Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Ойунская Сардана Платоновна

Ойунская Сардана Платоновна (1934 сыл балаҕан ыйын 6 күнэ, Дьокуускай — 2007 сыл от ыйын 13 күнэ) — саха таабырыннарын, тойугун, олоҥхотун чинчийбит фольклорист, литературовед, тыл үөрэҕин хандьыдаата. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ.

Олоҕун олуктара

1934 сыллаахха балаҕан ыйын 6 күнүгэр Москубаҕа төрөөбүт.

1962 с. СГУ-ну бүтэрбитэ.

1962—2007 сс. гуманитарнай чинчийии Институтутун лабораныттан саҕалаан ыстаарсай билим үлэһитигэр тиийэ үүммүт.

Фольклор салаатыгар үлэлээн, саха норуотун уус-уран айымньыларын дириҥник үөрэтэн, ырытан, тылбаастаан хас да кинигэ, хомуурунньук тахсарыгар сыламтата суох үлэлээбит. Ол түмүгэр кини «Саха таабырыннара» (1975), «Саха норуотун ырыалара-тойуктара» (1982), «Саха остуоруйалара» икки тылынан (1976,1977, 1980) тахсыбыт хомуурунньуктар бэчээттэниилэригэр быһаччы кыттыыны ылбыт.

1986 с. Алма-Ата куоракка аата-суола аан дойдуга биллибит фольклорист Б. Н. Путилов салалтатынан «Саха норуотун таабырыннара» диэн тиэмэҕэ кандидатскай диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит. Бу үлэ кэлин туспа 1992 с. монография быһыытынан бэчээттэммитэ.

Ону таһынан, «Якутские народные песни. Ч. 1-3» (Якутск, 1976, 1977, 1980), «Якутские сказки. ч. 2» (Якутск, 1967), «Кыыс Дэбилийэ» уонна «Модун Эр Соҕотох» (Новосибирскай, 1993, 1996) кинигэлэр кыттыгас ааптардара.
«Памятники фольклора народов Сибири и Востока» диэн серияҕа кыттан сахалар «Кыыс Дэбэлийэ» уонна «Модун Эр Соҕотох» диэн героическай эпостарын бэчээккэ бэлэмнээн, аан тылы суруйан, тылбаастаһан бэрт улахан суолталаах үлэни толорбут. Бу үлэлэр бүтүн тюрк омуктарын фольклордарын киэҥ маассаҕа, саха норуотун уус-уран айымньыларын аан дойду таһымыгар таһаарыыга олук уурсубуттара.

Олоҕун тиһэх сылларыгар саха аныгы прозатын ырыппыта. «Литература Якутии на современном этапе. 1980—1990 гг.» (2001) элбэх ааптардаах монографияҕа Д. Т. Бурцевтыын аныгы кэпсээн уратытын туһунан суруйбута. «Очерк литературы ХХ века» (научный отчет, 2003) XXI үйэ 20—30-с сс. кэпсээнин туһунан ырыппыта[1].

П. А. Ойуунускай пуондата

Аҕата хаалларбыт улуу нэһилиэстибэтин норуокка тиэрдии, уһун кэмҥэ үйэтитии кини олоҕун сыала-соруга буолбут.

Гуманитарнай институт иһинэн П. А. Ойуунускай суруйан хаалларбыт айымньыларын хомуйар, үөрэтэр уонна бэчээккэ бэлэмниир сыалтан, институт директора профессор В. Н. Иванов быһаччы салайыытынан П. А. Ойуунускайга аналлаах пуонда тэриллибит. Пуонда салайааччытынан Сардана Платоновна сүүрбэччэ сыл үлэлээбит.

Ол түмүгэр П. А. Ойуунускай 3 томнаах айымньыларын хомуурунньуга аан тыллаах, хос быһаарыылаах, комментарийдаах бэчээккэ бэлэмнэнэн күн сирин көрбүттэр.

Маны тэҥэ «П. А. Ойунский — директор научно-исследовательского института языка и культуры при СНК ЯАССР (1935—1937)» диэн кинигэни и.н.к. Р. В. Шелеховалыын институт 70 сылын көрсө таһаартарбыттар.

П. А. Ойуунускай «Саха тыла уонна кини сайдар суола» диэн научнай үлэтин, «Русско-якутский термино-орфографический словарь» диэн сыһыарыылаах бэрт кэрэхсэбиллээх үлэни эмиэ бэчээккэ бэлэмнээн таһаартарбыт.

Саха биллиилээх фольклориһын П. Н. Дмитриевы кытта П. А. Ойуунускай билигин аар-саарга аатырбыт «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхотун 68 бэчээтинэй лииһинэн, дьоһуннаах кинигэ оҥорон бэчээттэппиттэрэ.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Арассыыйа Суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ;
  • Билим Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх ветерана;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
  • «Барҕарыы» национальнай пуонда лауреата (2001).
  • «Гражданскай килбиэн» ураты буолуу бэлиэтэ (2003);
  • П. А. Ойуунускай аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата (2004);
  • Таатта улууһун Ытык олохтооҕо.
  • Чурапчы улууһун Ытык олохтооҕо[1].

Айымньылара

  • Аҕам сырдык аата: Поэмалар, эссе, ыстатыйалар уонна ахтыылар. — Дьокуускай: Бичик, 1999. — 286 с.
  • «П. А. Ойунский и якутский театр»
  • «П. А. Ойуунускай уонна А. И. Софронов», ыстатыйа
  • «П. А. Ойуунускай уонна Күндэ», ыстатыйа
  • Якутские народные поэмы-тойуки: Саха народнай тойуктара / Сост., автор перевода и комментария С. П. Ойунская. — Якутск: Кн. изд-во, 1983. — 280 с.

С. П. Ойунская туһунан

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 ОЙУНСКАЯ Сардана Платоновна — МКУК "Таттинская МЦБС"(биллибэт). taattalib.ru. Сигэнии күнэ: 12 Кулун тутар 2026.

Сигэлэр

Категориялар