Неустроев Николай Денисович
| Неустроев Николай Денисович | |
|---|---|
 | |
| Төрөөбүт күнэ | 1895 сыл ахсынньы 3 күнэ (15 күнэ) |
| Төрөөбүт сирэ | |
| Өлбүт күнэ-дьыла | 1929 сыл от ыйын 21 күнэ (33 сааһыгар) |
| Өлбүт сирэ | |
| Гражданствота (подданствота) | |
| Идэтэ | суруйааччы, суруналыыс |
| Үлэлээбит сыллара | 1920 — бил. кэм |
| Айымньыларын тыла | Саха тыла |
Николай Денисович Неустроев (1895 сыл ахсынньы 3 күнэ [15 күнэ], Саха уобалаһа — 1929 сыл от ыйын 21 күнэ, Дьокуускай) — саха литэрэтиирэтин төрүттээбит суруйааччылартан биирдэстэрэ, драматург уонна прозаик.
Олоҕун олуктара
1895 сыл ахсынньы 15 күнүгэр Таатта улууhугap төрөөбүт.
Анна Неустроева (суруйааччы) убайа.
Алын кылаастарга Байаҕантай оскуолатыгар үөрэммит.
1910—1913 сылларга түөрт кылаастаах Дьокуускай куорат училищетыгар Платон Ойуунускайдыын уонна Максим Аммосовтыын үөрэммит. Үөрэх сылларын кэмигэр литература куруһуогун үлэтигэр көхтөөхтүк кыттар эбит. Тыйаатырынан умсугуйан, нуучча классиктарын дыраамаларын сахалыы тылбаастааһыҥҥа үлэлэспит. Н. В. Гоголь «Ревизорун» тылбаастаабыта дыраама суруйуутугар бастакы холонуута буолбут.
Ыалдьан, училищены бүтэрбэккэ дойдутугар төннөргө күһэллибит; ол эрэн үөрэҕинэн бэйэтэ дьарыктаммыта, элбэх классика литератураны ааҕар эбит.
1919 сыллаахха буолас уонна нэһилиэк ревкомнарын чилиэнэ буолбут.
1922-1924 сылларга Уолба оскуолатыгар учууталынан үлэлээбит.
1925 сыллаахха IV Саха cиринээҕи Сэбиэттэр сийиэстэрин дэлэгээтэ буолбут.
1925-1926 сс. «Хозяйство Якутии» сурунаал редакциятын эппиэттиир сэкиритээринэн үлэлээбит.
1927 сыллаахха В. Брюсов аатынан Москватааҕы литературнай институкка үөрэххэ ыытыллыбыт, ол эрээри доруобуйата мөлтөҕүттэн сатаан үөрэммэтэх.
Уһуннук ыалдьан, 1929 сыл от ыйын 21 күнүгэр, 33 caaһыгap өлбүт. Дьокуускайга Никольскай таҥара дьиэтин тиэргэнигэр көмүллүбүт[1][2].
Айар үлэтэ
Бастакы «Дикая жизнь» кэпсээнэ (нуучча тылынан суруллубут) 1915 сыллаахха бэчээттэнэн тахсыбыт.
Биир бастыҥ комедията «Кукаакы Кулуба» 1920 сыллаахха суруллубут. Саха тыйаатыра кини суруйбут «Kyhaҕaн тыын» комедиятын туруорбут күнэ - 1925 сыл алтынньы 17 күнэ - тыйаатыр төрүттэммит күнүнэн аахсыллар.
1920-с сыллар бүтүүлэригэр айымньылара «Чолбон», «Кыһыл ыллык» сурунаалларга, «Кыым» хаһыакка бэчээттэммиттэр. 1926 сыллаахха «Саха комедиялара» диэн маҥнайгы кинигэтэ күн сирин көрбүт, онно «Кукаакы Кулуба», «Тиэтэйбит» уонна «Тар» диэн комедиялар киирбиттэр. 1927 сыллаахха «Куһааҕан тыын» комедия туспа кинигэнэн бэчээттэммит.
