Нуучча тылынанПартнёрдар бырайыактараАнал бырайыактар
Тас көрүҥүн уларытТылы уларытИһитиннэрии
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Михайлова Евгения Исаевна

Евгения Исаевна Михайлова (1949 алтынньы 9, Сунтаар, Саха АССР) — Арассыыйа судаарыстыбаннай уонна уопсастыбаннай диэйэтэлэ, үөрэхтээһини тэрийээччи, педагог, РАО академига (2015). 2010—2019 сылларга М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет ректора, салгыы университет бэрэсидьиэнэ; 2026 сылтан — университет ректорын сүбэһитэ. Педагогика билимин дуоктара, бэрэпиэссэр.

2007—2010 сылларга — Саха Өрөспүүбүлүкэтин вице-бэрэсидьиэнэ.

Олоҕун олуктара

1949 сыллаахха алтынньы 9 күнүгэр Сунтаар улууһун Сунтаар сэлиэнньэтигэр элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ[1].

Дьокуускай куорат 2-с нүөмэрдээх оскуолатыгар үөрэммитэ[2]. Саха судаарыстыбаннай университетын физика-математика факультетын (1972) уонна Москватааҕы психология факультетын (1996) бүтэрбитэ. 1996 сыллаахха психология билимин хандьыдаатыгар диссертациятын көмүскээбитэ, 2000 сыллаахха — педагогика билимин дуоктара буолбута.

Университеты бүтэрэн баран, ананан Булуҥ улууһун Таймылыыр бөһүөлэгэр учууталынан үлэлээбитэ барбыт. Онтон сэттэ сыл устата Томпо улууһун Мэҥэ Алдан сэлиэнньэтигэр үлэлээбитэ[2].

1983 сыллаахха Дьокуускайга төннөн кэлэн, 20-с нүөмэрдээх оскуолаҕа математика учууталынан үлэлээбит, онтон бу оскуола үөрэх-иитии үлэтигэр дириэктэри солбуйааччы буолбута[2].

1983—1988 сылларга — иниспиэктэр, Дьокуускай куорат Ярославскай оройуонун норуот үөрэҕириитин салаатын сэбиэдиссэйэ.

1988—1996 сылларга — сэбиэдиссэйи солбуйааччы, Дьокуускай куорат норуот үөрэҕириитин салаатын сэбиэдиссэйэ, куорат үөрэҕириитин дьаһалтатын салайааччыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин миниистирин солбуйааччыта.

1997—2002 сылларга — Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕин миниистирэ.

2000 сыллаахха Арассыыйа Федерациятын үтүөлээх учууталын аатын ылбыта.

2001 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык олохтооҕун аатын ылбыта.

2003—2007 сылларга — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы.

2007—2010 сылларга — Саха Өрөспүүбүлүкэтин вице-бэрэсидьиэнэ.

Арассыыйа Бырабыыталыстыбатын 2010 сыл муус устар 9 күнүнээҕи 512-р №-дээх дьаһалынан М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет ректорынан анаммыта. Дуоһунаһыгар 2010 сыл бэс ыйын 9 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) сиэссийэтин кэнниттэн киирбитэ, онно Саха Өрөспүүбүлүкэтин вице-бэрэсидьиэнин болдьоҕун иннинэ тохтотон, ХИФУ ректорынан анааһын туһунан быһаарыы ылыллыбыт[3].

2019 сыл от ыйын 3 күнүгэр Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет учуонай сэбиэтэ Евгения Михайлованы университекка бэрэсидьиэнинэн биир санаанан талбыта[2].

2011 сыллаахха Арассыыйа үөрэҕин академиятын чилиэн-кэрэспэдьиэнинэн талыллыбыта.

2015 сыллаахха Арассыыйа үөрэҕин академиятын дьиҥнээх чилиэнинэн (Үрдүк үөрэх салаатынан) талыллыбыта.

2019 сыллаахха М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет бэрэсидьиэнэ буолбута[4].

2026 сыл олунньутугар университет ректорын сүбэһитин дуоһунаһыгар анаммыта[5][6].

Былаас уорганнарыгар үлэтэ

1990-с сылларга Дьокуускай куорат үөрэҕириитин дьаһалтатын салайааччытынан үлэлии сылдьан, учууталлар хамнастарын төлөөһүн, оскуолалары уонна оҕо уһуйааннарын өрөмүөннээһин, учууталлары дьиэнэн хааччыйыы, мэтэдиичэскэй үлэ уонна үөрэх бырагыраамаларын саҥардыы курдук боппуруостарынан дьарыктаммыта[2].

