Эбэҥкилэр
| Эбэҥкилэр | |
|---|---|
| Ахсааннара | 77 000 киһи |
| Тарҕанан олоруулара | |
| Тыл | Эбэҥки тыла, Саха тыла, хамниган тыла[d], Бүрээт тыла, нуучча тыла уонна Кытай тыла |
| Итэҕэл | ойууннааһын[d], Православие[d] уонна Тибет буддизма[d] |
| Киирэр | тоҥус-мандьуур омуктар[d] |
Эбэҥкилэр (эбэҥк. эвэнкил, 1931 сыллаахха официальнай этноним буолбута); былыргы ааттара — тоҥустар, кыт. 鄂温克族 èwēnkè zú; монг. хамниган — тоҥус-мандьуур бөлөх Илин Сибиир төрүт омуга. Арассыыйаҕа, Монголияҕа уонна хоту-илин Кытайга олороллор. Эбэҥкилэр тус-туспа бөлөхтөрө ороченнар, манегрдар, солоннар уонна да атыттар диэн ааттаналлара.
Бүгүҥҥү күҥҥэ Өлүөхүмэ, Уус-Маайа, Эдьигээн уонна Алдан улуустарыгар 15 тыһыынчаттан арыый тахсар ахсааннаах эбэҥкилэр олороллор, ол эбэтэр кинилэр Арассыыйа эбэҥкилэрин 42%-гар чугаһыыр ахсааннаахтар. 2002 сылга ыытыллыбыт биэрэпис түмүгүнэн Арассыыйаҕа 35 527 эбэҥки олороро.
Эбэҥкилэр Саха сиригэр
| Суруйуу ыытыллыбыт сылларга Саха сиригэр эбэҥкилэр ахсааннара | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 13 100 | 10 432 | 9 505 | 9 097 | 11 584 | 14 428 | 18 232 |
Омук сиригэр олорор Эбэҥкилэр
- Америка эбэҥкилэрэ
- Эбэҥкилэр Саха Сиригэр
- Скандинавиа эбэҥкилэрэ
- Канаада эбэҥкилэрэ
- Кытай эбэҥкилэрэ
Эбэҥкилэр Арассыыйаттан ураты атын дойдуларга эмиэ олороллор.
Литэрэтиирэ
- Ил Түмэн, Парламент хаһыата, Кулун тутар 13 күнэ, 2009 сыл, № 9
- Народы России: живописный альбом, Санкт-Петербург, типография Товарищества «Общественная Польза», 3 декабря 1877, ст. 517
- Эвенки: Сибирь. Атлас Азиатской России. — М.: Топ-книга, Феория, Дизайн. Информация. Картография, 2007. — 664 с. — ISBN 5-287-00413-3
- Эвенки: Народы России. Атлас культур и религий. — М.: Дизайн. Информация. Картография, 2010. — 320 с. — ISBN 978-5-287-00718-8
- Эвенки / Давыдов В. Н., Сирина А. А. // Шервуд — Яя. — М. : Большая российская энциклопедия, 2017. — С. 202. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 35). — ISBN 978-5-85270-373-6.
- Иванов А. В краю долгой весны/ Издание «Молодая гвардия», 1963 год
- Люй Гуандрейтянь Хайланьча — храбрый полководец эвенкийской народности периода правления Цяньлуна // Бэйфан луньцун. — Харбин, 1983. — № 5. — С. 103—107.
- Рафиков Р. Г. Эвенки // Этноатлас Красноярского края / Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей; редкол.: В. П. Кривоногов, Р. Д. Цокаев. — 2-е изд., перераб. и доп. — Красноярск: Платина (PLATINA), 2008. — 224 с. — ISBN 978-5-98624-092-3 Архивная копия от 29 Сэтинньи 2014 на Wayback Machine
- Сирина А. А. Катангские эвенки в XX веке: расселение, организация среды жинедеятельности. — 2-е изд-е, испр. и доп. — Москва-Иркутск: Изд-во «Оттиск», 2002. — 286 с., ил
- Туголуков В. А. Следопыты верхом на оленях / АН СССР; Предисл. канд. геогр. наук Е. Е. Сыроечковского; Отв. ред. д-р ист. наук В. А. Александров; Худож. И. П. Борисов. — М.: Наука, 1969. — 216 с. — (Научно-популярная серия АН СССР). — 62 000 экз.
- Туголуков В. А. Тунгусы (эвенки и эвены) Средней и Западной Сибири / Отв. ред. С. А. Арутюнов; Рец.: А. В. Смоляк, Е. Е. Сыроечковский. — М.: Наука, 1985. — 288 с.
- Цинциус В. И. Эвенкийский язык // Языки мира: Тунгусо-маньчжурские языки. М., 1997.
- Bloch A.Longing for the Kollektiv: Gender, Power, and Residential Schools in Central Siberia // Cultural Anthropology, Vol. 20, No. 4 (Nov., 2005), pp. 534—569.(ааҥл.)
- Grenoble L. A. Morphosyntactic change: the impact of russion on evenki // Studies in Slavic and General Linguistics, Vol. 28, Languages in Contact (2000), pp. 105—120.(ааҥл.)
- Heyne F. G. The Social Significance of the Shaman among the Chinese Reindeer-Evenki // Asian Folklore Studies, Vol. 58, No. 2 (1999), pp. 377—395.(ааҥл.)
- Janhunen, Juha (1996), Manchuria: an ethnic history, Volume 222 of Suomalais-ugrilaisen Seuran toimituksia, Suomalais-ugrilainen Seura, Finno-Ugrian Society, https://books.google.com/books?id=vfJiAAAAMAAJ Архивная копия от 16 Олунньу 2017 на Wayback Machine
- Lee, Robert H. G. (1970), The Manchurian frontier in Chʼing history, Volume 43 of Harvard East Asian series, Center for East Asian Studies, Harvard University, ISBN 0-674-54775-6, SBN 674-54775-6