Павел Харитонов - Ойуку

1941 сыллаахха бэс ыйын 22 күнүгэр Орджоникидзе оройуонун (билигин — Хаҥалас улууһа) Бастакы Мальдьаҕар нэһилиэгэр Тойон Арыыга төрөөбүт.

1954 сыллаахха Тойон-Арыы алын оскуолатын бүтэрбит.

1961 с. Булгунньахтаах орто оскуолатын бүтэрбит. «Оскуола — оҥорон таһаарыы — үрдүк үөрэх» Саха сирин оскуолаларын бүтэрээччилэрин патриотическай хамсааһыныннарын көҕүлээччилэриттэн биирдэстэрэ эбит.

Сэбиэскэй Аармыйа Сэбилэниилээх күүстэрин кэккэлэригэр үс сыл сулууспалаабыт.

1969 сыллаахха Нам педагогика училищетын уус-уран салаатын бүтэрбит.

1976 сыллаахха Саха судаарыстыбыннай университет (билигин — М. К. Аммосов аатынан ХИФУ) история-филология факультетын бүтэрбит. Покровскай 1 №-дээх орто оскуолатыгар учууталынан үлэлээбит.

1981 сыллаахха ССКП РК рекомендациятынан үөрэх систиэмэтиттэн араарыллан култуура эйгэтигэр ыытыллыбыт, улуус түмэлин билим үлэһитинэн үлэлээбит, онтон 1983 сылтан Покровскайга Г. В. Ксенофонтов аатынан кыраайы үөрэтэр түмэл дириэктэринэн үлэлээбит.

1994 сылтан — Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ^[2].

Бастакы хоһоонноро 1962 сыллаахха «Советтар знамялара» уонна «Колхоз сирдьитэ» улуус хаһыаттарыгар, 1964 сыллаахха «Бэлэм буол» өрөспүүбүлүкэ хаһыатыгар, онтон 1971 сыллаахха «Эдэр коммунист», 1972 сыллаахха «Ленские маяки» хаһыаттарга тахсыбыттар.

«Хаар кыыс» диэн бастакы хоһооннорун хомуурунньуга 1980 сыллаахха Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар бэчээттэнэн тахсыбыттар.

Айымньылара элбэх холбоһук хомуурунньуктарга, республика уонна улуустар араас хаһыаттарыгар бэчээттэммиттэр. Үгүс хоһоонноро ырыа буолбуттар.

2001 сыллаахха ыйыгар ырыа ускуустубатын эйгэтигэр «Норуот тапталлаах ырыалара» диэн номинацияҕа «Эйэ-дьол ырыата» диэн ырыатын иһин Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрисидьиэнин Граанын ылбыт.

2007 сыллаахха «Саҥа ырыа» интерактивнай куонкуруска кини тылларыгар Покровскай туһунан «Тапталлаах куоратым» ырыа номинацияҕа тиксибит (сиэнэ Сайсары Харитонова — Сайсары Куо толоруутугар, кыыһа Уруйдаана Харитонова дьүрүлүгэр).

Тыйаатырга үлэлэринэн эмиэ биллэр: «Уһуктуу» оҕо (2008) оҕо балетын либреттотын ааптара уонна «Хаҥалас Боотур» олоҥхо-испэктээк сценарийын ааптара.

Кэнники сылларга ордук проазик быһыытынан биллэр. Сүҥкэн үлэтэ — түөрт томнаах, Хаҥалас улууһун историятыгар анаммыт, «Хоболоох суол» историческай роман-эпопея.

Литератураны ырытыы хайысхатыгар элбэх ыстатыйалары, о. д. а. үлэлэри суруйбут^[2].

• «Эллэйада» айар түмсүү салайааччыта (Покровскай к., 1995 сылтан);
• 1990-с сылларга «Хотугу толбоннор» оҕо айар түмсүүтүн уһуйааччыта;
• «Инникигэ хардыы», «Ксенофонтовскай ааҕыылар» билим-практическай кэнпириэнсийэлэр дьүүллүүр сүбэтигэр киирэр^[2].

• Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта^[1] (2019);
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ (2001);
• ССРС култууратын туйгуна;
• Россия Улахан литературнай бириэмийэтин лауреата (2008);
• П. А. Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэ лауреата (2012);
• Иван Гоголев — Кындыл аатынан бириэмийэ бастакы лауреата;
• Хаҥалас улууһун ытык киһитэ^[2].

• Тойон Арыы: хоһооннор — Якутскай: Кинигэ кыһата, 1980 — 80 с.
• Хаар кыыс: хоһооннор — Якутскай: Кинигэ кыһата, 1991 — 32 с.
• Бэлэх: хоһооннор; кыра саастаах оҕолорго; К. Р. Попов ойуулара — Дьокуускай: «Бичик», 1994 — 24 с.
• Хачыал: поэма; К. Р. Попов ойуулара — Дьокуускай: «Бичик», 1994 — 24 с.
• Таллан Бүрэ: Е. Сивцев-Таллан Бүрэ айымньыта — Покровскай, 1996—256 с.
• Хоболоох суол: роман 1 чааһа / М. Г. Старостин ойуута — Дьокуускай: «Бичик», 1999—256 с.
• Хоболоох суол: роман 2 чааһа — Дьокуускай: «Бичик», 2001—253 с.
• Хоболооох суол: 3-с кинигэ: Кэтэһиилээх кэм — Дьокуускай: «Бичик», 2006—320 с.
• Андаҕайыы: [историческай наука доктора Е. Е. Алексеев оҕо сааһын, олоҕун, үлэтин туһунан уус-уран очерк, сыһыарыылар, биобиблиогр. ыйынньык] — Дьокуускай: «Бичик», 2009—224 с.
• Бурҕаллай: кыра саастаах оскуола оҕолоругар хоһоон; худож. П. Е. Федоров — Дьокуускай: «Бичик», 2010 — 12 с.
• Хоболоох суол: 4-с кинигэ: Туруулаһыы — Дьокуускай: «Бичик», 2011—487 с.
• Бубенцы над леной: [Хоболоох суол 1 чааhын тылбааhа] — Дьокуускай: «Көмүөл», 2012 с.
• Олуктар: [эссе-саhээн] — Дьокуускай : «Якутия» медиа-холдинг, 2012. — 232 с.
• Биобиблиогр. ыйынньык / Ханалас киин б-ката; хомуйан оҥордо А. Наумова — Покровскай: 2001 — 16 с.
• Хангаласский улус: история, культура, фольклор / Администрация муницип. р-на «Хангалас. улус (район)», ин-т гуманит. исслед. АН РС (Я); [сост. Д. С. Аргунов, Н. С. Попов, П. Н. Харитонов; отв. ред. В. И. Федоров] — Якутск: «Бичик», 2007—416 c^[2].