Сэмэн Руфов

Сэмэн Руфов
Сэмэн Руфов
	Руфов Семён Титович
Төрөөбүт күнэ	1927 сыл ахсынньы 5 күнэ
Төрөөбүт сирэ	Тамалакаан нэһилиэгэ, Үөһээ Бүлүү улууһа, ССРС;
Өлбүт күнэ-дьыла	2016 сыл кулун тутар 19 күнэ (88 сааһыгар)
Өлбүт сирэ	Дьокуускай, Арассыыйа;
Гражданствота (подданствота)	ССРС; Арассыыйа;
Идэтэ	бэйиэт, суруйааччы, тылбаасчыт
Бастакы айымньыта	«Кэл, олор, кэпсэтиэх», 1959

РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

Арассыыйа билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун экспертизатын ааспыт

Сиһилии

Семён Титович Руфов — Сэмэн Руфов (1927 сыл ахсынньы 5 күнэ, Тамалакаан нэһилиэгэ, Үөһээ Бүлүү улууһа — 2016 сыл кулун тутар 19 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй, Арассыыйа бэйиэтэ, тылбаасчыт, саха норуодунай суруйааччыта, ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.

Олоҕун олуктара

1927 сыллаахха ахсынньы 5 күнүгэр (сорох дааннайынан ахсынньы 7 күнүгэр) Үөһээ Бүлүү улууһун Тамалакаан нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1942 сыллаахха сэттэ кылаастаах оскуоланы бүтэрбитэ.

1954 сыллаахха Дьокуускайдааҕы култуурунай-сырдатар оскуола бибилэтиэкэҕэ салаатын кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбитэ.

Хас да сыл тыа сирин бибилэтиэкэлэригэр сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.

1957—1958 сс. — «Эдэр коммунист» хаһыат литературнай үлэһитэ.

1962 сылтан ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.

1963 сыллаахха А. М. Горькай аатынан Литература институтун үөрэнэн бүтэрбитэ.

1991 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.

Үлэлээбит сирдэрэ:

«Хотугу сулус» сурунаал эрэдээксийэтигэр кэрэспэдьиэн, салаа сэбиэдиссэйэ;
Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Түмсүүлэрин салалтатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта;
«Литератор Якутии» Ассоциация бэрэссэдээтэлэ.

2016 сыллаахха кулун тутар 19 күнүгэр өлбүтэ.

Айар үлэтэ

Кыра сааһыттан кинигэ ааҕыытыгар ылларбыт, ордук нуучча классиктарын — Пушкины, Лермонтовы — сахалыы тылбаастарын сөбүлээн аахпыт.

Айымньылара 1955 сылтан саҕалаан бэчээттэммиттэр. Бастакы хоһооннорун кинигэтэ «Кэл, олор, кэпсэтиэх» күн сирин 1959 сыллаахха көрбүт. Оҕолорго анаан уонча кинигэни суруйбут.

Тылбаасчыт

Саха тылыгар атын омук биллиилээх бэйиэттэрин айымньыларын тылбаастаабыта. «Сулустаах халлаан» диэн тылбаастарын кинигэтэ 1998 сыллаахха бэчээттэммитэ.

Уильям Шекспир, 154 сонет
Шота Руставели, «Витязь в тигровой шкуре» поэма
Абай Кунанбаев айымньылара
Константин Иванов, «Нарспи» поэма

Библиографията

Кэл, олор, кэпсэтиэх : хоһооннор. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ. изд-вота, 1959. — 56 с.
Уум кэлбэт дьыллара : хоһооннор. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ. изд-вота, 1961. — 52 с.
Кынаттаах табалар : хоһооннор. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ. изд-вота, 1963. — 88 с.
Чыычаахтарбар : оскуолаҕа киирэ илик оҕолорго. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ. изд-вота, 1966. — 56 с.
Валерка — соҕуруу дойдуга : поэма. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ. изд-вота, 1969. — 48 с.
Хаар маҥан ат : хоҺооннор. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ. изд-вота, 1970. — 140 с.
Куораттарга тыаларга : очеркалар. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ. изд-вота, 1976. — 152 с.
Ойуур ортотугар олоробун : хоҺооннор. — Якутскай : Кинигэ. изд-вота, 1977. — 140 с.
Барахсаттар : оҕолорго хоһооннор. — Якутскай : Кинигэ. изд-вота, 1983. — 53 с.
Айанньыт саха ахтыылара : эссе. — Якутскай : Кинигэ. изд-вота, 1986. — 223 с.
Өссө хаамса түһүөххэ : хоһооннор. — Якутскай : Кинигэ. изд-вота, 1987. — 255 с.
Дьээбэтинньик : хоһооннор, эпиграммалар, пародиялар, анабыллар. — Дьокуускай : Бичик, 1998. — 206 с.
Сулустаах халлаан : поэтич. тылб. анталогиялара. — Дьокуускай : Бичик, 1998. — 206 с.
Зыр-зыр : (кэпсээннэр, эсселэр, фельетоннар, очеркалар, ыстатыйалар, ахтыылар, интервью). — Дьокуускай : Бичик, 2002. — 303 с.
Литература эйгэтигэр : ыстатыйалар, дакылааттар, рец., тыл этиилэр, ахтыылар. — Дьокуускай : Бичик, 2004. — 590 с.
Тыыннаах киһи тыыппалаах : (хоһооннор, элэктэр-хаадьылар, эсселэр, ахтыылар). — Дьокуускай : [И. с.], 2007. — 423 с.
Киэҥ иһит кэһиэхтээх. Сүрэҕим лирическэй дневнигэ : талыллыбыт хоһооннор. — Дьокуускай : Бичик, 2011. — 274 с.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

Саха норуодунай суруйааччыта;
Арассыыйа Федерациятын култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
«За доблестный труд в годы ВОВ 1941—1945 гг.» мэтээл;
Эрилик Эристиин аатынан литературнай бириэмийэ лауреата;
Иван Арбита аатынан литературнай бириэмийэ лауреата^[1];
Казахстан «Алаш» литературнай бириэмийэтин лауреата;
Афанасий Илларионов аатынан суруналыыстар бириэмийэлэрин лауреата^[1];
Иван Яковлев аатынан Чувашия национальнай бириэмийэтин лауреата^[1];
«В память о 200-летии Отечественной войны 1812 г.» (2012)^[2].

Кэрэхсэбиллээх чахчылар

Сэмэн Руфов, 85 сааһыгар сылдьан, өйүттэн Александр Пушкин «Медный всадник» поэматын, 60-н тахса Пушкин, Лермонтов, Некрасов, Баратынскай, Огарев, Фет о. д. а. поэттар хоһооннорун ааҕар эбит. 84 сааһыгар сылдьан, сайын эбии 4 хоһоону өйүгэр хатаабытын кэпсээбит^[1].
Табаахха сыһыана. Табааҕы 10 сааһыттан тардыбыт. Ол төрүөтэ — бэлэһин былчархайдара ыалдьыбытыгар төрөппүттэрэ «золотухалаабыт» диэн, онто махорканы эбэтэр сэбирдэх табааҕы тартаҕына эмтэнэр диэбиттэр. Ол курдук тардан, ылларан хаалбыт. 50 сааһыгар биирдэ бырахпыт^[1].

Быһаарыылар

Саха суруйааччылара

[ya24-1] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ Yakutia24:Семен Руфов: «Важно оставаться в душе молодым, не терять присутствия духа…»

[rusp-2] SakhaNews:Семен Руфов: «Я пленник русской поэзии»

[1]

[2]