Дмитриев Иннокентий Аксентьевич

1931 сыллаахха муус устар 12 күнүгэр Ньурба улууһун Хордоҕой нэһилиэгэр (билигин Ньурбачаан нэһилиэгэ) төрөөбүтэ^[1][3]. Оҕо сааһа Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар ааспыта; аҕата фроҥҥа өлбүтэ^[2].

1950 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогика институтун иһинэн оробуочай факультеты бүтэрбитэ. Уус-Маайа улууһугар Нуотара, Майда оскуолаларыгар учууталлаабыта^[2].

1953—1957 сс. Ньурба улууһун Араҥастаах оҕо дьиэтигэр иитээччинэн, Куочай сэттэ кылаастаах оскуолатыгар дириэктэринэн үлэлээбитэ^[2].

1962 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай университет устуоруйа-тыл факультетын саха тылын уонна литературатын салаатын бүтэрбитэ^[2]. Ол сыл П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырын литература салаатын сэбиэдиссэйинэн анаммыта^[1][2].

1963—1970 сс. Саха АССӨ култуураҕа Министиэристибэтигэр иниспиэктэринэн үлэлээбитэ^[2].

1969 сыллаахха тыйаатырга литература салаатын сэбиэдиссэйин дуоһунаһыгар төннөн, олоҕун бүтэһик сылларыгар диэри онно үлэлээбитэ^[1][2].

2001 сылтан — Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун (нууч.) (сах. чилиэнэ^[1][2].

2013 сыллаахха ыам ыйын 16 күнүгэр Дьокуускайга өлбүтэ^[3][2].

1957 сыллаахха, СГУ 1-гы кууруһугар үөрэнэ сырыттаҕына, «Ньургуһуннар» диэн хоһоонугар Василий Протодьяконов ырыа суруйбута («Хара сир устун…»)^[3].

Отуттан тахса драматургия айымньытын сахалыы тылбаастаабыта, ол иһигэр: «Хаарыан хампа күөх кытылым» (Ч. Айтматов «Пегий пес, бегущий краем моря» сэһэнинэн), М. Карим «В ночь лунного затмения» уонна «Салават», Г. Дьячков «Розовая чайка», В. Распутин «Деньги для Марии», Ж.-Б. Мольер «Плутни Скапена», Ж. Ануй «Антигона», А. П. Чехов «Чайка» уонна «Три сестры», Т. Абдумомунов «Обжалованию не подлежит», И. Юмагулов «Нэркэс», Ш. Хусаинов «Белое платье матери», Ц. Шагжин «Черт в сундуке», Ч. Ойдов «Проделки Долумы» пьесалара^[1][2].

1972 сыллаахха оператор Николай Сантаев кини сценарийынан «Занавес не опускается» диэн Саха академическай тыйаатыр ускуустубатын төрүттэниитин уонна сайдыытын туһунан документальнай киинэ устубута^[4].

Бэйэтэ суруйбут пьесалара П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай («Оҕуруолаах ураһа», «Буор кутум», «Көһүйэ көмүс», «Туос сандалы»), Ньурба норуодунай («Үрүҥ туллук эрэ мөлбөстүүр», «Хара сурук», «Тойон ууһун утумнара», «Манчаары Баһылай») уонна да атын Саха сирин тыйаатырдарын сыаналарыгар туруоруллаллар^[1]. Ону таһынан, кэпсээн, сэһэн хомуурунньуктарын ааптара^[1][5].

• Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ (1994)^[1][2];
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Гражданскай килбиэн» бэлиэтин кавалера (2005)^[2];
• Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ^[1][2];
• Саха сирин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ^[1][2];
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыйаатыр диэйэтэллэрин Сойууһун чилиэнэ^[2];
• Ньурба улууһун уонна Ньурба куоратын ытык олохтооҕо^[2].

• Кэргэнэ — Александра Афанасьевна Иннокентьева, учуутал, 60 сыл бииргэ олорбуттар^[7];
• Уоллара — Дмитриев Аксентий Иннокентьевич (1953 с.т.)^[6], биология билимин кандидата^[8].

• 2021 сыллаахха Ньурба куорат «Саҥа» микрооройуонун уулуссатын И. А. Дмитриев — Сиэн Чолбодук аатынан ааттаабыттар^[2];
• 2026 сыллаахха Ньурбачааҥҥа «Сиэн Чолбодук ааҕыылара» билим-практическай кэмпириэнсийэ буолан ааспыт^[9].