Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Халыма (Р-504 федерал суол)

Бу тиэрмин атын эмиэ суолталардаах, көр Халыма (суолталара).

Федерал суолталаах Р-504 «Халыма» магистрал суол (нууч. Р-504 «Колыма») — Дьокуускайтан Магадаан куоракка диэри магистрал суол, уһуна 2032 км, ол иһинэн 1197 км Саха сирин сиринэн-уотунан, 835 — Магадаан уобалаһынан. Суол атыннык Халыма трассата ("Колымская трасса") диэн урукку аатынан биллэр, литэрэтиирэҕэ, маассабай информация сириэстибэлэригэр уонна дьон өйүгэр ити аатынан киирбит. Сорохтор "Халыма тыраага" ("Колымский тракт") диэн ааттыыллар[1]. Р-504 - Арассыыйаҕа баар федерал суолталаах тыраассалартан соҕотох улахан аҥара аспаала суох суол буолар.

undefined

Маршрута

Билиҥҥи кэмҥэ Халыма суола Арассыыйа Уһук Илиҥҥи массыына суолларыттан биир саамай тутаах суоллара буолар. Кини Саха сирин уонна Магадаан уобалаһын холбуур, Саха сирин илиҥҥи өттүн, Магадаан уобалаһын арҕааҥҥы уонна киин чааһын сүрүн соҕотох массыына суолунан ааҕыллар, Чуумпу далайга тахсыыны хааччыйар[2].

Суол Аллараа Бэстээх бөһүөлэгиттэн саҕаланар, «Өлүөнэ» А360 федерал суолталаах суолга сыстан, Төҥүлү, Чурапчы, Ытык Күөл, Хаандыга, Күбүмэ, Уус Ньара, Аартык, Магадаан уобалаһын Кадыкчаан, Сусуман (Бассабыык), Ягоднай, Дьэбин, Оротукаан, Мээкит, Атка, Балаакка бөһүөлэктэринэн ааһар уонна Магадааҥҥа тиийэн түмүктэнэр.

Күбүмэттэн эргэ суолга тахсар эргиир баар: Күбүмэ – Томтор - Кураанах Салаа – Кадыкчаан ("Соҕурууҥу суол", эбэтэр "Өймөкөөн суола" диэн ааттанар); билиҥҥи суолтан букатын эрдэ тутуллубут, устуоруйаҕа киирбит Халыма тыраага буолар, билиҥҥи кэмҥэ муҥур суол (Томторго уонна Өймөкөөҥҥө тиэрдэр); Индигиир өрүһү туоруур эргэ муостанан ааһан, быраҕыллыбыт Кураанах Салааҕа тиийэр[3].

Магадаан уобалаһын сиринэн ааһар тыраасса учаастага Тэҥкэ суола ("Хотугу суол") диэн ааттанар (Магадаан - Балаакка - Уус Омчук - Омчаак - Бассабыык (Сусуман)[4].

Устуоруйата

1920 сыллардаахха Халымаҕа уонна Саха сиригэр хайа-хостуур промышленность сайдыытынан сибээстээн олохтоох суоллары тутуу саҕаламмыт.

undefined

1931 сыл сэтинньигэ «Дальстрой» тэриллибит. Бу тэрилтэ сыалынан-соругунан Магадаантан Уус Ньараҕа диэри суол тутуута буолбут. Хаайыылаахтары киэҥник туһаммыттар.

1932 сыл сайыныгар маҥнайгы 30 км суол уонна 90 кыһыҥҥы суол үлэҕэ киирбиттэр. Өссө 1042 км суол 1953 сылга диэри тутуллубут[5].

1941 сылга Дьокуускай хайысхатынан «Хаандыга трассата» тутуута саҕаламмыт.

undefined

Саҥардан тутуу

2003 сыл от ыйын 11 күнүгэр суолу Дьокуускайга Сүрүн почтамт дьиэтигэр диэри 13 км уһатан биэрбиттэр.

Уус Ньаранан ааһар кыһыннары-сайыннары тохтоло суох айанныырга сөптөөх саҥардыллыбыт суол 2008 сыллаахха алтынньы 25 күнүгэр арыллыбыт[6].

