Потапова Варвара Николаевна
Варвара Николаевна Потапова (1946 сыл ыам ыйын 13 күнэ, Сүлэ нэһилиэгэ, Саха АССР — 1979 сыл алтынньы 14 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй бэйиэтэ, саха бастакы поэтессата.
Олоҕун олуктара
1946 сыллаахха ыам ыйын 13 күнүгэр Ньурба улууһун Сүлэ нэһилиэгэр Үҥкүүлүүр диэн сиргэ алтыс оҕонон төрөөбүтэ, игирэ аҥара эбит.
Ийэтэ Елена Егоровна Потапова (Сукуева) 6 саастааҕар, оттон аҕата Николай Николаевич Потапов, булчут, онус кылааска үөрэнэ сырыттаҕына ыалдьан өлбүттэр. Онон кинини кииринньэҥ ийэтэ Александра Андреевна Иванова иитэн улаатыннарбыт.
1953 сыллаахха оскуолаҕа киирбитэ. Убайынаан Семённыын Убайаантан Ньурба 1-гы нүөмэрдээх оскуолатыгар сатыы сылдьан үөрэнэллэр эбит. Оскуолатааҕы литература куруһуогар дьарыктаммыта.
1961 сыллаахха, 15 сааһыгар, ЫБСЛКС чилиэнэ буолбута. Ол сыл Конго Өрөспүүбүлүкэтин политическай диэйэтелэ Патрис Лумумба кэриэһигэр анаммыт бастакы хоһоонун суруйбута.
1965 сылтан хоһоонноро улуус хаһыаттарыгар бэчээттэнэн саҕалаабыттара[1].
1966 сыллаахха Ньурба 1-гы нүөмэрдээх оскуолатын бүтэрбитэ. Ол сыл СГУ саха тылын уонна литературатын салаатыгар үөрэнэ киирбитэ. Ити сылларга Е. П. Шестаков — Эрчимэн салалталаах «Сэргэлээх уоттара» айар түмсүүгэ дьарыктаммыта, «Якутский университет» устудьуоннар хаһыаттарын эрэдээксийэтигэр үлэлээбитэ. Икки сыл устата устудьуоннар литературнай түмсүүлэрин бэрэссэдээтэлэ эбит.
1967 сыллаахтан өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар, «Хотугу сулус» сурунаалга бэчээттэнэн саҕалаабыта.
Университеты бүтэрэн баран, «Кыым», «Эдэр коммунист» хаһыаттарга, онтон тыл, литература уонна история институтугар үлэлээбитэ. Поэттар Семен Данилов уонна Моисей Ефимов түбүктэринэн киниэхэ Дьокуускайга биир хостоох квартира көрүллүбүтэ.
«Күннээх халлаан» диэн бастакы хомуурунньуга 1972 сыллаахха 26 саастааҕар тахсыбыта. Ол сыл айар дэлэгээссийэни кытта Парижка сылдьан кэлбитэ.
1979 сыллаахха алтынньы 14 күнүгэр өлбүтэ. Дьокуускайга Бүлүүлүүр суол кылабыыһатыгар көмүллэн сытар[2].
Айар үлэтэ
Варвара Потапованы курус лирикатын иһин литература эйгэтигэр Кутурҕан Куо диэн ааттаабыттара[1].
Кини поэзията ХХ үйэ 60-70-с сылларын социальнай-психологическай атмосфератын көрдөрөр диэн үөлээннээхтэрэ бэлиэтииллэр эбит[2].
В. Н. Потапова хоһооннорун суруйааччылар Н. Глазков, А. Преловскай[2], Мэри Софианиди тылбаастаан, киэҥ эйгэҕэ таһаарбыттара[3].
В. Н. Потапова айар үлэтин туһунан тыл билимин дуоктара, чинчийээччи В. Б. Окорокова бу курдук эппит: «Варвара Потапова — бэйэтин кэмигэр өйдөммөтөх, ол эрэн кырдьыксыт бэйиэт. Кини кистэлэҥ поэзията Алампаны, Арбитаны кытта биир тэҥҥэ турар»[4].
Иккис кинигэтэ — «Үчүгэйиэн бу сиргэ» хоһоон хомуурунньуга өлбүтүн 10 сылыгар 1989 сыллаахха тахсыбыта. Бу кинигэҕэ киирбит хоһооннорун бэйиэт Леонид Попов хомуйан уура сылдьыбыт эбит, ону бөлүһүөк Б. Н. Попов таһаартарбыта[5].
Библиографията
- Күннээх халлаан. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1972. — 47 с.
- Үчүгэйиэн бу сиргэ. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1989. — 111, [1] с.
- Кэлэр кэмнэргэ кэриэһим : (хоһооннор) / Варвара Потапова; [хомуйан оҥордо уонна киирии тыл авт. Ф. Г. Петрова]. — Ньурба : Нюрбинская улусная типография, 2006. — 102 с.
- Мин сырдык санньыарым… : [хоһооннор, ахтыылар, суруктар; хомуйан оҥордулар уонна бэчээккэ бэлэмнээтилэр: З. П. Багынанова, М. Н. Власьева, П. Я. Прокопьев-Прокопий Чуукаар; худож.: Д. П. Дмитриева; киирии тылы суруйда Николай Тобуруокап, ф. н. д., проф.]. — Дьокуускай : Бичик, 2006. — 238, [1] с.
- Мин сибэкки буолбатахпын : [хоһооннор] / Варвара Потапова; [хомуйан оҥордо З. П. Багынанова]. — Дьокуускай : Бичик, 2012. — 109, [2] с.
- Мин үүнэр үйэлэргэ үрүҥ алгыспын : [хомуурунньук] / Варвара Потапова; хомуйан оҥордулар: 3. П. Багынанова, А. С. Саввинов, Г. Е. Томская-Айыына [уо.д.а.]; редактордар: В. Б. Окорокова, Е. М. Поликарпова ; Омукова С. Е. уруһуйдара. — Дьокуускай : Дани-Алмас, 2021. Кн. 1. — 2021. — 456 с. : портр[6].
Тус олоҕо
Олоҕун бүтэһик сылларыгар бэйиэт Василий Саввинныын официаллык холбоспокко олорбуттар[7].
Аатын үйэтитии
- Ньурба куорат Убайааныгар В. Н. Потапова олорбут дьиэтигэр түмэл үлэлиир[8][9];
- В. Н. Потапова аатынан Мирнэй оройуонун Айхал бөһүөлэгин кимберлит туруупкатыттан, 8 №-дээх байытар фабрика урудаатыттан 1989 сыллаахха хостоммут 58,05 карат ыйааһыннаах алмаас ааттаммыт[10].
