Сыромятникова Анастасия Саввична
Анастасия Саввична Сыромятникова (1915 сыл тохсунньу 15 күнэ, Байаҕантай (Томпо), Саха уобалаһа — 1997 сыл атырдьах ыйын 16 күнэ, Дьокуускай) — сэбиэскэй суруйааччы, суруналыыс, Саха АССР уонна РСФСР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, 1957 сылтан ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун кэрчиктэрэ
1915 сыллаахха тохсунньу 24 күнүгэр Томпо улууһун Кириэс-Халдьаайы нэһилиэгэр бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ.
1934 сыллаахха Кириэс-Халдьаайы сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрбитэ. Ол сылтан Томпо оройуоннааҕы Сэбиэтин исполкомугар делопроизводитель дуоһунаһыгар үлэлээн саҕалаабыта.
1936—1938 сс. Дьокуускайдааҕы педагогика институтун оробучайдар факультеттарыгар учуутал идэтигэр үөрэммитэ.
1938—1940 сыллардаахха «Кыым» өрөспүүбүлүкэ хаһыатын эрэдээксийэтигэр үлэлээбитэ.
1940 сылтан 1959 сылга диэри (тохтобуллаах) Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатын эрэдээктэрин дуоһунаһыгар үлэлээбитэ.
1941 сылтан ССКП чилиэнэ.
1944—1945 сс. ББСКБ Саха обкомун иһинэн биир сыллаах баартыйа оскуолатыгар үөрэммитэ.
1959—1961 сыллардаахха «Эдэр коммунист» хаһыат эрэдээксийэтигэр үлэлээбитэ.
1961 сыллаахха Москваҕа А. М. Горькай аатынан Литература институтун иһинэн Литература үрдүкү куурустарын бүтэрбитэ.
1968 сылтан идэтийбит суруйааччы быһыытынан үлэлээбитэ.
1997 сыллаахха атырдьах ыйын 16 күнүгэр Дьокуускайга өлбүтэ[1].
Айар үлэтэ
«Колхознай тутуу кыыhа» диэн бастакы кэпсээнэ 1938 сыллаахха «Эдэр бассабыык» хаһыакка бэчээттэммитэ. 1942 сыллаахха «Айан» диэн сэһэнэ «Хотугу сулус» сурунаалга тахсыбыта.
1950-с сылларга айымньыга сүрүн болҕомтотун оҕо литературатыгар уурбута. Бу кэмҥэ «Хопто» (1950) уонна «Кыыл балык» (1956) хомуурунньуктара тахсыбыттара.
1951 сыллаахха «Хопто» («Чайка») оҕолорго аналлаах кэпсээннэрин хомуурунньуга Бүтүн Сойуустааҕы күрэххэ кыттан бириэмийэҕэ тиксибитэ.
1961 сыллаахха саха ыччатын бырамыысылыннаска үлэтин тиэмэтигэр анаммыт «Дьүөгэлиилэр» сэһэнэ бэчээттэммитэ. 1963 сыллаахха «Дьэдьэннээх халдьаайы» диэн кинигэтэ тахсыбыта.
Суруйааччы бастакы бөдөҥ айымньытынан 1970—1973 сылларга тахсыбыт «Кыыс Хотун» романа буолбута. Ромаҥҥа социальнай уларыйыылар усулуобуйаларыгар саха дьахтарын дьылҕата көстөр. Айымньыны нууччалыы тылбаастаан «Современник» кинигэ кыһата (Москва) таһаарбыта.
Кэлиҥҥи сылларга «Киэҥ аартыкка» сэһэнэ (1976) уонна оҕолорго анаан «Сүрэх кыыма» (1983) кэпсээн хомуурунньуга бэчээттэммиттэрэ.
1995 сыллаахха «Бичик» кинигэ кыһатыгар «Күөх дуолум барахсан» диэн ситэри оҥоһуллубатах трилогия бастакы кинигэтэ тахсыбыта.
Анна Сыромятникова айымньылара саха литературатын үөрэтэр кинигэлэргэ киирэллэр[1].
Айымньылара
- Хопто. — Дьокуускай, 1950;
- Көҥүл сардаҥата. — Дьокуускай, 1958;
- Дьүөгэлиилэр. — Дьокуускай, 1961;
- Дьэдьэннээх халдьаайы. — Дьокуускай, 1963;
- Олох сибэккилэрэ. — Дьокуускай, 1966;
- Кыыс хотун. — Дьокуускай, 1973;
- Киэҥ аартыкка: Сэһэн. — Дьокуускай, 1976;
- Таптыыр идэ — дьол: Очеркалар. — Дьокуускай, 1990;
- Сүрэх кыыма: кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1983;
- Үчүгэй оҕолор: кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1988;
- Хардыылар: Очерк-эссе хомуурунньуга. — Дьокуускай, 1988;
- Күөх дуолум барахсан: Роман. — Дьокуускай, 1995[2].
Уопсастыбаннай үлэтэ
«Эдэр коммунист» хаһыат эрэдээксийэтин иһинэн аһыллыбыт «Хомус» литературнай түмсүүнү салайбыта, онно эдэр суруйааччыларга сайдалларыгар көмөлөспүта. Кини үөрэнээччилэрин ортолоругар Вениамин Миронов, Альберт Бүлүүйүскэй, Валентина Гаврильева, Варвара Потапова, Василий Дедюкин, Николай Винокуров-Урсун уо.д. а. бааллара[2].
1958 сыллаахха РСФСР Суруйааччыларын сойууһун Тэрийэр сийиэһигэр дэлэгээтинэн талыллан үлэлээбитэ. Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун Бырабылыанньатын чилиэнэ этэ.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
- РСФСР култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
- «Хопто» кэпсээн хомуурунньугун иһин Бүтүн Сойуустааҕы оҕолорго аналлаах уус-уран кинигэ күрэҕин бириэмийэтин лауреата (1951);
- Томпо улууһун Ытык олохтооҕо[1].
Дьиэ кэргэнэ
Кэргэнэ — Спиридон Ксенофонтович Дмитриев, публицист, баартыйа үлэһитэ, устуорук, устуоруйа билимин хандьыдаата, Саха судаарыстыбаннай университетын доцена[1].
Оҕолоро:
- Полина Спиридоновна Вешникова (1942—1997) — устуорук, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
- Петр Спиридонович Дмитриев (1947—2007) — геолог, геология билимин хандьыдаата, ХИФУ доцена;
- Надежда Спиридоновна Дмитриева (1949—2018) — суруналыыс, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, суруналыыстыка салаатыгар СӨ судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата.
- Георгий Спиридонович Дмитриев (т.с. 1957) — математик, инженер[1].
Аатын үйэтитии
- СӨ Бэрэсидьиэнин 2005 сыл от ыйын 11 күнүнээҕи ыйааҕынан А. С. Сыромятникова аата Томпо улууһун Арыы Толоон оскуолатыгар иҥэриллибитэ;
- 2015 сыллаахха, суруйааччы сүүс сылыгар, төрөөбүт дойдутугар Кириэс-Халдьаайы сэлиэнньэтигэр боруонса өйдөбүнньүк бүүс туруоруллубута[1].
