Тыаһыт

1904 сыллаахха бэс ыйын 11 күнүгэр Арҕаа Хаҥалас улууһун 1-кы Маалтааны нэһилиэгэр элбэх оҕолоох орто бааһынай дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ.

Өктөм икки кылаастаах инородческай оскуолатыгар үөрэммитэ. 1919 сыллаахха Учуутал сэминээрийэтигэр бэлэмнэнии кууруһугар үөрэххэ киирбитэ, ол эрэн өрөбөлүүссүйэттэн сылтаан ситэ үөрэммэтэҕэ, төрөөбүт нэһилиэгэр ревкомҥа суруксуттаабыта.

1921 сыл күһүнүгэр Дьокуускайга учууталлар куурустарыгар үөрэнэ киирбитэ. Ол кэмҥэ Саха сиригэр М. Коробейников баһылыктаах үрүҥ эпписиэрдэр өрө туруулара буолан, кыһыллар этэрээттэригэр кыттыспыта, ол эрэн аҕата кинини киирсиилэртэн куоттарбыта.

1922 сыллаахха үөрэҕин педагогика техникумугар салҕаабыта. Үөрэх тэрилтэтин ячейкатын бюротун чилиэнинэн талыллыбыта.

1926-1929 сыллаахха Иркутскайдааҕы учууталлары бэлэмниир оробуочайдар факультеттарыгар үөрэммитэ. 1929 сыллаахха Улан-Удэ куоракка педагогика институтугар үөрэнэ киирбитэ, ол эрээри доруобуйатын туругунан дойдутугар төннүбүтэ. 1935-1937 сс. Москватааҕы устуоруйа, философия уонна литература институтун литература факультетыгар үөрэммитэ.

1940-1950 сс. икки төгүл эрэпириэссийэҕэ түбэһэ сылдьыбыта: 1942-1945 сс., онтон 1949-1950 сс. хаайыыга сыппыта. 1950 сыл ыам ыйын 3 күнүгэр ССКБ обкомун бастакы сэкиритээрэ И. Е. Винокуров тус дьаһалынан босхоломмута. Кэлин толору реабилитацияламмыта.

Өрөспүүбүлүкэтээҕи хомсомуол хаһыатын эрэдээксийэтигэр литературнай үлэһитинэн, Тыл уонна култуура билим-чинчийэр институтугар билим үлэһитинэн, А. С. Пушкин аатынан өрөспүүбүлүкэтээҕи бибилэтиэкэҕэ библиограбынан, Чурапчы улууһугар үөрэҕирии салаатын иниспиэктэринэн үлэлээбитэ.

1950-с сыллартан Чурапчы оскуолатыгар 20-чэ сыл нуучча тылын уонна литературатын учууталынан үлэлээбитэ.

1974 сыл муус устар 7 күнүгэр өлбүтэ^[1][2][3][4].

Оҕо эрдэҕиттэн эбэтэ кэпсиир остуоруйаларын, таҥалайынан, хабарҕатынан ыллыыр ырыаларын истэ улааппыт.

Литератураҕа 1924—1925 сс. кэпсээннэр, хоһооннор, уочаркалар уонна литературнай-критическэй ыстатыйалар ааптардарын быһыытынан киирбитэ.

«Үөрэнэн иһэн хаалбыт» диэн бастакы кэпсээнэ 1925 сыллаахха «Кыым» хаһыакка тахсыбыта. 1928 сыллаахха «Чолбон» сурунаалга «Уол оҕо дьоллоох, таҥара баайдаах» уонна «Сарсыардааҥҥы отчут» диэн айымньылара тахсыбыттара^[5].

«Кууһума» (1940) диэн сэһэнэ саха литературатыгар проза бөдөҥ жанрыгар суруллубут бастакы айымньылартан биирдэстэрэ буолбута.

Л. Толстой (нууч.) (сах., Н. Островскай, М. Горькай, В. Гюго, М. Зощенко айымньыларын сахалыы тылбаастаабыта.

И. Н. Попову кытта икки томнаах нууччалыы-сахалыы тылдьыты (1948—1949) оҥорбута. Хаайыыга олорон Э. К. Пекарскай тылдьытын нууччалыыттан сахалыы илиинэн устубута. Тыл үөрэҕин боппуруостарыгар «Үүнүү суола» (1931) букубаары, «Саха тылын грамматикатын» (1935) уонна оскуола бырагыраамаларын бэчээттэппитэ. Литература кириитигин быһыытынан Амма Аччыгыйын, С. Ефремов, Суорун Омоллоон айымньыларын ырытыыларын суруйан бэчээттэппитэ^[1][3].

• Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала (1962 сыл)^[2][5].

• Кэргэнэ — Акулина Николаевна Борисова-Слепцова, суруйааччы уонна бэлиитик Платон Ойуунускай огдообото;
• Ииппит кыргыттара — Сардаана Платоновна, Саргылаана Платоновна Ойуунускайалар^[3][7];
• Төрөппүт уола — Николай Николаевич Павлов^[8].

• 2019 сыллаахха Н. Н. Павлов — Тыаһыт төрөөбүтэ 115 сылын көрсө «Ахтан-санаан ааһыаҕыҥ» диэн ахтыы кинигэтин уола Н. Н. Павлов уонна кийиитэ А. Е. Павлова таһаартарбыттара, онно суруйааччы ииппит кыыһа С. П. Ойуунускайа хомуйбут матырыйааллара киирбиттэрэ^[9];
• 2023 сыллаахха, Н. Н. Павлов — Тыаһыт төрөөбүтүн 120 сылын көрсө, «Луохтуур алҕаһа» кэпсээнин ырытыыга-анаарыыга күрэх ыытыллыбыта;
• 2024 сыллаахха урут бэчээттэммэтэх айымньыларын рукописьтара Хаҥаластааҕы киин бибилэтиэкэҕэ туттарыллыбыттара;
• 2025 сыллаахха Архыыптан көстүбүт матырыйаалларга, ол иһигэр 1974 сыллаахха илиинэн суруллубут «Чолбон» ыстатыйаҕа олоҕуран, «Дьолу былдьаһыы» диэн саҥа кинигэни бэчээттэппиттэрэ^[3][8].