Сунтаар

Бүлүү өрүс хаҥас кытылыгар турар. 1764 сыллаахха олохтоммута. Олохтооҕун ахсаана — 10 034 (2010 с.)

Сэлиэнньэ туһунан сурукка бастакы ахтыллыбыт дөкүмүөнүнэн Семен Ремезов «Чертежная книга Сибири» диэн каартата буолар.

Бу кинигэ 1701 с. Тобольскай куоракка тахсыбыт. Картаҕа Сунтаар диэн сир уонна Сунтаар күөлэ бааллар.

1764 с. «Введения во Храм Пресвятой Богородицы» диэн ааттаах мас таҥара дьиэтэ тутуллубут. 1854 с.

Сунтаарга Р. К. Маак экспедицията сылдьыбыт, «Вилюйский округ» диэн үлэтигэр сэлиэнньэ олоҕун-дьаһаҕын туһунан суруллубут.

ХIХ үйэ 60-с сылларыгар Саха Сиригэр, ол иһигэр Бүлүү уокуругар, араас чинчийиилэр ыытыллыбыттара. Ол түмүктэрэ Нуучча Географическэй Обществотын архыыбыгар, Санкт-Петербург судаарыстыбаннай архыыптарыгар харалла сыталлар.

1925 с. сэлиэнньэҕэ уонна улууска Саха Сирин үөрэтэр комплексанй хамыыһыйа экспедицията үлэлээбит.

Бу кэмҥэ элбэхтик хаартыскаҕа түһэрбиттэрэ билигин Сунтаар олохтоохторун тус бэйэлэрин архыыптарыгар хаалбыттар.

А. Уваровскай, Ф. Сафронов, этнограф П. Кларк, Г. Ксенофонтов үлэлэригэр Сунтаар туһунан киһи сэргиир матырыйааллара бааллар.

Тыа хаһаайыстыбатын салаалара: ынах үүтүн, этин оҥорон таһаарыы, сылгы этин оҥорон таһаарыы, оҕуруот аһын үүннэрии.

Оһуохай дьиэтэ үлэлиир, норуот театра баар. Профтехучилище, орто оскуолалар, бастакы сүһүөх оскуолата, киин улуустааҕы балыыһа, эргиэн уонна өҥө оҥоруу тэрилтэлэрэ бааллар.

Сунтаарга өрөспүүбүлүкэҕэ бастакы алмааһы кырыылыыр завод 1992 сыллаахха сэтинньи 23 күнүгэр аһыллыбыта.

2025 сыл бэс ыйыгар «Зелёные платежи» бырагыраама чэрчитинэн бөдөҥ мас үүннэрэр тэпилииссэ олохтоммута. Тэпилииссэҕэ сүрүннээн бэс үүннэрэллэр^[2].

• 1944 сыл сэтинньи 12 күнүгэр төрөөбүтэ Нестерова Люция Дмитриевна — поэт, литературовед.
• 1949 сыл алтынньы 9 күнүгэр төрөөбүтэ Михайлова Евгения Исаевна — Саха Өрөспүүбүлүкэтин вице-президенэ.
• 1957 сыл от ыйын 6 күнүгэр төрөөбүтэ Саввинов Анатолий Иванович — история билимин кандидата.
• 1960 сыл муус устар 28 күнүгэр төрөөбүтэ Избекова Евдокия Игнатьевна — филология билимин кандидата.
• 1975 сыл бэс ыйын 18 күнүгэр төрөөбүтэ Аммосов Айаал Александрович — Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа.