Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

П.А. Ойуунускай аатынан Академическай Саха тыйаатыра

Саха тыйаатыра — драма хайысхалаах сахалыы испэктээктэри туруорар Саха сирин сүрүн тыйаатыра. «Кыһыл көмүс мааска» национал тыйаатыр бириэмийэтин түөрт төгүллээх лауреата[1].

Устуоруйата

Тыйаатыр төрүттэниитэ

1906 сыллаахха тохсунньу 3 күнүгэр Василий Васильевич Никифоров - Күлүмнүүр көҕүлээһининэн «Бэрт киһи Бэриэт Бэргэн» диэн П. А. Охлопков — Наара Суох олоҥхотунан бастакы сахалыы туруорууну көрдөрбүттэр.

1920 сыллаахха Нуучча драма тыйаатыра тэриллэригэр саха турууппата үөскээбит.

1925 сыллаахха саха турууппата бэйэтэ туспа тыйаатыр буолбут: Н. Д. Неустроев «Куһаҕан тыын» комедиятын премьератын күнэ, алтынньы 17, тыйаатыр төрөөбүт күнүнэн ааҕыллар.

Тыйаатыр бастакы дириэктэринэн бэйиэт уонна драматург, саха уус-уран литэрэтиирэтин төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ А. И. Софронов буолбут. Режиссерынан Д. Д. Большев буолбут, кини Бүлүүгэ самодеятельнай тыйаатыры тэрийээчи эбит.

1930 сыл сэтинньи 21 күнүттэн дириэктэринэн Тарас Местников анаммыт.

Бастакы идэтийбит режиссерынан Тыйаатыр ускуустубатын судаарыстыбыннай институтун (ГИТИС) бүтэрбит Спиридон Григорьев буолбут, кини 1933—1958 сылларга үлэлээбит.

1934 сыллаахха тыйаатырга Ойуунускай аата иҥэриллибит[1].

1936 сыллаахха тыйаатырга А. В. Луначарскай аатынан Москубатааҕы судаарыстыбаннай тыйаатыр ускуустубатын саха устуудьуйатын бүтэрбит бастакы идэтийбит артыыстар үлэлии кэлбиттэр:

Сэрии кэмигэр

Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар Дьокуускай тыйаатырдара холбоһон үлэлээбиттэр. Холбоһуктаах коллектив күүһүнэн сэрии туһунан испэктээктэр турбуттар: В. Протодьяконов "Партизан Морозов" уонна "Манчаары", С. Ефремов» "Ытык иэс", Суорун Омоллоон "Сайсары" историческай пьесалара.

1943 сыллаахха Суорун Омоллоон «Ньургун Боотур» музыкальнай драмата сүүһүс төгүлүн туруоруллубут, бу испэктээкилтэн киирбит үбү «Ньургун Боотур» тааҥка тутуутугар ыыппыттар.

1940 сыллаахха Ленинградтааҕы театральнай институтка саха устуудьуйатын иккис хомууругар ылыллыбыт оҕолортон эр дьон өттө устунан фроҥҥа барбыттар, сэрии толоонугар охтубуттар. Уоннааҕылара бары кэриэтэ Ленинград блокадатын уонна көмүскэлин кэмигэр өлбүттэр. Уһук түмүгэр сэттэ тыыннаах хаалбыт кыыстан биирдэстэрэ эрэ артыыс буолар ыратын ситиспит[2].

1950—1990 сыллар

1950 сыллаахха М.С. Щепкин аатынан Үрдүкү театральнай училищеҕа саха устуудьуйата аан бастаан аһыллыбыт. Үөрэҕи 1955 уонна 1966 сыллардаахха бастакы икки идэтийбит турууппа бүтэрбит[3].

1960—1982 сыллардаахха тыйаатыры Ф. Ф. Потапов салайбыт[4] . Кини классика испэктээктэри туруорбут:

1974 сыллаахха Щепкин аатынан училищены үһүс хомуур бүтэрбит[3], ол иһигэр: Степанида Борисова, Андрей Борисов, Анатолий Николаев, Ефим Степанов, Софья Баранова, Герасим Васильев, Куприян Михайлов уо. д. а. баллара[7].

1980-с сыллартан тыйаатыр тас дойдуларга гастроллаан саҕалаабыта, норуоттар икки ардыларынааҕы уонна бүтүн Арассыыйатааҕы фестивалларга кыттыбыт[1].

1983 сылтан тыйаатыр уус-уран салайааччытынан А. С. Борисов үлэлээбит.

1985 сыллаахха Щепкин аатынан училищены төрдүс хомуур бүтэрбит, Саха тыйаатырыгар Петр Баснаев[8], Дмитрий Михайлов[9] уо д.а. үлэлии кэлбиттэр.

1986 с. «Хаарыан хампа күөх кытылым» (реж. Андрей Борисов) испэктээк иһин Саха тыйаатыра ССРС Судаарыстыбаннай бириэмийэтигэр тиксибит[1].

1990—2000 сыллар

1990 сыллаахха тыйаатыр П.А. Ойуунускай аатынан Саха тыйаатыра диэн буолбут.

1995 сыллаахха академическай аат иҥэриллибит[3].

1998 сыллаахха тыйаатыр салайааччытынан Анатолий Павлович Николаев анаммыт.

2002 сыллаахха Саха тыйаатыра «Кыыс Дэбилийэ» олоҥхо-испэктээк иһин Арассыыйа национальнай фестивалыгар «Кыһыл көмүс мааска» бириэмийэни ылбыт, онтон 2005 сыллаахха - «Макбет» испэктээк иһин фестиваль анал бирииһигэр тиксибит[1].

2002 сыллаахха труппа састаабын Щепкин аатынан училище саха устуудьуйатын выпускниктара толорбуттар (бэһис выпуск): Руслан Тараховскай, Дмитрий Шадрин, Ньургуйаана Шадрина[10], Геннадий Турантаев[11], Ильяна Павлова[12], Тамара Обутова[13], Елена Маркова[14], Петр Макаров[15] уо. д. а. Кинилэр билигин театр тутаах артыыстара буолаллар.

2005 сыллаахха Саха тыйаатыра «Желанный берег» норуоттар икки ардыларынааҕы көс тыйаатыр фестивалын көҕүлээччитэ уонна тэрийээччитэ буолбут[1].

2007-2010 сс. Саха тыйаатырын сүрүн режиссерынан Сергей Потапов үлэлээбит[16].

Билиҥҥи кэмҥэ

2020 сыллаахха дылы тыйаатыр салайааччытынан Анатолий Павлович Николаев үлэлээбит.

Ол сыл муус устар 30 күнүгэр тыйаатыр саҥа дириэктэринэн Пётр Тимофеевич Макаров ананаммыт[17].

Тыйаатыр режиссердара:

Тыйаатыр сүрүн худуоһунньуга - Лена Гоголева[19].

Тыйаатыр артыыстара:

  • Степанида Борисова - Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, РФ норуодунай артыыһа;
  • Герасим Васильев- Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, РФ үтүөлээх артыыһа, Олоҥхо Тыйаатырын сүрүн режиссера;
  • Елена Сергеева-Румянцева - Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа, РФ үтүөлээх артыыһа;
  • Ефим Степанов - Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, РФ үтүөлээх артыыһа, Олоҥхо Тыйаатырын туруорааччы режиссера;
  • Зоя Багынанова - Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа;
  • Изабелла Николаева - Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, РФ үтүөлээх артыыһа;
  • Анатолий Николаев - Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, рф үтүөлээх артыыһа;
  • Петр Баснаев - Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа, рф үтүөлээх артыыһа;
  • Прасковья Адамова - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Михаил Апросимов - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Кирилл Семенов - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Дмитрий Михайлов - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Айаал Аммосов - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Елизавета Потапова - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Иннокентий Луковцев - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Ирина Никифорова - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Петр Садовников - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Иннокентий Дакаяров - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Ильяна Павлова - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Дьулустан Семенов - Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, үтүөлээх артыыһа;
  • Маргарита Борисова - Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үтүөлээх артыыһа;
  • Елена Маркова - Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын Туйгуна;
  • Василий Борисов;
  • Ньургуйаана Шадрина;
  • Геннадий Турантаев;
  • Тамара Обутова;
  • Илья Стручков;
  • Александр Сивцев-Софронеева;
  • Татьяна Легантьева;
  • Дмитрий Алексеев;
  • Сергей (Дьулуур) Баланов;
  • Ирина Михайлова;
  • Вячеслав Лавернов;
  • Альберт Алексеев;
  • Игорь Говоров;
  • Илья Портнягин;
  • Жанна Ксенофонтова;
  • Айсен Лугинов;
  • Павел Ченянов;
  • Василий Белолюбскай[20][21].

Наҕараадалара

  • ССРС Судаарыстыбаннай бириэмийэтэ, 1986 с. — «Хаарыан хампа күөх кытылым» - режиссер Андрей Борисов, сценограф Геннадий Сотников[1];
  • Арассыыйа Судаарыстыбаннай бириэмийэтэ, 1999 с. — «Илиир Хоруол» (Шекспир) - режиссер Андрей Борисов, сценограф Геннадий Сотников, Илиир Хоруол оруолун толорбут Ефим Степанов уонна Көрдөөх Көкөт оруолун толорбут Иннокентий Луковцев; 
  • «Кыһыл көмүс мааска» театральнай бириэмийэ-бэстибээл 4 төгүллээх лауреата:
    • 2002 с. — «Кыыс Дэбилийэ», Н. Бурнашев - туруорааччы режиссер — Андрей Борисов, сыана худуоһунньуга — Геннадий Сотников, көстүүм худуоһунньуга — Лена Гоголева[22];
    • 2005 с. — «Макбет», Ионеско - туруорааччы режиссер — Сергей Потапов, сыана худуоһунньуга — Михаил Егоров, көстүүм худуоһунньуга — Сардана Федотова, Макбет оруолун толорооччу Петр Баснаев)[16];
    • 2007 с. "Иччитэх дьиэ", Гарсиа Лорка - Бернарда оруолун толорбут Степанида Борисова бастыҥ дьахтар оруола номинацияҕа киирбит. Туруорааччы режиссер — Сюзанна Ооржак, сыана худуоһунньуга — Михаил Егоров, көстүүм худуоһунньуга — Дария Дмитриева;
    • 2014 с. - Арассыыйаҕа тыйаатыр ускуустубатын сайдыытыгар уһулуччулаах кылаатын иһин «Кыһыл көмүс мааска» тыйаатыр Национал бириэмийэтин лауреатын аатын Анна Ивановна Кузьмина ылбыт.
  • 2017 с. — Арассыыйаҕа тыйаатыр ускуустубатын сайдыытыгар уһулуччулаах кылаатын иһин «Кыһыл көмүс мааска» тыйаатыр Национал бириэмийэтин лауреатын аатын Андрей Саввич Борисов ылбыт.
  • 2019 с. «Кыһыл көмүс мааска» үбүлүөйдээх 25 сылыгар Саха тыйаатыра Шескпир трагедиятынан турбут «Мин доҕорум Гамлет» испэктээгэ кыттыыны ылбыт. Туруорааччы режиссер — Сергей Потапов, сыана худуоһунньуга — Михаил Егоров, көстүүм худуоһунньуга — Сардана Федотова;
  • «Чӱкеç» («Ласточка») национал тыйаатырдар икки ардыларынааҕы фестиваль кыайыылааҕа, 2025 с. — «Тулаайах оҕо» - В. С. Яковлев — Далан «Бүтэй Бүлүү» арамаанынан, режиссер Руслан Тараховскай[23].
  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Саха академический театр имени П. А. Ойунского, Национальная библиотека РС(Я). Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  2. ↑ Саха театр в годы Великой Отечественной войны — ЯСИА, Новости Якутии и Якутска — свежие новости онлайн на сайте ysia.ru — ЯСИА (7 Ыам ыйын 2020). Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Страница театра на сайте sitc.ru. Сигэнии күнэ: 12 Муус устар 2010. Архивировано из оригинала 12 Олунньу 2010 года.
  4. ↑ Якутский театр им. Ойунского. Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  5. ↑ Антология Саха театра: в трех кн./ Кн. 2.:кн.-альбом / [авт.-сост.: Е. Н. Степанов (рук.) и др.] — Якутск: Бичик, 2013. — С. 23. — ISBN 978-5-7696-3996-8.
  6. ↑ Антология Саха театра: в трех кн./ Кн. 2.:кн.-альбом / [авт.-сост.: Е. Н. Степанов (рук.) и др.] — Якутск: Бичик, 2013. — C. 27 — ISBN 978-5-7696-3996-8.
  7. ↑ Степанида Борисова: «Хотелось бы комедию». Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  8. ↑ Пётр Баснаев. Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  9. ↑ Дмитрий Михайлов (IV). Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  10. ↑ Нюргуяна Шадрина. Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  11. ↑ Геннадий Турантаев. Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  12. ↑ Ильяна Павлова. Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  13. ↑ Тамара Обутова. Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  14. ↑ Елена Маркова (V). Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  15. ↑ Пётр Макаров (II). Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  16. ↑ 1 2 3 Сергей Потапов (III). Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  17. ↑ Петр Макаров назначен директором Саха театра. Как сообщает пресс-служба Минкультуры Якутии, директором Саха академического театра им. П.А. Ойунского назначен Петр Тимофеевич Макаров. (рус.). Якутия Daily (4 Ыам ыйын 2020). Сигэнии күнэ: 5 Атырдьах ыйын 2021. Архивировано 5 Атырдьах ыйын 2021 года.
  18. ↑ Руслан Тараховский (рус.). Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  19. ↑ Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия) (рус.). Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  20. ↑ Якутский театр им. Ойунского. Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  21. ↑ Компания TrendSoft. Саха академический театр им. П.А. Ойунского. Кастинг-база FilmToolz. Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.
  22. ↑ Золотая маска: Лауреаты 2002. Сигэнии күнэ: 30 Балаҕан ыйын 2015. Архивировано из оригинала 9 От ыйын 2016 года.
  23. ↑ Спектакль Саха театра признан лучшим на фестивале в Чебоксарах — ЯСИА, Новости Якутии и Якутска — свежие новости онлайн на сайте ysia.ru — ЯСИА (18 Сэтинньи 2025). Сигэнии күнэ: 17 Олунньу 2026.

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар