Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Чапаево (Хаҥалас улууһа)

Чапаево — Хаҥалас улууһун Өктөм нэһилиэгин сэлиэнньэтэ.

Географията

Нэһилиэк Саха Сирин соҕуруу-киин өттүгэр, Өлүөнэ өрүс хочотун хаҥас кытылыгар, Көмүк-Үрэх өрүс хаҥас кытылыгар, улуус дьаһалта киинэ Покровскай куораттан хотугулуу-илин диэки 19 килэмиэтир кэриҥэ (быһа) тэйиччи сытар.

Климат

Климата резко континентальнай. Саамай сылаас ый (от ыйа) салгын орто температурата +19 °C; саамай тымныы (тохсунньу) −40 °C. Сыллааҕы орто сөҥүүтэ 200—350 мм[2].

ПокровскайӨктөм нэһилиэгэӨктөм нэһилиэгэӨктөм нэһилиэгэНөмүгү нэһилиэгэБастакы Малдьаҕар нэһилиэгэБэстээх нэһилиэгэХачыкаат нэһилиэгэИккис Малдьаҕар нэһилиэгэБастакы Дьөппөн нэһилиэгэБастакы Дьөппөн нэһилиэгэСиинэ нэһилиэгэИккис Дьөппөн нэһилиэгэДьэр нэһилиэгэДьэр нэһилиэгэТөхтүр нэһилиэгэТөхтүр нэһилиэгэТиит-Арыы нэһилиэгэБэһис Малдьаҕар нэһилиэгэИһит нэһилиэгэТөрдүс Малдьаҕар нэһилиэгэТумул нэһилиэгэТумул нэһилиэгэӨлүөхүмэ улууһаГорнай улууһаАмма улууһаАлдан улууһаДьокуускайМэҥэ-Хаҥалас улууһаХаналас3.PNG

Нэһилиэнньэ

Дьон ахсаана
200220102020[3]
786↘443↗705
100
200
300
400
500
600
700
800
2002
2010
2020

Эр киһи-дьахтар састааба

2020 сыллааҕы бүтүн Арассыыйатааҕы нэһилиэнньэ биэрэпиһинэн (нууч.) (сах., нэһилиэнньэ гендернай тутулугар эр дьон 46,5 %, оттон дьахталлар 53,5 % ылаллара[4].

Национальнай састааба

2002 сыллааҕы бүтүн Арассыыйатааҕы нэһилиэнньэ биэрэпиһинэн (нууч.) (сах., 786 киһилээх нэһилиэнньэ сахалартан 94 % турара.[5]

Инфраструктура

Уулуссалар

Сэлиэнньэ уулуссаларын ситимэ сэттэ уулуссаттан уонна түөрт быстах туора уулуссаттан турар[6].

Култуура, билим, үөрэх

  • Сэлиэнньэҕэ «Хаҥалас улууһа үөскээбитин түмэлэ» Устуоруйа — кыраайы үөрэтии түмэлэ үлэлиир. Түмэл урукку Алексеевскай икки кылаастаах инородческай оскуолатын мас дьиэтин ылар. Түмэл арыллыбыта 1997 сыл сэтинньи 13 күнүгэр[7].
  • 2020 сылга култуура-успуор комплекса тутулуммута[8][9].
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бастакы Бэрэсдьиэнин Өктөм НОЦ Оскуола-интерната.
  • Сэлиэнньэҕэ Эбии үөрэхтээһин судаарыстыбаннай автономнай тэрилтэтэ «СӨ билим кыра академията» баар. Тэрилтэ 150 миэстэлээх үөрэх дьиэтиттэн уонна интернат-оскуолаттан турар.[8].
  • Бастакы СӨ бэрэсидьиэнин бибилэтиэкэ-архыыба Николаев-Киин, Саха Өрөспүүбүлүкэтин национальнай бибилэтиэкэтин судаарыстыбаннай казна тэрилтэтин филиала.
  • 2024 сыллаахха фельдшерскай-акушерскай пуун арыллыбыта[10].
  • Олоҥхо Дьиэтэ.

Галерея

Фельдшерскай-акушерскай пуун арыллыыта, 2024
Чапаевоҕа ыһыах. «Үс сэргэ» этно-комплекс, 2025

Быһаарыылар

  1. ↑ SiteSoft Росстат — Итоги ВПН-2020. Том 1 Численность и размещение населения (рус.)
  2. ↑ Материалы по обоснованию проекта «Схема территориального планирования» МР «Хангаласский улус» РС(Я)(недоступная ссылка — история). Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП).
  3. ↑ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya.
  4. ↑ Население по возрасту и полу. https://14.rosstat.gov.ru. Сигэнии күнэ: 9 От ыйын 2025.
  5. ↑ Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».
  6. ↑ Регионы России → Саха (Якутия) респ. → Хангаласский у. → Чапаево с.
  7. ↑ Сведения о музее. https://музейоброктем.рф. Сигэнии күнэ: 9 От ыйын 2025.
  8. ↑ 1 2 Хангаласский улус. https://fondyakutia.ru. Целевой фонд будущих поколений Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 9 От ыйын 2025.
  9. ↑ В поселке Чапаево открыли новый культурно – спортивный комплекс. Сигэнии күнэ: 7 От ыйын 2025.
  10. ↑ Новый ФАП открыли в селе Чапаево Хангаласского района. https://yk24.ru. Якутия24 (4 От ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 9 От ыйын 2025.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар