более.
  22. ↑ Компания жены Цивилева перевезла 2 тыс. шахтеров из Донбасса в Якутию (рус.). РБК. Сигэнии күнэ: 21 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано 4 Балаҕан ыйын 2021 года.
  23. ↑ Всероссийская перепись населения 2010. Том 11: Сводные итогипо Республике Саха (Якутия). 4.3. Численность населения наиболее многочисленных национальностей Республики Саха (Якутия) по муниципальным районам и городским округам. Сигэнии күнэ: 21 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано из оригинала 11 Алтынньы 2018 года.
  24. ↑ Айсен Николаев: Потенциал развития Нерюнгринского района Якутии один из самых мощных в республике (19 Бэс ыйын 2018). Сигэнии күнэ: 21 Атырдьах ыйын 2025.
  25. ↑ ТОР «Южная Якутия». https://krrsy.ru. Сигэнии күнэ: 21 Атырдьах ыйын 2025.
  26. ↑ Путин присвоил аэропорту Нерюнгри имя Гавриила Чиряева, TACC. Сигэнии күнэ: 21 Атырдьах ыйын 2025.
  27. ↑ ТИ (ф) СВФУ — Официальный сайт Технического института (филиала) Северо-Восточного федерального университета им. М. К. Аммосова в г. Нерюнгри. Сигэнии күнэ: 21 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано 21 Ахсынньы 2014 года.
  28. ↑ Нерюнгрига офтальмология балыыһатын салаата аһылынна. https://sakha-sire.ru. Саха сирэ (30 Атырдьах ыйын 2025). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2025.
  29. ↑ Театр кукол Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 22 Атырдьах ыйын 2025.
  30. ↑ Сайт крытого стадиона «Горняк». Сигэнии күнэ: 21 Атырдьах ыйын 2025. Архивировано 29 Ыам ыйын 2013 года.
  31. ↑ Глава Якутии проверил реализацию мастер-плана города Нерюнгри. https://gtrksakha.ru. Вести Саха (3 Олунньу 2025). Сигэнии күнэ: 21 Атырдьах ыйын 2025.

Литэрэтиирэ

  • Багдарыын Сүлбэ Улуустар ааттара. — Бичик, 2001. — С. 93.
  • Поспелов Е. М. Географические названия России. Топонимический словарь. — М.: Астрель, АСТ, 2008. — 523 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-17-054966-5

Сигэлэр

Саха Сирин куораттара
Саха Сирин гиэрбэтэ
Саха Сирин былааҕа

Административнай киинэ: Дьокуускай
Алдан | Бүлүү | Верхоянскай | Ленскэй | Мирнэй | Нүөрүҥгүрү | Ньурба | Орто Халыма | Өлүөхүмэ | Покровскай | Томмот | Удачнай

 
Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕа Саха Сирин улуустарын кииннэрэ

Алдан | Аллараа Бэстээх | Амма | Баатаҕай | Баатаҕай Алыыта | Белая Гора | Бороҕон | Бүлүү | Бэрдьигэстээх | Депутатскай | Зырянка | Ленскэй | Мирнэй | Нам | Нүөрүҥгүрү | Ньурба | Орто Халыма | Өлөөн | Өлүөхүмэ | Сааскылаах | Сангаар | Сунтаар | Тиксии | Уус Маайа | Уус Ньара | Үөһээ Бүлүү | Хаандыга | Черскэй | Чокуурдаах | Чурапчы | Ытык Күөл | Эдьигээн

 

Категориялар