1997 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэрэсидьиэнин ыйааҕынан үөрэх миниистиринэн анаммыта. Арассыыйа Федерациятын үөрэҕин миниистирэ Владимир Филиппов сыанабылынан, бу кэмҥэ Саха сирэ үөрэхтээһини стандартизациялааһыҥҥа лиидэрдэртэн биирдэстэрэ буолбута[2].

Саха Өрөспүүбүлүкэтин вице-бэрэсидьиэнинэн үлэлиир кэмигэр ЮНЕСКО-ҕа көрдөрүллүбүт икки бырайыагы бэлэмнээһиҥҥэ кыттыбыта: 2005 сылга саха героическай эпоһун — Олоҥхону Киһи аймах тылынан уонна материальнайа суох култууратын үйэлээх баайын тиһигэр киллэриигэ уонна 2012 сылга «Өлүөнэ очуостара» айылҕа пааркатын ЮНЕСКО Аан дойдутааҕы нэһилиэстибэтин тиһигэр киллэриигэ[2].

ХИФУ ректора

Михайлова ректордыыр бастакы сылларыгар ХИФУ инфраструктураны тутууга уонна хааччыйыыга, салаалары сайыннарыыга, бииргэ үлэлэһэр сибээстэргэ уонна структура уларыйыыларыгар үлэлэспитэ. 2019 сыллааҕы ыстатыйа чахчыларынан, университет 120 га сирдээх, 295 тыһ. м² дьиэлээх уонна 7 тыһ. миэстэлээх уопсайдардаах; манна 38 тас дойдуттан уонна Арассыыйа 52 субъегыттан 18 тыһ. тахса устудьуон үөрэнэр, 3,5 тыһ. тахса үлэһиттээх[2].

Кини ректордыыр кэмигэр ХИФУ АЛРОСА, «Газпром», «Роснефть», «Ростелеком», «Якутскэнерго» уонна да атын тэрилтэлэри кытта бииргэ үлэлэһии туһунан сөбүлэһиилэри түһэрсибитэ; 23 кыра инновациялаах тэрилтэ уонна билим тэрилтэлэрин уонна тэрилтэлэр былаһааккаларыгар 21 базовай хаапыдыра тэриллибитэ[2]. 2016 сылтан «Саҥа сэлиэнньэ — саҥа кыахтар» диэн үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин икки ардыларынааҕы бырайыак олоххо киирбитэ, чахчыларынан, бу бырайыак чэрчитинэн Саха сирин тыа оройуоннарыгар 3 тыһ. тахса выпускник үлэҕэ анаммыта[2].

Чинчийэр уонна салайар үлэтэ

Билим интэриэһэ педагогикаҕа уонна социальнай педагогикаҕа, идэ үөрэхтээһинин теориятыгар уонна мэтэдиичэскэй төрүттэригэр, сайдыы психологиятыгар, гендер чинчийиилэригэр, социологияҕа уонна үөрэхтээһин экэниэмикэтигэр сыһыаннаах. Арассыыйа үөрэҕин академиятын дьиҥнээх чилиэнинэн 2015 сыл олунньу 26 күнүгэр талыллыбыт; Үрдүк үөрэх салаатыгар киирэр[1].

Үөрэх уонна салайыы үлэтин Саха сирин оскуола иннинээҕи, оскуола уонна үрдүк үөрэх тиһигин кытта ситимнээбитэ. Математика учууталынан үлэлээбитин кэнниттэн оройуоннааҕы, куораттааҕы үөрэх уорганнарын, өрөспүүбүлүкэ үөрэҕин министиэристибэтин уонна Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университеты салайбыта[7].

