Абаҕыыныскай

Архип Абаҕыыныскай
Архип Абаҕыыныскай
	Архип Георгиевич Кудрин
Псевдонимнара	Абаҕыыныскай
Төрөөбүт күнэ	1907 сыл тохсунньу 7 күнэ (20 күнэ)
Төрөөбүт сирэ	Абаҕа[d], Өлүөхүмэ улууһа, Саха АССР, РСФСР;
Өлбүт күнэ-дьыла	1960 сыл балаҕан ыйын 22 күнэ (53 сааһыгар)
Өлбүт сирэ	Дьокуускай, ССРС;
Гражданствота	СССР
Идэтэ	бэйиэт, тылбаасчыт
Үлэлээбит сыллара	1923—1960
Салаата	социалистическай реализм
Жанра	поэзия
Айымньыларын тыла	саха
Бастакы айымньыта	«Ырыа хоһоон» (Стихи и песни), 1927

Кудрин Архип Георгиевич — Абаҕыыныскай (1907 сыл тохсунньу 7 күнэ [20 күнэ], Абаҕа^[d], Саха АССР — 1960 сыл балаҕан ыйын 22 күнэ, Дьокуускай, ССРС) — саха сэбиэскэй бэйиэтэ, тылбаасчыт.

Олоҕун олуктара

1907 сыллаахха тохсунньу 20 күнүгэр Абаҕаҕа дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ (билигин Өлүөхүмэ улууһа) төрөөбүт. Абаҕа алта кылаастаах оскуолатын бүтэрэн баран, Дьокуускайдааҕы учуутал техникумугар, онтон Иркутскайдааҕы педагогическай институкка үөрэммит. Кэккэ сылларга учууталынан, Саха Сирин суруйааччыларын Сойууһун салалтатын эппиэттиир сэкиритээринэн, өр кэмҥэ уус-уран литэрэтиирэ эрэдээктэринэн үлэлээбит. Сэрии сылларыгар Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыт, Японияны кытта сэриигэ кыттыбыт, ол иһин мэтээллэринэн наҕараадаламмыт.
1960 сыллаахха балаҕан ыйын 22 күнүгэр өлбүт^[1]^[2].

Айар үлэтэ

Кудрин-Абаҕыыныскай Архыып Георгиевич

Бастакы кинигэтэ «Ырыа-хоһоон» 1927 сыллаахха тахсыбыт. Кини отуттан тахса сыллаах айар үлэтин устатыгар бэрт үгүс ырыалары, хоһооннору, поэмалары суруйан барыта 20-н тахса тус-туспа кинигэлэри таһаартарбыт. Оҕолорго анаан үгүс айымньылары суруйбута, учебниктары оҥортообута. Нуучча тылыттан Пушкин, Маяковскай, Тургенев, М. Горькай, В. Лебедев-Кумач, К. Чуковскай, С. Михалков, А. Барто айымньыларын тылбаастаабыт^[1]^[3]^[4].

Библиография

Талыллыбыт хоһооннор /Ред. П. А. Ойуунускай. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1935. — 144 c.
Талыллыбыт айымньылар (1924—1945). — Дь.: Кинигэ кыһата, 1947. — 136 c.
Талыллыбыт айымньылар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1958. — 279 c.
Талыллыбыт айымньылар. — Дьокуускай: Бичик, 1997. — 222 c.
Биһиги дьааһылабыт: Хоһооннор.— М.: Дет. издат, 1935. — 16 c.
Ийэ сир: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1950. — 84 c.
Кыайыыттан кыайыыга: Хоһооннор уонна поэмалар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1939. — 80 c.
Лирика.— М.-Дь.: Кинигэ кыһата, 1937. — 32 c.
Охсуһууга үүнэбит: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1933. — 95 c.
Төгүрүк cыл. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1955. — 44 c.
Төрөөбүт дойдубар аныыбын: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1978. — 272 c.
Туллуктаана: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1952. — 36 c.
Түөрт өҥү дьүөрэлии. — М.-Л.: Детиздат, 1936. — 13 c.
Хардыыттан хардыы (1927—1930): Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1931. — 74 c.
Хоһооннор. — М.: Учпедгиз, 1936. — 64 с.; М.-Якутск: Якгиз, 1938. — 48 c.
Хоту: Хоһооннор. Оскуолаҕа киирэ илик саастаах оҕолорго. — М.: Детиздат, 1935. — 16 c.
Ырыа-хоһоон (1923—1927). — Дь.: Кинигэ кыһата, 1927. — 122 c^[1].

Дьоно-сэргэтэ

Бастакы кэргэнэ Михалева Дарья, биир уол оҕоломмуттара 5 саастааҕар өлбүт;
Иккис кэргэнэ Неустроева Анна Михайловна (Үөһээ Бүлүүттэн төрүттээх);
Убайа Кудрин Митрофан Георгиевич;
Эдьиийэ Кудрина-Дорофеева Елена Георгиевна;
Иккис кэргэниттэн кыргыттара:
- Юдиана Архиповна Кудрина-Абагинская (18.12.1948 төр., биир уоллаах)
- Айталина Архиповна Кудрина-Абагинская (08.09.1950-22.01.2001), бастакы кэргэниттэн уол, иккис кэргэниттэн кыыс уонна уол оҕолордоох (суруйааччы сиэннэрэ)^[5]

Аатын үйэтитии

Өлүөхүмэ улууһун Абаҕа орто оскуолата суруйааччы А. Г. Кудрин — Абаҕыыныскай аатын сүгэр.
Төрөөбүт нэһилиэгэр суруйааччы түмэл-дьиэтэ үлэлиир^[1].

Быһаарыылар

↑ ¹ ² ³ ⁴ Архип Георгиевич Кудрин (биллибэт). Национальная библиотека Якутии. Сигэнии күнэ: 8 Тохсунньу 2026.
↑ Люди Победы. Архип Георгиевич Кудрин (рус.). Сигэнии күнэ: 8 Тохсунньу 2026.
↑ Определение "Кудрин Архип Георгиевич" в БСЭ (рус.). Сигэнии күнэ: 8 Тохсунньу 2026.
↑ АБАГИ́НСКИЙ Архип Георгиевич (рус.). Краткая литературная энциклопедия. Сигэнии күнэ: 8 Тохсунньу 2026.
↑ Анисия Бельчусова. Ытыктыылларын ситэн үөрдүм // Бэлэм буол. — Дь., 2022. — Кулун тутар (№ 3).

Бу киһи туһунан сиппэтэх ыстатыйа. Көннөрөн уонна эбэн биэрэн УРУБИИКИ көмөлөһүөххүн сөп.

Саха суруйааччылара

[psakha-1] ¹ ² ³ ⁴ Архип Георгиевич Кудрин (биллибэт). Национальная библиотека Якутии. Сигэнии күнэ: 8 Тохсунньу 2026.

[2] Люди Победы. Архип Георгиевич Кудрин (рус.). Сигэнии күнэ: 8 Тохсунньу 2026.

[3] Определение "Кудрин Архип Георгиевич" в БСЭ (рус.). Сигэнии күнэ: 8 Тохсунньу 2026.

[4] АБАГИ́НСКИЙ Архип Георгиевич (рус.). Краткая литературная энциклопедия. Сигэнии күнэ: 8 Тохсунньу 2026.

[5] Анисия Бельчусова. Ытыктыылларын ситэн үөрдүм // Бэлэм буол. — Дь., 2022. — Кулун тутар (№ 3).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]