Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Аллараа Бэстээх (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)

Аллараа Бэстээх — Саха Сиригэр баар куорат көрүҥнээх бөһүөлэк, Мэҥэ Хаҥалас улууhун дьаһалта киинэ. Өлүөнэ өрүс уҥа кытылыгар, 15 км Дьокуускай куорат утары турар.

undefined

Устуоруйа

Аллараа Бэстээх арҕаа өттүгэр Мэҥэ Хаҥалас улууһугар, Өлүөнэ өрүс үрдүк уҥа кытылыгар Дьокуускай утары, сорох өттүнэн Нөөрүктээйи хочотугар баар.

Бөһүөлэк 1920-с сылларга тырааныспар ааһар пууна быһыытынан үөскээбитэ, онтон 1971 сыллаахха үлэһит бөһүөлэгин статуһун ылбыта.

Олохтоох тэрийэр киин буолар. Улуус дьаһалтатын таһынан, «Аллараа Бэстээх бөһүөлэгэ» муниципальнай тэриллии дьаһалтата Аллараа Бэстээххэ баар.

Тырааныспар

Аллараа Бэстээх транспортнай функциялары толорор. Нэһилиэнньэ оройуоннар икки ардыларынааҕы суолталаах тырааныспар уонна тиэйии тэрилтэлэригэр үлэлиир. Нэһилиэккэ өрүс бириистэн, массыына тэрилтэлэрэ, атыы-эргиэн ыскылааттара, грязелечебница баар. Култуура киинэ, икки уопсай үөрэҕи биэрэр оскуола, тырааныспар техникума[2], профтехучилище, доруобуйа харыстабылын, атыы-эргиэн уонна атыылаһааччыга өҥөлүүр тэрилтэлэрэ бааллар.

Нэһилиэк бэйэтигэр буолбакка, киниттэн 10 км соҕуруу-соҕуруу-илин диэки, Булгунньахтаах сиргэ, ыаллыы сытар Павловскай нэһилиэк сиригэр-уотугар турар Аллараа Бэстээх тимир суол станцията тутуллубута. Онно тимир суоллары тардыы 2011 сыл бүтүүтүгэр тиийбитэ[3], таһаҕаһы тиэйиигэ станция 2014 сыл атырдьах ыйын 30 күнүгэр аһыллыбыта, оттон пассажирдар сырыылара 2019 сыл от ыйын 27 күнүгэр аһыллыбыта[4].

Аллараа Бэстээх икки федеральнай суолталаах суоллар ыпсыылара: М56 «Өлүөнэ» уонна «Халыма». Онтон таhынан республикатааҕы суолталаах «Амма». Кыһыҥҥы кэмҥэ өрүс мууһун туораан ситим ыытыллар. Сезоннар ыккардыларынааҕы кэмнэригэр вертолётунан эбэтэр салгын сыттыгынан ситим ыытыллар[5].

2021 сыл ыам ыйын 22 күнүгэр мунньахха биллэриллибит иһитиннэриигэ этиллэринэн, Өлүөнэ өрүһү хаҥас уонна уҥа кытылларын туоруур күргэ тутуутугар үлэ саҕаламмыт, ол өрөспүүбүлүкэ киин куоратын Дьокуускай куораты кытта төгүрүк сыл устата куруук баар ситими хааччыйыа[6]. Магадааҥҥа диэри тимир суолу уһатар былаан эмиэ баар[7][8].

Айылҕа

Аллараа Бэстээх сороҕор Нөөрүктээйи хочотугар сытар, ол гынан баран нэһилиэк үксэ Лена үрдүк уҥа кытылыгар сытар. Почва кумахтаах. Элбэх ойуур, үксүн бэс. Аллараа Бэстээхтэн ырааҕа суох аан дойду биир улахан өрүһэ Өлүөнэ, ону тэҥэ улахан күөллэр систиэмэлэрэ Мааччыйа баар.

Нэһилиэнньэ

Дьон ахсаана
1979[9]1989[10]20022009[11]20102011
3363↗3997↘3327↘3163↗3518↘3498
2012[12]2013[13]2014[14]2015[15]2016[16]2017[17]
↗3523↗3600↗3607↗3638↗3748↗3924
2018[18]2019[19]20202021[20]20222023
↗4152↘4080↘4079↗5099↗5282↘5139
2025
↗5329
1000
2000
3000
4000
5000
6000
2009
2014
2019
2025
Омук састааба

Аллараа Бэстээх элбэх омуктаах бөкүөлэк; Манна сахалар уонна нууччалар сүрүн омуктан ураты — узбектар, кыргыыстар, чэчиэннэр, эрмээннэр, таджиктар уонна да атыттар олороллор[21].