1929 сыллаахха кэпсээннэрин хомуурунньуга бэчээттэммит, кинигэ эбиллэн 1934 сыллаахха хаттаан бэчээттэммит. 1947 сыллаахха суруйааччы сүрүн үлэлэрэ киирбит талыллыбыт айымньылар хомуурунньуктара тахсыбыт: түөрт комедия уонна сэттэ кэпсээн.
«Төрөөбүт сирбэр, тапталлаах дьоммор» диэн айымньыларын толору хомуурунньуга 1995 сыллаахха, суруйааччы төрөөбүтэ 100 сылыгар, бэчээттэммит.
Суруйааччы «Прокажённые», «Факир», «Торжество смерти» кэпсээннэрин, «Доҕорбор» уонна нууччалыы суруллубут хоhооннорун, дьонугар кэриэс суругун архыыптан Ю. И. Васильев булбут[1][2].
Аатын үйэтитии
- Николай Денисович Неустроев аатын сүгэллэр:
- Таатта улууһун Уус-Таатта орто оскуолата;
- Дьокуускай куоракка уулусса;
- Дьокуускай куорат Кииннэммит бибилитиэкэ ситимин 22 №-дээх SMART филиала (2022)[3];
- Онно 2024 сыллаахха бибилитиэкэ эркинигэр 2х2 м кээмэйдээх Н. Д. Неустроев мозаичнай мэтириэтэ оҥоһуллан туруоруллубут[4];
- 2020 сыллаахха Таатта улууһун Алдан нэһилиэгэр саха суруйааччылара Николай Денисович уонна Анна Денисовна Неустроевтар ааттарынан саҥа искибиэргэ кинилэр боруонса пааматынньыктарын туруорбуттар;
- Онно кинилэр айымньыларынан арт-скульптуралар оҥоһуллубуттар: Николай Неустроев «Балыксыт» кэпсээнинэн уонна Анна Неустроева «Тиргэһиттэр» кэпсээнинэн. Үлэлэри Д. Г. Постников айар бөлөҕө оҥорбут[5].
Бэчээттэммит кинигэлэрэ
- Талыллыбыт айымньылар. — Дьокуускай, 1947.
- Талыллыбыт аиымньылар. — Дьокуускай, 1959.
- Талыллыбыт айымньылар. — Дьокуускай, 1985.
- Пьесалар, кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1987.
- Төрөөбүт сирбэр, тапталлаах дьоммор…: Пьесалар, кэпсээннэр, очеркалар, тылбаас, xohooннop, суруктар, бэлиэтээһиннэр, докумуоннар. — Дьокуускай, 1995.
Быһаарыылар
- ↑ 1 2 Неустроев Николай Денисович, Национальная библиотека РС(Я). Сигэнии күнэ: 11 Кулун тутар 2026.
- ↑ 1 2 Николай Денисович Неустроев — один из основоположников якутской литературы, драматург, прозаик, комедиограф — МКУК "Таттинская МЦБС"(биллибэт). taattalib.ru. Сигэнии күнэ: 11 Кулун тутар 2026.
- ↑ Николай Неустроев аатын иҥэрэр буоллулар(биллибэт). www.sakhaparliament.ru. Сигэнии күнэ: 11 Кулун тутар 2026.
- ↑ В SMART-библиотеке теперь красуется портрет Николая Неустроева (рус.). ЦБС г. Якутска. Сигэнии күнэ: 11 Кулун тутар 2026.
- ↑ В Таттинском районе установили памятник и арт-объекты, посвященные Николаю и Анне Неустроевым — ЯСИА, Новости Якутии и Якутска — свежие новости онлайн на сайте ysia.ru — ЯСИА (30 Балаҕан ыйын 2020). Сигэнии күнэ: 11 Кулун тутар 2026.
Саха сиригэр драматургия | |
|---|---|
| Драматургтар | |
| Айымньылар |
|
