Аммосов Айаал Александрович
Айаал Александрович Аммосов (1975 сыл бэс ыйын 18 күнэ, Сунтаар, Саха АССР) — Арассыыйа култууратын диэйэтэлэ, тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, Былатыан Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатыр артыыһа.
Олоҕун олуктара
1975 сыллаахха бэс ыйын 18 күнүгэр Сунтаар улууһун Сунтаар сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ[1][2]. 1992 сыллаахха Сунтаар 1 №-дээх орто оскуолатын бүтэрбитэ.
1996 сыллаахха Өрөспүүбүлүкэтээҕи култуура уонна ускуустуба колледжын тыйаатыр устуудьуйатын бүтэрбитэ[1][2]. 2007 сыллаахха Илин Сибиирдээҕи култуура уонна ускуустуба судаарыстыбаннай академиятын (Улан-Удэ куорат) «тыйаатыр артыыһа» идэтинэн үөрэнэн бүтэрбитэ[1][3].
1996 сылтан Былатыан Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырыгар артыыһынан үлэлиир[1][2].
2016 сылтан — «Арассыыйа Федерациятын Тыйаатыр үлэһиттэрин сойууһа» Бүтүн Арассыыйатааҕы уопсастыбаннай тэрилтэ Саха сиринээҕи салаатын — СӨ Тыйаатыр үлэһиттэрин сойууһун бэрэссэдээтэлэ[2][3]. Бу дуоһунаска 2026 сыл кулун тутар 30 күнүгэр салаа Х Сийиэһигэр хат талыллыбыта[4].
Айар үлэтэ
Тыйаатыр сыанатыгар аан бастаан устудьуоннуур сылларыгар Ч. Айтматов «Ийэ сирэ» испэктээгилигэр Джайнак оруолугар тахсыбыта[3].
Турцияҕа (2000), Францияҕа (2001), Монголияҕа (2005) тыйаатыр бөлөҕүн кытта гастроллаабыта. Москва, Санкт-Петербург куораттарга Саха сирин култууратын уонна ускуустубатын Күннэрин кыттыылааҕа (2002), Японияҕа ЭКСПО-2005 Аан дойдутааҕы быыстапка култуурунай бырагырааматын кыттыылааҕа. Улан-Удэ куоракка буолбут I Норуоттар икки ардыларынааҕы «Хаарыан хампа күөх кытылым» көс тыйаатырдар бэстибээллэрин кыттыылааҕа (2005)[2][3].
Репертуарыгар 20-тэн тахса туруорууга сүрүн оруоллары толорор, олор ортолоругар:
- Джайнак - «Ийэ сирэ», Ч. Айтматов;
- Эдгар - «Илиир хоруол», В. Шекспир;
- Уйбаан - «Олох дьэбэрэтэ», А. Софронов;
- Алексий аҕабыыт - «Одиссея инока Якутского», В. Федоров;
- Күн Эрили – олоҥхо - «Кыыс Дэбилийэ»;
- Мыччыкаан - «Наара Суох», И. Гоголев;
- Лоокуут - «Лоокуут уонна Ньургуһун», Т. Сметанин;
- Зек – «Сэттис аанньал», Сиэн Өкөр;
- Анатолий - «Эргиллиэм хайаан да», В. Васильев-Харысхал;
- Тони - «Свободы жаркий день», Суорун Омоллоон;
- Поэт - «Кэрэни көмүскээн», И. Гоголев;
- Кырбый – «Кустук», Н. Лугинов;
- Принц - «Золушка», Е. Шварц;
- Джамуха - «Чыҥыс Хаан ыйааҕынан», Н. Лугинов;
- Рассказчик, Великий шаман - «Хаарыан хампа күөх кытылым», Ч. Айтматов;
- Мохсогол - «Дыгын Дархан», И. Гоголев;
- Долооноп - «Хара кыталык», И. Гоголев;
- Пала - «Икки кыл энэлгэнэ», А. Ооржак;
- Константин – «Бырастыы гын, аҕаа!», В. Васильев;
- Харысхал, Баьыйаан - «Тиит», У. Шекспир;
- Николай Кондаков - «Учуутал», В. Харысхал уо. д. а.
Киинэҕэ үлэтэ
Артыыс быһыытынан
- 2004 — Любовь моя
- 2009 — Тайна Чингис
- 2011 — Орда
- 2013 — Дьикти саас
- 2016 — Ыаллыылар
- 2016 — Сайсары күөлгэ
- 2017 — Сааскы кэм
- 2017 — Кэрэл
- 2020 — Сулус
- 2023 — Бүгүн-былыр 2
- 2026 — Сайылыкка
Ону таһынан, «Саха» национальнай көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньатын бырайыактарыгар — «Ыаллыылар» (реж. Л. Л. Васильева) уонна «Ааспыт ааспат амтана» (реж. М. Д. Платонова) телесериалларга уһуллубута[2].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа (2006)[1][2];
- Литератураҕа уонна ускуустубаҕа П. А. Ойуунускай аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата (2000) — «Одиссея инока якутского» испэктээгилгэ Алексий аҕабыыт оруолун иһин[2][3];
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга министиэриэстибэтин Грамотата[3].