Ефремов Степан Павлович
Степан Павлович Ефремов (1905 сыл тохсунньу 6 күнэ, Тиит-Арыы нэһилиэгэ, Саха уобалаһа — 1983 сыл кулун тутар 24 күнэ) — саха сэбиэскэй суруйааччыта, драматург. Гражданскай сэрии кыттыылааҕа. Саха АССР ускуустубатын үтүөлээх үлэһитэ. Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала.
Олоҕун олуктара
1905 сыллаахха тохсунньу 6 күнүгэр Арҕаа Хаҥалас улууһун III Малдьаҕар нэһилиэгэр (билиҥҥитэ — Хаҥалас улууһун Тит-Арыы нэһилиэгэ) төрөөбүтэ[1]. Миссионерскай, онтон Преображенскай таҥара дьиэтин оскуолатыгар, кэлин — Өктөм орто оскуолатыгар үөрэммитэ[2]. 1921 сыллаахха хомсомуолга киирбитэ[2].
1921—1923 сс. К. К. Байкалов этэрээтинээн М. Коробейников утары уонна Саһыл Сыһыыга А. Пепеляев генерал утары кыргыһыыларга кыттыбыта[3], хорсунун иһин бойобуой бинтиэпкэнэн наҕараадаламмыта[2].
1923 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогика техникумугар үөрэнэ киирбитэ[1], 1929 сыллаахха Иркутскайдааҕы рабфагы бүтэрбитэ.
1931—1932 сс. Иркутскайдааҕы уонна Дьокуускайдааҕы педагогика институттарыгар үөрэммитэ. 1956 сылтан ССКБ чилиэнэ буолбута[2].
1929 сылтан Чурапчыга ааҕар балаҕан сэбиэдиссэйинэн, онтон Чурапчы улуустааҕы үөрэх салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.
1934—1935 сс. — Саха АССР Үөрэҕириитин норуодунай хамыһырыйаатын иниспиэктэрэ. 1935—1945 сс. — Нам орто оскуолатын дириэктэрэ[1]. 1948—1958 сс. — Орджоникидзевскай оройуон II Малдьаҕар оскуолатын учуутала уонна дириэктэрэ[2].
Үлэлээбит оскуолаларыгар барытыгар дыраама куруһуоктарын тэрийэн, саха суруйааччыларын пьесаларын туруорара. Профессор Г. П. Башарины үөрэппитэ, үөрэххэ киирэригэр көмөлөспүтэ[2].
1983 сыллаахха кулун тутар 24 күнүгэр өлбүтэ.
Айар үлэтэ
Гражданскай сэрии сылларыгар суруйан саҕалаабыта. 1924 сыллаахха «Сайдыы» литература куруһуогар, онтон «Кыһыл сулус» куруһуокка (П. А. Ойуунускай, А. И. Бояров, А. А. Күндэ салайааччылардаах) дьарыктаммыта[1].
Бастакы пьесата — «Үлэһит түүлэ» — 1923 сыллаахха суруллубута. 1927 сыллаахха «Эстибит эргэ, сандаарбыт саҥа» пьесата бэчээттэммитэ. Барыта 20-н тахса пьеса ааптара. Олор истэригэр — Гражданскай сэриигэ анаммыт «Ини-бии» дыраама (1935); «Хардыылар», «Киирик кэргэннэрэ», «Иэс» пьесалар; «Чуумпу кытыл», «Лэкиэс» кэмиэдьийэлэр; «Куорат кыыһа» пьесата (1962)[1].
1971 сыллаахха Суруйааччылар Бүтүн Сойуустааҕы V сийиэстэрин Суруйааччылар Бүтүн Сойуустааҕы V сийиэстэрин дэлэгээтинэн талыллыбыта[2].
Библиографията
- Талыллыбыт пьесалар / Степан Ефремов; [худож. В. К. Антонов]. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1964. — 306 с.
- Биһиги оҕолорбут : Пьесалар / Г. Г. Сыромятников оҥордо ; Дом народного творчества Мин-ва культуры ЯАССР. — Якутскай : Якуткнигоиздат, 1964. — 92 с.
- Хардыылар : [драмалар] / С. П. Ефремов. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, 1981. — 191 с.
- Пьесалар / Степан Ефремов; [хомуйан оҥордо Н. И. Максимов; авт. послесл. А. А. Билюкина, филол.н.к.]. — Переизд. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, 1984. — 310 с.