Талыллыбыт үлэлэрэ

  • Михайлова, Е. И., Кривошапкин, К. К. «О научной деятельности университета к 2014 г., объявленному в СВФУ годом науки» // М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет суруга. — 2014. — Т. 11, № 1[8].
  • Михайлова, Е. И. «Наша общая задача — сохранять не только языки, но и культуру, среду, людей» // Киберпространствоҕа тыл уонна култуура араастаһыыта[9].
  • «10 лет объекту ЮНЕСКО — Национальному парку „Ленские столбы“» // М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет суруга. — 2022. — № 2 (88); ыстатыйа Е. И. Михайлова кыттыылаах бэлэмнэммит[10].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Петровскай билим академиятын академига
  • ССРС Үөрэҕин министиэристибэтин Бочуотунай грамотата (1983)
  • РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна (1990)
  • Арассыыйа Федерациятын үтүөлээх учуутала (2000)[11]
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык олохтооҕо (2001)[12]
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Томпо улууһун Ытык олохтооҕо
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин С. Сидорова аатынан Ытык бэлиэтэ (2004)
  • «Арассыыйа көҥүлүн иһин көмүскээччи» мэтээл (1993)[13]
  • Арассыыйа дьахталларын «Олимпия» национальнай бириэмийэтин «Судаарыстыбаннай үлэ» номинациятыгар лауреата (2007)
  • Корея Өрөспүүбүлүкэтин «Хан Гыль» уордьана — тас дойдуларга кэриэй тылын тарҕатыыга уонна аатырдыыга кылаатын иһин (2008)
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин М. К. Аммосов аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэтин судаарыстыбаннай тутууга салаатыгар лауреата (2009)
  • «Арассыыйа иннигэр үтүөлэрин иһин» уордьан IV истиэпэнэ (2010)[14]
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ (2010)
  • Арассыыйа Бочуот уордьана (2020) — билим-педагогика үлэтигэр улахан үтүөлэрин, идэлээх исписэлиистэри бэлэмнээһиҥҥэ уонна өр сыллаах бэриниилээх үлэтин иһин[15][6][4].
  • Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо[16]
  • Горнай улууһун Ытык олохтооҕо[17]

Тус олоҕо

Кэргэннээх, түөрт оҕолоох.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Михайлова Евгения Исаевна. Российская академия образования. Сигэнии күнэ: 7 Алтынньы 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Харлампьева, Наталья. Формула успеха Евгении Михайловой. Yakutia-daily.ru. Сигэнии күнэ: 7 Алтынньы 2026.
  3. ↑ Евгения Михайлова: «Пусть знают правду!» Ежедневная республиканская газета «Якутия». Сигэнии күнэ: 20 Бэс ыйын 2013. Архивировано из оригинала 5 Алтынньы 2013 года.
  4. ↑ 1 2 Михайлова Евгения Исаевна, Единая Россия. Сигэнии күнэ: 25 Олунньу 2026.
  5. ↑ День российской науки: в СВФУ подвели основные научные результаты 2025 года. HOTU.SU. Сигэнии күнэ: 7 Алтынньы 2026.
  6. ↑ 1 2 Евгения Исаевна Михайлова (англ.). www.s-vfu.ru. Сигэнии күнэ: 25 Олунньу 2026.
  7. ↑ Евгения Исаевна Михайлова. Российский совет по международным делам. Сигэнии күнэ: 7 Алтынньы 2026.
  8. ↑ О научной деятельности университета к 2014 г., объявленному в СВФУ годом науки. КиберЛенинка. Сигэнии күнэ: 7 Алтынньы 2026.
  9. ↑ Языковое и культурное разнообразие в киберпространстве (PDF). Межпарламентская ассамблея Евразийского экономического сообщества. Сигэнии күнэ: 7 Алтынньы 2026.
  10. ↑ 10 лет объекту ЮНЕСКО — Национальному парку «Ленские столбы». Вестник СВФУ. Сигэнии күнэ: 7 Алтынньы 2026.
  11. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 4 марта 2000 года № 464 «О награждении государственными наградами Российской Федерации».
  12. ↑ Почётные граждане Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 4 Алтынньы 2013. Архивировано 4 Алтынньы 2013 года.
  13. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 6 мая 1993 года № 613 «О награждении медалью „Защитнику свободной России“». Сигэнии күнэ: 12 Сэтинньи 2017. Архивировано 13 Сэтинньи 2017 года.
  14. ↑ Указ Президента Российской Федерации № 48 от 12 января 2010 года «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Сигэнии күнэ: 12 Сэтинньи 2017. Архивировано 12 Сэтинньи 2017 года.
  15. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 12.10.2020 № 617 ∙ Официальное опубликование правовых актов ∙ Официальный интернет-портал правовой информации. publication.pravo.gov.ru. Сигэнии күнэ: 15 Алтынньы 2020. Архивировано 19 Алтынньы 2020 года.
  16. ↑ Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия): Почетные граждане Вилюйского улуса
  17. ↑ Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия): Почетные граждане, известные люди Горного улуса

Категориялар