Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Васильев Юрий Иванович

РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

Logo-ran-yakytsk.png

Арассыыйа билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун экспертизатын ааспыт

Сиһилии
Aprove.svg

РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

Arrow-Right.png
Logo-ran-yakytsk.png
Арассыыйа билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун экспертизатын ааспыт
Сиһилии
УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Васильев.

Юрий Иванович Васильев — Дьаргыстай (1952 сыл атырдьах ыйын 27 күнэ, Үөһээ Бүлүү, Саха АССР — 2011 сыл кулун тутар 2 күнэ, Дьокуускай) — сэбиэскэй, Арассыыйа учуонайа, лингибиис, уопсастыбаннай диэйэтэл, тыл билимин хандьыдаата, СӨ Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Турция Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.

Олоҕун олуктара

1952 сыллаахха атырдьах ыйын 27 күнүгэр Үөһээ Бүлүү улууһун Үөһээ Бүлүү сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.

1969 сыллаахха Үөһээ Бүлүү Исидор Барахов аатынан оскуоланы бүтэрбитэ. 1970—1974 сс. диэри Горнай-Алтаайдааҕы педагогика институтун устуоруйа-филология факультетыгар үөрэммитэ.

1974—1976 сс. Горнай Алтаай Кош-Агаач оройуонун Тобелер орто оскуолатыгар нуучча тылын уонна литературатын биэрбитэ.

1976—1979 сс. Новосибирскайга ССРС Билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын устуоруйа, филология уонна философия институтун аспиратуратыгар үөрэммитэ.

1979—1989 сс. ТЛИНЧИ билим үлэһитэ. «Саха билиҥҥи литературнай тылын грамматикатын» академическай таһаарыытын уонна «Саха тылын диалектологическай тылдьытын» эбии томун оҥорууга кыттыбыта.

1981 сыллаахха Алма-Ататааҕы Тылы үөрэтэр институкка «Способы выражения сравнения в якутском языке» диэн тиэмэҕэ хандьыдаат диссертациятын көмүскээбитэ.

1989—1991 сс. — РСФСР Национальнай оскуолалар билим-чинчийэр институттарын Саха сиринээҕи филиалын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.

1991 сылтан — Саха судаарыстыбаннай университетын саха тылын кафедратын үрдүкү преподавателэ, дассыан.

1992—1994 сс. Турцияҕа Анкара университетыгар саха тылын туһунан лиэксийэлэри аахпыта[1]. Турцияҕа тахсыбыт «Турок-саха тылдьыта», «Саха фольклорун холобурдара», «Туроктыы уонна сахалыы кэпсэтиэххэ» диэн кинигэлэрэ түүр тылларын үөрэтэр Турция үрдүкү үөрэх кыһаларын устудьуоннарыгар сүрүн босуобуйа буолаллар.

1997 с. — Аан дойдутааҕы Түүр академиятын академига.

2011 сыл кулун тутар 2 күнүгэр Дьокуускайга ыалдьан өлбүтэ[2].

Билим-чинчийэр үлэтэ

Ю. И. Васильев — түүрдүү тыллар лексикаларын, диалектологияларын үөрэппит учуонай. Саха тылын, Хабаровскай сахаларын тылларын чинчийбит.

Саха тылын уонна литературатын омук сиригэр, Турок Өрөсүүбүлүкэтигэр биэрбит бастакы тыл учуонайа. Турцияҕа саха тылын уонна тюркология боппуруостарыгар 3 кинигэни уонна 16 ыстатыйаны таһаарбыт. Туроктыы уонна английскайдыы билэрэ.

100-тэн тахса билим үлэ, ол иһигэр 10 манагыраапыйа, тылдьыт, босуобуйа, хаһыаттарга, сурунаалларга тахсыбыт 300-чэкэ ыстатыйа ааптара[3] .

Сүрүн үлэлэрэ

  • «Способы выражения сравнения в якутском языке» (Новосибирск, 1986);
  • «Краткий русско-якутский, якутско-русский словарь» (Якутск, 1994, в соавт.);
  • «Поговорим по-турецки и по-якутски» (Турция, Эрзурум, 1993);
  • «Турецко-якутский словарь» (Турция, Анкара, 1995);
  • «Грамматика современного якутского литературного языка. Ч.2. Синтаксис» (Новосибирск, 1995, в соавт.);
  • «Диалектологический словарь якутского языка. Дополнительный том» (Новосибирск, 1996, в соавт.);
  • «Образцы якутского фольклора» (Турция, 1996, в соавт.);
  • «Туроктар-сахалар тылдьыта» (Якутск, 1997);
  • «Саха тюрклери» (Якутск, 1997)[3].

Дьиэ кэргэнэ

Уола — Иван Васильев, саха тылын кафедратын үрдүкү преподавателэ[2].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕин министиэристибэтин бочуотунай грамотата;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин култуураҕа министиэристибэтин бочуотунай грамотата;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын Үрдүкү оскуолаҕа уонна билимҥэ департаменын бочуотунай грамотата;
  • Арассыыйа Федерациятын Суруналыыстарын сойууһун Бырабылыанньатын бочуотунай грамотата;
  • ССРС Наукаларын Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалын Президиумун бочуотунай грамотата;
  • С. А. Новгородов аатынан бириэмийэ лауреата;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕэриитин туйгуна:
  • Үөһээ Бүлүү улууһун ытык киһитэ (2008)[2][4].

Кини туһунан

  • Чой А. Саха тыла, культурата Турцияҕа // Сахаада. — 1994. — От ыйын 23 к.
  • Петров А. Турцияҕа Ойуунускай үбүлүөйэ // Сахаада. — 1994. — От ыйын 14 к.
  • Филиппов Г.Г. Сайдыы суолун тутуһан // Холбон. — 2002. — N 8. — С. 72—75.
  • Павлова В., Ханды Н. Саха тылын уҕараабат пропагандиһа // Саха сирэ. — 2002. — Атырдьах ыйын 31 к.
  • Эверстова А. Сэргэх сэһэннээх, соһуччу булумньулаах // Саха сирэ. — 2002. — Атырдьах ыйын 31 к.
  • Винокуров И. Биллэр тюрколог // Кыым куорат. — 2002. — Балаҕан ыйын 6 к.
  • Баишева Е. Турцияҕа — «саха», дойдутугар — «турок» // Ил Түмэн. — 2002. — Балаҕан ыйын 11 к.

Быһаарыылар

  1. ↑ Саха тылын кафедрата, Васильев Ю. И. Сигэнии күнэ: 19 Сэтинньи 2025.
  2. ↑ 1 2 3 Филиппов Г. Г., Манчурина Л. Е. Юрий Иванович-Дьаргыстай – учёный-тюрколог, преподаватель, журналист и общественный деятель. Алтаистика. Altaistics. Сигэнии күнэ: 19 Сэтинньи 2025.
  3. ↑ 1 2 Учёные-исследователи. Справочник ИГИ (рус.). Сигэнии күнэ: 15 Бэс ыйын 2026.
  4. ↑ Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия): Почетные граждане Верхневилюйского улуса. Сигэнии күнэ: 19 Сэтинньи 2025.

Категориялар