Тулааһынап Пантелеймон Яковлевич
Пантелеймон Яковлевич Туласынов — Пантелеймон Тулааһынап (1916 сыл бэс ыйын 29 күнэ, Өймөкөөн улууһа, Саха АССР — 1949) — саха сэбиэскэй бэйиэтэ, ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1938).
Олоҕун олуктара
1916 сыллаахха бэс ыйын 29 күнүгэр Өймөкөөн улууһун Тарыҥ Үрэх нэһилиэгэр (билигин суох) төрөөбүтэ.
1925 сыллаахха алын оскуолаҕа үөрэнэ киирбитэ.
1930—1935 сс. Дьокуускайдааҕы педагогика техникумугар бэлэмнэнии куурустарыгар үөрэммитэ.
1935 сыллаахха Кэбээйи улууһугар алын оскуола сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.
1936—1937 сс. — I Хомустаах сэттэ кылаастаах оскуолатын дириэктэринэн үлэлээбитэ.
1937—1938 сс. — Нам улууһун норуот үөрэҕириитин салаатын сэбиэдиссэйэ.
1938—1940 сс. — Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатын эппиэттиир эрэдээктэрэ.
1940—1941 сс. — Саха АССР Тыл, литература уонна устуоруйа институтун кэрэспэдьиэнэ.
1941—1942 сс. — Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Майа орто оскуолатыгар саха тылын уонна литературатын учуутала.
1942—1944 сс. — Саха сиринээҕи Наркомпрос култуурунай-сырдатар үлэҕэ салаатын салайааччыта.
1944—1945 сс. — Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун фольклор салаатын сэбиэдиссэйэ.
1945—1946 сс. — Дьокуускайдааҕы педагогика институтун устудьуона.
1947 сыл тохсунньутуттан — Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин иһинэн радиокомитет литература, уус-уран биэриилэрин сүрүн эрэдээктэрэ[1][2].
1949 сыллаахха соһуччутук (сүрэҕэ тохтоон) өлбүтэ.
Айар үлэтэ
1932 сыллаахха «Пионер бойобуой ырыата» диэн бастакы хоһооно «Эдэр большевик» хаһыакка бэчээттэммитэ.
1938 сыллаахха «Көҕөрбүт ньургуһун» диэн хоһооннорун бастакы хомуурунньуга тахсыбыта.
Бэйиэт сэбиэскэй дьон, ыччат олоҕун хоһуйбута. «Фроҥҥа атаарыы», «Ытаама, ийэкээм, ытаама», «Фронтовик доҕорбор» хоһоонноругар, «Герой Попов кэриэһигэр» бэйиэмэтигэр сэрии кэминээҕи олох чахчыта, сэрии ыар кэмнэрэ көстөллөр[3].
Тулааһынап хоһоонноро судургу, намыын тутуулаах буоланнар, кэбэҕэстик ырыа буолан ылламмыттара. Ол курдук, бэйиэт «Сэгэрим», «Даайа», «Кымыс ырыата», «Арахсыы» хоһоонноругар ырыалар суруллубуттар. Ордук «Сулустар» диэн Владимир Корякин-Индигирский матыыбыгар ырыа киэҥник биллибитэ[4].
Ону таһынан, Пантелеймон Тулааһынап саха поэзиятыгар элегия (санаарҕабыллаах хоһоон) сүүрээнин биир бастакы киллэрбит бэйиэтинэн биллэр. Анабыл, илдьит формалаах хоһооннору суруйбута («Поэтка», «Доҕорбор», «Өрүүнэҕэ», «Ыанньыксыкка», «Бырааска» уо. д. а.). Итини таһынан, Тулааһынап санааны-иэйиини этинэр (лирика) поэманы сайыннарбыт үтүөлээх («Саха Сирин туһунан поэма», «Сайын уонна кыһын»,"Саҥа поэматтан" уо д. а.).[3]
Айымньылара
Хоһооннорун хомуурунньуктара
- Көҕөрбүт ньургуһун: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота. 1938. — 61 с.
- Таптыыбын төрөөбүт дойдубун: Хоһооннор, поэма. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота. 1948. — 60 с.
- Талыллыбыт айымньылар. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота. 1950. — 92 с.
- Кымыс ырыата: Хоһооннор, поэмалар. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота. 1969. — 366 с.
- Мин ырыам олоҕу хоһуйар: Хоһооннор, поэмалар. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота. 1986. — 231 с.
Хоһоонноро, поэмалара
- «Ахтыы»
- «Бырааска»
- «Герой Попов кэриэһигэр»
- «Доҕорбор»
- «Кыталык»
- «Өрүүнэҕэ»
- «Пионер бойобуой ырыата»
- «Поэтка»
- «Сайын уонна кыhын»
- «Сайыҥҥы күөх ойуур»
- «Саҥа поэматтан»
- «Саха Сирин туhунан поэма»
- «Сибэкки»
- «Төрөөбүт дойду»
- «Түүн»
- «Фронтовик доҕорбор»
- «Фроҥҥа атаарыы»
- «Хагдарыйбат хатыҥмар»
- «Халлаан сырдыыта»
- «Чүмэчим тобоҕор»
- «Ыанньыксыкка»,
- «Ый»
- «Ыйдаах түүн»
- «Ытаама, ийэкээм, ытаама»
Ырыа буолан ылламмыт хоһоонноро
Аатын үйэтитии
Кини туһунан
- Егоров А., Протодьяконов В., Павлова В. Писатели Якутии: Биоблиогр. Справочник. — Якутск: Кн. изд-во, 1981. — 271 с. О нём. — с. 200—201
- Кириллин Д. В., Павлова В. Н., Шевков С. Д. Писатели Земли Олонхо: биоблиогр. Справочник. — Якутск: Бичик, 1995. — 304 с. О нём. — с. 233
- Тобуроков Н. Нежное сердце поэта // Тобуроков Н. Вечный поиск волшебства. Якутск, 1981. — с 29—39
- Туласынова А. Я. Сурдьум туһунан //Хотугу сулус. — 1986. — № 7. с. 97—98
- Урсун. Мин Тулааһынабым // Чолбон. — 1996. — № 12. — с. 79—80
