Гольдеров Василий Федотович
Василий Федотович Гольдеров — Ороһу Уола (1932 сыл тохсунньу 16 күнэ, Ороһу нэһилиэгэ, Үөһээ Бүлүү улууһа — 2014 сыл от ыйын 25 күнэ) — саха сэбиэскэй, Арассыыйа суруйааччыта, бэйиэтэ.
Олоҕун олуктара
1932 сыллаахха тохсунньу 16 күнүгэр Үөһээ Бүлүү улууһугар Ороһу нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
Дьокуускайдааҕы педагогика институтугар (билигин — М. К. Аммосов аатынан ХИФУ) үөрэммитэ.
Өймөкөөн уонна Амма улуустарын оскуолаларыгар учууталлаабыта. «Эдэр коммунист», «Кыым» өрөспүүбүлүкэтээҕи хаһыаттар, «Хотугу сулус» сурунаал эрэдээксийэлэригэр үлэлээбитэ.
1966 сылтан — ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
1972 сыллаахха А. М. Горькай аатынан Литература институтун иһинэн Үрдүкү литература куурустарын бүтэрбитэ[1].
1973 сыллаахтан дьиэ кэргэнин кытта Дьокуускайга олорбут[2].
Уус-уран литератураны пропагандалыыр Бюро дириэктэринэн, ССРС Литпуондатын Саха АССР боломуочунайынан үлэлээбитэ.
2014 сыллаахха от ыйын 25 күнүгэр өлбүтэ[1].
Айар үлэтэ
Айар дьоҕурун сайыннарыытыгар бэйэтин уһуйааччытынан Афанасий Федоровы ааттаабыта[3].
«Уолум куолаһа» диэн бастакы кэпсээнэ 1952 сыллаахха «Хотугу сулус» сурунаалга бэчээттэммитэ.
1955 сыллаахха «Илгэлээх ардах» кэпсээнэ ЫБСЛКС 40 сааһыгар тэриллибит өрөспүүбүлүкэтээҕи литература күрэҕэр иккис бириэмийэни ылбыта.
1959 сыллаахха «Илгэлээх ардах» диэн сүрэхтэнэн кэпсээннэрин бастакы хомуурунньуга күн сирин көрбүтэ.
1962 сыллаахха «Көлүкэчээн» диэн аатынан кэпсээннэрин иккис хомуурунньуга тахсыбыта[1]. Кинигэлэрин Софрон Данилов эрэдээксийэлээбитэ.
Ити кэннэ айар үлэтин бэйиэт быһыытынан салҕаабыта. Поэзияҕа тус суолун буларыгар саха норуодунай бэйиэтэ Сэмэн Данилов көмөлөспүтэ[3]. Ол курдук, хас да хоһоон хомуурунньуга бэчээттэнэн тахсыбыттара: «Махтал» (1968), «Доҕордоһуу чорооно» (1970), «Күһүөрү сайын» (1982), «Билинии» (1987), «Көмүс күһүннүүн көрсүһүү» (1992) уо. д. а[1]. Прозаттан саҕалаан баран поэзияҕа көһүүтүн суруйааччы Семен Руфов кини сүрүн уратытытан ааҕар эбит[3].
Кини хоһоонугар Владимир Татаринов «Умнуллубат онус кылаас» диэн ырыаны дьүрүллээн ыллаабыт[4][5].
Айар үлэтин сүрүн тиэмэлэрэ — төрөөбүт айылҕаҕа таптал, үлэ романтиката. Кэпсээннэригэр ордук тыа интеллигенциятын уонна дэриэбинэ үлэһиттэрин олохторо ойууланар[6].
Үгүс айымньылара нууччалыы тылбаастаммыттара.
Ону таһынан, тылбаасчыт быһыытынан Чингиз Айтматов «Верблюжий глаз» айымньытын тылбаастаабыт («Тэбиэн хараҕа»)[1].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1966);
- Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1992);
- Үөһээ Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо (2012)[7].
Библиография
- Илгэлээх ардах: Кэпсээннэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1959. — 80 с.
- Көлүкэчээн: Кэпсээннэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1962. — 94 с.
- Махтал: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1968. — 32 с.
- Доҕордоһуу чорооно: Хоһооннор. — Дьокуускай, Кинигэ изд-вота, 1970. — 80 с.
- Күһүөрү сайын: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1982. — 126 с.
- Билинии: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1987. — 80 с.
- Ытыс буор оннугар: Кэпсээннэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1989. — 132 с.
- Көмүс күһүннүүн көрсүһүү: Хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1992. — 64 с.
- Умнуллубат онус кылаас. — Дьокуускай: Бичик, 2002. — 224 с. — ISBN 5-7696-1664-4
- Өйтөн-сүрэхтэн сүппэтэх эбиккит: кэпсээннэр, хоһооннор, ахтыылар. — Дьокуускай: Бичик, 2012. — 296 с[8].
Дьиэ кэргэнэ, аймахтара
- Аҕата - Василий Ксенофонтович Иванов-Кустуктуурап (1909—1942) — саха сэбиэскэй бэйиэтэ, суруналыыс, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа[9];
- Кэргэнэ — Гольдерова (Ушницкая) Фаина Платоновна, Саха АССР үтүөлээх агронома. 1956 сыллаахха ыал буолбуттар. «Илгэлээх ардах» диэн кэпсээн киниэхэ анаммыт (кини туһунан)[2];
- Кыыһа — саха норуодунай поэта Гольдерова Саргылаана Васильевна — Саргы Куо[2].