2012 сыллаахха Халыма суола Арассыыйа саамай илиҥҥи куоратыгар Анаадырга (нууч.) (сах. дылы салгыы тутуллуута саҕаламмыт: Халыма – Омсукчаан – Омоллоон – Анаадыр.

2022 сыллаахха суол Аллараа Бэстээх өттүттэн Чурапчы сэлиэнньэтигэр диэри асфалламмыта (Саха сиригэр сытар 1197 км-тэн - 157 км)[1].

2024 сылга 662 км — 692 км учаастагы саҥардыы түмүктэммит («Куобах ороҕо» кутталлаах учаастагы оҥоруулаах)[5].

2025 сыллаахха суол 1121 км — 1142 км саҥардыллыбыт учаастага үлэҕэ киирбит («Ньара ыга сыстыыта» кутталлаах учаастагы оҥоруулаах)[7].

Р-504 устата кыһыннары-сайыннары тохтоло суох айанныахха сөп эрээри, Алдан өрүс нөҥүө муоста тутуллуор диэри дьыл уларыйар кэмнэригэр (муус барыыта) сырыы суох. Онон билиҥҥи кэмҥэ Алдан муостата тутуллара күүтүллэр[8].

«Халыма трассата» уус-уран айымньыларга

  • «Трасса», «Колымская трасса» ырыалар;
  • «Трасса, Колымская трасса» Николай Зимин кэпсээнэ;
  • «Колымская трасса» Юрий Лебедев кэпсээнэ;
  • «Мой друг уехал в Магадан» В. Высоцкай ырыата.

Фотогалерея

Халыма суолун 632 км, Томпо улууһугар Кураанах Үрүйэ нөҥүө муоста, 2019 сыл
Халыма суолун 674 км, Өймөкөөн улууһа, 2019 сыл
Халыма суолун 1091 км, Хара Үрэх нөҥүө муосталаах Ньара ыга сыстыыта, Өймөкөөн улууһа, 2020-с сыллар
Халыма суолун 1994 км, Магадаан уобалаһа
Халыма суола Атка бөһүөлэк таһынан ааһыыта, Магадаан уобалаһа, 2024 сыл

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Трасса Колыма: тогда и сейчас (рус.). СахаПарламент. Сигэнии күнэ: 21 Тохсунньу 2026.
  2. ↑ Федеральная автомобильная дорога Р504 «Колыма» (рус.). Сигэнии күнэ: 21 Тохсунньу 2026.
  3. ↑ Карта дорог. Автодорога Р-504 "Колыма". Сигэнии күнэ: 21 Тохсунньу 2026.
  4. ↑ Автодорога "Колыма" (рус.). ИнЯкутия. Сигэнии күнэ: 21 Тохсунньу 2026.
  5. ↑ 1 2 Дороги Памяти: наследие Эриха Герлингера и дорога жизни Р-504 «Колыма» (рус.). Сигэнии күнэ: 21 Тохсунньу 2026.
  6. ↑ https://regnum.ru/news/1074446 Торжественное открытие участка федеральной автодороги «Колыма» состоялось. В церемонии открытия приняли участие губернатор Магаданской области и президент Республики Саха. ИА REGNUM. Сигэнии күнэ: 21 Тохсунньу 2026. Архивировано 17 Атырдьах ыйын 2016 года.
  7. ↑ «Нерский прижим» на автодороге «Колыма» перестал быть опасным (рус.). Сигэнии күнэ: 21 Тохсунньу 2026.
  8. ↑ На федеральной трассе Колыма построят самый протяженный мост (рус.). www.rzd-partner.ru. Сигэнии күнэ: 21 Тохсунньу 2026.

Литература

  • Урин В. А. По Колымской трассе — к полюсу холода. — Магадан: Магаданское кн. изд-во, 1959.
  • Колымская трасса — Магадаан: Магаданское кн. изд-во, 1972
  • Федеральная автодорога «Колыма»: Фотокнига — Магадан: Дикий Север
  • Д. М. Коваленко, На трудных дорогах. О методах работы передовой бригады водителей Палаткинской автобазы — Магадан: Магаданское кн. изд-во, 1977
  • Навасардов А. С., Транспортное освоение Северо-Востока России в 1932—1937 гг. — Магадан: СВПЦ ДВО РАН, 2002
  • Золотое кольцо Колымы (сб. статей) // журн. Автомобильные дороги, № 5, 1999

Категориялар