- Пьесалар / Степан Ефремов; [хом. оҥордо, бэчээккэ бэлэмнээтэ Н. И. Максимов]. — Дьокуускай : Бичик, 2005. — 175 с.
Саха тыйаатырыгар туруоруллубут пьесалара
- «Ини-бии», 1934—1935 сс. (режиссёр К. Гоголев, художник Г. Туралысов)
- «Хардыылар», 1936—1937 сс. (режиссёр С. Григорьев, художник Г. Туралысов)
- «Ини-бии», 1937—1938 сс. (режиссёр Н. Слепцов, художник Г. Туралысов)
- «Киирик кэргэттэрэ», 1939—1940 сс. (режиссёр Г. Алексеев, художник К. Сидоров)
- «Хобороос хоһооно», 1940—1941 сс. (режиссёр К. Гоголев)
- «Иэс», 1942—1943 сс. (режиссёр К. Гоголев, художник Г. Туралысов)
- «Киирик кэргэттэрэ», 1944—1945 сс. (режиссёр Н. Слепцов, художник Г. Туралысов)
- «Күтүөттэр», 1945—1946 сс. (режиссёр А. Петров, художник Г. Туралысов)
- «Ини-бии», 1952—1953 сс. (режиссёр С. Григорьев, художник Г. Туралысов)
- «Чуумпу кытыл», 1953—1954 сс. (режиссёр С. Григорьев, художник Г. Туралысов)
- «Лэкиэс», 1958—1959 сс. (режиссёр Г. Алексеев, художник И. Винокуров)
- «Куорат кыыһа», 1961—1962 сс. (режиссёр Г. Алексеев, художник В. Антонов)
- «Ини-бии», 1966—1967 сс. (режиссёр С. Григорьев, художник В. Иванов)
- «Ини-бии», 1975—1976 сс. (режиссёр Ф. Потапов, художник В. Иванов)[3]
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Саха АССР ускуустубатын үтүөлээх үлэһитэ[1];
- Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала[2];
- РС (Я) Государственнай бириэмийэтин лауреата[1];
- Орджоникидзевскай оройуон (билиҥҥитэ Хаҥалас улууһа) Ытык олохтооҕо[2];
- «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэ иһин» мэтээл;
- «Килбиэннээх үлэтин иһин» уордьан;
- «В. И. Ленин төрөөбүтэ 100 сылын көрсө килбиэннээх үлэ иһин» мэтээл[1];
- РСФСР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун уонна Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бочуотунай грамоталара[2].
Дьиэ кэргэнэ
- Кэргэннээх, тоҕус оҕо аҕата[4].
Аатын үйэтитии
- 2005 сылтан Булгунньахтаах орто оскуолата С. П. Ефремов аатын сүгэр[2];
- Драматург аатынан Покровскай куорат уонна Булгунньахтаах сэлиэнньэ уулуссалара ааттаммыттара[2];
- Булгунньахтаах оскуолатыгар 1995 сылтан Ефремовскай ааҕыылар ыытыллаллар;
- 2025 сылтан Хаҥалас улууһугар С. П. Ефремов аатынан суруналыыстыкаҕа бириэмийэ олохтоммута.
Суруйааччы туһунан
- Степан Ефремов // Писатели Земли Олонхо: биобиблиогр. справ. — Якутск, 2000. — С. 217—218. — Библиогр.: 15 назв.
- П. С. Никитин. П. Ефремов // Никитин П. Мастера якутской сцены. — Якутск, 1985. — С. 230—231.
- С. П. Ефремов: (90 лет со дня рождения) // Якутия—1995: календарь знаменат. и памят. дат. — Якутск, 1994. — С. 8. — Библиогр.: 17 назв.
- 80 лет со дня рождения С. П. Ефремова, якутского писателя-драматурга // Якутия—85: крат. списки лит. — Якутск, 1985. — С. 3—4. — Библиогр.: 14 назв.
- Потапов М. Степан Павлович Ефремов: (к 60-летию со дня рождения)// Календарь знаменат. и памят. дат Якутской АССР на 1965 год. — Якутск, 1965. — С. 7—10. — Библиогр.: 14 назв.
- Билюкина А. А. Улахан суолталаах айымньылардаах // «Чолбон». — 2000. — № 1. — С. 89—91.
- Сүдү талааҥҥа сүгүрүйүү: ахтыылар, ыстатыйалар, суруктар, кыра кээмэйдээх пьесалар — Дьокуускай: «Бичик», 2005. — 212 с. (Драматург Ефремов 100 сааһыгар).