Кэрэхсэбиллээх сирдэр

2012 сыллаахха Пресвятой Богородица Благовещениятын Сыаркабын тутуута саҕаламмыта. Сыаркап Аллараа Бэстээххэ 2016 сыл сэтинньи 4 күнүгэр Саха уонна Өлүөнэ архиепископа Роман үөрүүлээхтик сибэтиэйдээбитэ[22]. Дэриэбинэҕэ мечеть эмиэ баар[23].

Манчаары Баһылай пааматынньыга — пааматынньык боростуой норуоту көмүскээһининэн биллибит саха норуотун национальнай дьоруойугар Василий Фёдорович Слободчиковка (Манчаары) ананар. 2020 сыллаахха боруонса скульптураны туруоран арыйбыттара, ааптара — Саха Сирин норуодунай худуоһунньуга Афанасий Романов[24].

Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Фёдор Поповка пааматынньык. Фёдор Попов — Мэҥэ Хаҥалас улууһуттан төрүттээх Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар хорсун быһыыны көрдөрбүт киһи[25].

Галерея

Бөһүөлэк киин уулуссата (автодорога А360/Р504)
Суол арахсыыта: хаҥас — Магадаан, уҥа — Большой Невер, көннөкү — Амма
Өлүөнэ өрүс Аллараа Бэстээх оройуонугар
Аллараа Бэстээх куйаартан көстүүтэ

Быһаарыылар

  1. ↑ https://14.rosstat.gov.ru/chisl_sostav
  2. ↑ ГБУ РС(Я) «Транспортный техникум» пос. Нижний Бестях. Сигэнии күнэ: 9 Олунньу 2013. Архивировано 27 Ыам ыйын 2014 года.
  3. ↑ Открытие участка железной дороги, соединяющей Якутию с основными магистралями страны. Kremlin.ru (15 Сэтинньи 2011). Сигэнии күнэ: 25 Олунньу 2013. Архивировано 26 Олунньу 2013 года.
  4. ↑ В Якутии запустили участок железной дороги, ввода которого ожидали с 2012 года, ТАСС (27 От ыйын 2019). Архыыптаммыт 2019, От ыйын 27 күнүгэр. Сигэнии күнэ: 27 От ыйын 2019.
  5. ↑ Суда на воздушной подушке начнут курсировать между Якутском и Нижним Бестяхом с 18 апреля. https://yk24.ru (15 Муус устар 2025). Сигэнии күнэ: 23 Муус устар 2025.
  6. ↑ о ходе работ по строительству Ленского моста (рус.). ysia.ru. ysia.ru (22 Ыам ыйын 2021). Сигэнии күнэ: 27 Ыам ыйын 2021. Архивировано 27 Ыам ыйын 2021 года.
  7. ↑ «До 2030 года на развитие железных дорог Дальнего Востока будет затрачено 1 триллион 600 миллиардов рублей». РИА Восток-Медиа. Сигэнии күнэ: 2 Алтынньы 2008. Архивировано из оригинала 27 Ыам ыйын 2014 года.
  8. ↑ «Губернатор Магаданской области принял участие в работе Дальневосточного экономического форума». REGIONS.RU. Сигэнии күнэ: 2 Алтынньы 2008. Архивировано 28 Ыам ыйын 2014 года.
  9. ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  10. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.
  11. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2009 года.
  12. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года.
  13. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года.
  14. ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года.
  15. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года.
  16. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года.
  17. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года.
  18. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года.
  19. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года.
  20. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более.
  21. ↑ Географическая и историческая справка о наслеге | Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 9 Олунньу 2013. Архивировано 11 Олунньу 2013 года.
  22. ↑ Нижний Бестях. Церковь Благовещения Пресвятой Богородицы. https://sobory.ru. Сигэнии күнэ: 23 Муус устар 2025.
  23. ↑ Мечеть Нижний Бестях ул. Ленина, 64. https://religiya.e-katalog.su. Сигэнии күнэ: 23 Муус устар 2025.
  24. ↑ Памятник национальному герою народа Саха Василию Манчаары п.Нижний Бестях. https://kultura-maya.saha.muzkult.ru. Сигэнии күнэ: 23 Муус устар 2025.
  25. ↑ Открылся памятник первому Герою Советского Союза из Якутии. https://yakutia.info (20 Бэс ыйын 2015). Сигэнии күнэ: 23 Муус устар 2025.

Категориялар