Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Булуус (Хаҥалас улууһа)

Бу тиэрмин атын эмиэ суолталардаах, көр Булуус.

Булуус — Хаҥалас улууһун Хачыкаат нэһилиэгин территориятыгар тарыҥ. Муус сайын бүтэһигэр диэри ситэ ууллубат сирэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин сүрүн туризм сирэ[1]. Өрөспүүбүлүкэ таһымыгар ландшафтно-гидрологическэй харыстанар айылҕа сирэ[2][3].

«Лена» федеральнай суолтан 1 км сиргэ сытар. Кыһыл Үрүйэттэн 3 км соҕуруу илин. Булуустан 36 км чугас Курулуур күрүлгэн турар.

Устуоруйата

1939 сыллаахтан уу хаачыстыбатын көрөллөр[1].

1960-с сыллартан П. И. Мельников аатынан Ирбэт тоҥ института Булууһу чинчийэр[4].

1973 сыллаахха Дьокуускайга норуоттар икки ардыларынааҕы ирбэт тоҥу чинчийэр II конференция буолан ааспыта. Булууһу АХШ, Канаада, Польша, Чехословакия, Бельгия, Швеция, Франция, Дьоппуон, Монголия, Венгрия учуонайдара көрбүттэрэ[4].

Геологията

Булуус болуоссата 1105 га. Муус бөдөҥө 3 м тиийэр, сороҕор 5 м. Уута тууһа суох[5].

undefined

Мууска салгын температурата 4-6°С тахсыбат. Кыһын Булуус мууһун итии дьүүктэлэр ууллаллар. Сайын муус ууллан саҕалыыр, көҥдөйдөр баар буолаллар. Үксүн Булуус сайын бүтүүтүгэр диэри ууллубат, ол эрээри сорох ардыгар эрдэ ууллуон сөп. 2020 сыл от ый бүтүүтүгэр, 2022 сыл атырдьах ый бүтүүтүгэр ууллуубута[6][7].

Туризм

Булуус сир аннынааҕы дьүүктэлээх. Кыһын киэҥ күөх мууска кубулуйаллар, сороҕор хамсаныыга тоҥон баран каскадтарга кубулуйаллар. Булуус дьүүктэлэрэ уу ылар скважинанан хааччыйбыттара: иһэр ууну бытыылкаҕа кутан атыылыыллар[1].

Чугас булгунньахха балаҕаннаах уонна оҕо оонньуур былаһааккалаах пикник сирэ баар. Манна ойуун маһа баар, ол мас үрдүгэр өйдөбүнньүк быһыытынан манньыат хаалларыахха сөп, сэргэлэр тураллар[1].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 Ледник Булуус. https://www.100yakutia.ru/. 100-лет со дня образования Якутской АССР. Сигэнии күнэ: 26 Олунньу 2025.
  2. ↑ Ефимова А. В., Иванова С. А. Географические особенности аттрактивности туристских объектов Якутии // Вестник Северо-Восточного федерального университета им. М. К. Аммосова. Серия "Науки о земле". — 2022. — № N 4 (28). — С. 108—116. — DOI:10.25587.
  3. ↑ Выездные обследования в Хангаласском районе. https://dbrsakha.ru/. ГБУ РС (Я) «Дирекция биологических ресурсов, особо охраняемых природных территорий и природных парков» (22 Атырдьах ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 26 Олунньу 2025.
  4. ↑ 1 2 Полевая экскурсия 11-й Международной конференции по мерзлотоведению. https://mpi.ysn.ru (24 Алтынньы 2016). Сигэнии күнэ: 26 Олунньу 2025.
  5. ↑ Аржаков Р. М., Федорова А. С. Картографическое обеспечение туризма Хангаласского улуса Республики Саха (Якутия) // География и краеведение в Якутии и сопредельных территориях Сибири и Дальнего Востока : материалы Всероссийской научно-практической конференции, посвященной 85-летию со дня рождения кандидата географических наук, заведующего кафедрой географии Якутского госуниверситета (1967-1972, 1978-1983), председателя Якутского филиала Географического общества СССР (1972-1988), географа, инженера-океанолога, краеведа и публициста Семена Егоровича Мостахова. — 2020. — 30 май. — С. 202—208.
  6. ↑ Стрекаловская М. И. Планирование туристско-рекреационных зон на территории Хангаласского улуса // Академический вестник Якутской государственной сельскохозяйственной академии. — 2020. — № N 9 (14). — С. 44—49. — ISSN 2658-4131.
  7. ↑ Васильчук Юрий Кириллович, Гинзбург Александр Павлович, Токарев Игорь Владимирович, Буданцева Надежда Аркадьевна, Васильчук Алла Константиновна, Паламарчук Валентина Анатольевна, Блудушкина Любовь Бахтияровна, Слышкина Елена Сергеевна. Морфология наледи Булуус, Улахан-Тарын, условия ее залегания и распределение стабильных изотопов кислорода и водорода в нижней части // Арктика и Антарктика. — 2024. — № 1. — DOI:10.7256/2453-8922.2024.1.70079.

Категориялар