Хаҥалас улууһа

Хаҥалас улууһа
Хаҥалас улууhа
Дуоҕата Дьаралыга
61°18′ с. ш. 127°12′ в. д.
Дойдута	Арассыыйа
Дьаһалтатын киинэ	Покровскай
Баһылыга	Сергей Геннадьевич Гребнев
Устуоруйата уонна географията
Олохтоммут күнэ	1930 сыл олунньу 10 күнэ
Иэнэ	24 680,47
Кэм курдааһына	UTC+9
Олохтоохторо
Олохтоохторо	▼34 435 киһи (2023)
Официальнай ситим-сирэ
Биики Хааһахха миэдьийэ билэлэр

Хаҥалас улууһа (нууч. Хангаласский улус) — Саха сирин улууһа. Дьаһалта киинэ — Покровскай.

Географията

Улуус иэнэ — 24,7 тыс. км². Илин өттүттэн Мэҥэ Хаҥалас улууһун кытта, соҕуруу өттүттэн Амма уонна Алдан улуустарын кытта, соҕуруулуу-арҕаа өттүттэн Өлүөхүмэ улууһун, хоту өттүттэн Горнай улууһун уонна Дьокуускай куорат куораттааҕы уокуругунун кытта кэккэлэһэр.

Устуоруйата

Хаҥаластар ааттара 1632 сыллаахха хаһаактар кэлбиттэриттэн сурукка ахтыллар. 1860 сыллаахха Хаҥалас улууһа икки улууска арахсыбыта: Арҕаа Хаҥалас уонна Илин Хаҥалас. Билиҥҥи кыраныыссатынан 1930 сыллаахха олунньу 10 күнүгэр үөскээбитэ, аата 1937 сыллаахха диэри Арҕаа Хаҥалас этэ, онтон манна көскө олорбут Серго Орджоникидзе аатын ылбыта. Урукку аата 1992 сыллаахха төннүбүтэ.

Демография

2023 сылга киһитин ахсаана 34 435 киһи.

2002 сыллааҕы сурутуу түмүгүнэн киһитин ахсаана 35 201 киһи этэ, омуктар ахсааннара уонна өлүүлэрэ маннык: сахалар — 20 955 киһи (59,53 %), нууччалар — 11 745 киһи (33,37 %), украиннар — 497 киһи (1,41 %), эбэҥкилэр — 370 киһи (1,05 %), эбээннэр — 234 киһи (0,66 %) уонна атын омуктар — 1 400 киһи (3,98 %).

Биэрэпис ыытыллыбыт сыллырга уонна 2007 сылга нэһилиэнньэ ахсаана

Администрацияларынан араарыы

#	Куорат, бөһүөлэк уонна нэһилиэктэр	Кииннэрэ	Кыра сэлиэнньэлэр	Улуус кииниттэн, км	Почта индекса	Нэһилиэнньэ ахсаана (2007) сыл)
1	Покровскай куорат	улуус киинэ		0		10 100
2	Мохсоҕоллоох бөһүөлэк			24		7 000
3	Өктөм	Өктөм	Чапаево	35		2 477
4	Нөмүгү	Ой		7		2 448
5	Бастакы Малдьаҕар	Булгунньахтаах	Тойон Арыы	38		1 767
6	Бэстээх	Бэстээх	Чараҥ	30		1 695
7	Хачыкаат	Хачыкаат	Кыһыл Үрүйэ	27		1 310
8	Иккис Малдьаҕар	Улахан-Аан	Еланка	67		1 104
9	Бастакы Дьөппөн	Тиит-Эбэ	Хоточчу	10		1 067
10	Сиинэ	Сиинэ		157		982
11	Иккис Дьөппөн	Күөрдэм	Нуочаха	7		944
12	Дьэр	Уулаах-Аан		16		938
13	Төхтүр	Төхтүр	Карапат	47		795
14	Тиит-Арыы	Тиит-Арыы	Харыйалаах, Чкалов	105		771
15	Бэһис Малдьаҕар	Кытыл-Дьура		216		514
16	Иһит	Иһит	Нохорой	256		370
17	Төрдүс Малдьаҕар	Үөдэй		185		363
18	Тумул	Тумул		117		231
	Барыта					34 876

Үөрэҕирии

Кэрэхсэбиллээх сирдэр

Улуус сиригэр-уотугар харыстанар эркээйи сирдэр, аан айылгылар уонна да атын айылҕа мэҥэлэрэ бааллар:

• Өлүөнэ туруук хайалара
• Дьороно
• Сиинэ туруук хайалара
• Булуус
• Күрүлүүр
• Туруук Хайа

Быһаарыылар