Эбэҥкилэр

УРУБИИКИ диэн сиртэн ылыллыбыт
Эбэҥкилэр
Ахсааннара 77 000 киһи
Тарҕанан олоруулара
Тыл Эбэҥки тыла, Саха тыла, хамниган тыла[d], Бүрээт тыла, нуучча тыла уонна Кытай тыла
Итэҕэл ойууннааһын[d], Православие[d] уонна Тибет буддизма[d]
Киирэр тоҥус-мандьуур омуктар[d]
Логотип РУВИКИ.Медиа Биики Хааһахха миэдьийэ билэлэр

Эбэҥкилэр (эбэҥк. эвэнкил, 1931 сыллаахха официальнай этноним буолбута); былыргы ааттара — тоҥустар, кыт. 鄂温克族 èwēnkè zú; монг. хамниган — тоҥус-мандьуур бөлөх Илин Сибиир төрүт омуга. Арассыыйаҕа, Монголияҕа уонна хоту-илин Кытайга олороллор. Эбэҥкилэр тус-туспа бөлөхтөрө ороченнар, манегрдар, солоннар уонна да атыттар диэн ааттаналлара.

Бүгүҥҥү күҥҥэ Өлүөхүмэ, Уус-Маайа, Эдьигээн уонна Алдан улуустарыгар 15 тыһыынчаттан арыый тахсар ахсааннаах эбэҥкилэр олороллор, ол эбэтэр кинилэр Арассыыйа эбэҥкилэрин 42%-гар чугаһыыр ахсааннаахтар. 2002 сылга ыытыллыбыт биэрэпис түмүгүнэн Арассыыйаҕа 35 527 эбэҥки олороро.

1938 сыл эбэҥкилэр
Хотугу Федеральнай Уокурукка эбэҥкилэр олорор сирдэрэ, 2010 сыл

Эбэҥкилэр Саха сиригэр

Суруйуу ыытыллыбыт сылларга Саха сиригэр эбэҥкилэр ахсааннара
1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002
13 100 10 432 9 505 9 097 11 584 14 428 18 232

Омук сиригэр олорор Эбэҥкилэр

Эбэҥкилэр Арассыыйаттан ураты атын дойдуларга эмиэ олороллор.

Литэрэтиирэ

  • Ил Түмэн, Парламент хаһыата, Кулун тутар 13 күнэ, 2009 сыл, № 9
  • Народы России: живописный альбом, Санкт-Петербург, типография Товарищества «Общественная Польза», 3 декабря 1877, ст. 517
  • Эвенки: Сибирь. Атлас Азиатской России. — М.: Топ-книга, Феория, Дизайн. Информация. Картография, 2007. — 664 с. — ISBN 5-287-00413-3
  • Эвенки: Народы России. Атлас культур и религий. — М.: Дизайн. Информация. Картография, 2010. — 320 с. — ISBN 978-5-287-00718-8
  • Эвенки / Давыдов В. Н., Сирина А. А. // Шервуд — Яя. — М. : Большая российская энциклопедия, 2017. — С. 202. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 35). — ISBN 978-5-85270-373-6.
  • Иванов А. В краю долгой весны/ Издание «Молодая гвардия», 1963 год
  • Люй Гуандрейтянь Хайланьча — храбрый полководец эвенкийской народности периода правления Цяньлуна // Бэйфан луньцун. — Харбин, 1983. — № 5. — С. 103—107.
  • Рафиков Р. Г. Эвенки // Этноатлас Красноярского края / Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей; редкол.: В. П. Кривоногов, Р. Д. Цокаев. — 2-е изд., перераб. и доп. — Красноярск: Платина (PLATINA), 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-98624-092-3 Архивная копия от 29 Сэтинньи 2014 на Wayback Machine
  • Сирина А. А. Катангские эвенки в XX веке: расселение, организация среды жинедеятельности. — 2-е изд-е, испр. и доп. — Москва-Иркутск: Изд-во «Оттиск», 2002. — 286 с., ил
  • Туголуков В. А. Следопыты верхом на оленях / АН СССР; Предисл. канд. геогр. наук Е. Е. Сыроечковского; Отв. ред. д-р ист. наук В. А. Александров; Худож. И. П. Борисов. — М.: Наука, 1969. — 216 с. — (Научно-популярная серия АН СССР). — 62 000 экз.
  • Туголуков В. А. Тунгусы (эвенки и эвены) Средней и Западной Сибири / Отв. ред. С. А. Арутюнов; Рец.: А. В. Смоляк, Е. Е. Сыроечковский. — М.: Наука, 1985. — 288 с.
  • Цинциус В. И. Эвенкийский язык // Языки мира: Тунгусо-маньчжурские языки. М., 1997.

  • Bloch A.Longing for the Kollektiv: Gender, Power, and Residential Schools in Central Siberia // Cultural Anthropology, Vol. 20, No. 4 (Nov., 2005), pp. 534—569.(ааҥл.)
  • Grenoble L. A. Morphosyntactic change: the impact of russion on evenki // Studies in Slavic and General Linguistics, Vol. 28, Languages in Contact (2000), pp. 105—120.(ааҥл.)
  • Heyne F. G. The Social Significance of the Shaman among the Chinese Reindeer-Evenki // Asian Folklore Studies, Vol. 58, No. 2 (1999), pp. 377—395.(ааҥл.)
  • Janhunen, Juha (1996), Manchuria: an ethnic history, Volume 222 of Suomalais-ugrilaisen Seuran toimituksia, Suomalais-ugrilainen Seura, Finno-Ugrian Society, https://books.google.com/books?id=vfJiAAAAMAAJ  Архивная копия от 16 Олунньу 2017 на Wayback Machine
  • Lee, Robert H. G. (1970), The Manchurian frontier in Chʼing history, Volume 43 of Harvard East Asian series, Center for East Asian Studies, Harvard University, ISBN 0-674-54775-6, SBN 674-54775-6