Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Сафронов Федот Григорьевич

Сафронов Федот Григорьевич (1914 сыл олунньу 22 күнэ, Малдьаҕар нэһилиэгэ — 1995 сыл ахсынньы 22 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй, арассыыйа учуонайа, устуоруйа билимин дуоктара.

Олоҕун олуктара

1914 сыллаахха олунньу 22 күнүгэр Ньурба улууһун Иккис Маалдьаҕар нэһилиэгэр саха бааһынай кэргэнигэр төрөөбүт.

1930 сыллаахха Маалдьаҕар алын оскуолатын бүтэрбит.

1933 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогика техникумун иккис куурсун бүтэрбит.

1933—1946 сс. Саха АССР норуотун үөрэҕириитин систиэмэтин араас тэрилтэлэригэр үлэлээбит.

1940 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогика институтун устуоруйа факультетыгар үөрэнэ киирбит.

1942 сыллаахха, үөрэҕин бүтэрээтин кытта, Чурапчытааҕы педагогика училищетыгар дириэктэринэн анаммыт.

1946 сыл от ыйыгар ССРС Билим Академиятын устуоруйа Институтун аспирантуратыгар ыытыллан, 1946—1949 сс. Москва ССРС Билимин Академиятын Устуоруйа институтун аспирантуратыгар үөрэммит.

1950 с. хандьыдаат диссертациятын көмүскээбитэ, тиэмэтэ: «Крестьянская колонизация бассейнов Лены и Илима в ХVII веке».

1950—1952 сс. ССРС Билимин Академиятын Саха сиринээҕи филиалын Тыл, устуоруйа уонна литература институтун билим үлэһитинэн үлэлээбит.

1952—1958 сс. — Саха судаарыстыбыннай университетыгар үөрэтээччинэн үлэлээбит.

1963 с. — устуоруйа билимин дуоктарын аатыгар «Русские крестьяне в Якутии (XVII-начало ХХ вв.)» диэн тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит[1].

1965 сылтан Тыл, устуоруйа уонна литература институтугар устуоруйа салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит. Өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи устуоруйа салаатын 1986 сыл сайыныгар диэри салайбыт. Бу кэннэ институт тутаах билим үлэһитинэн анаммыт.

Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин депутатыгар талыллан үлэлии сылдьыбыт.

Дьокуускайга олорбут. 1995 сыллаахха ахсынньы 22 күнүгэр өлбүт[2].

Чинчийэр үлэтэ

1990-с сыллар саҕаланыыларыттан 1995 сылга диэри РБА СС Дьокуускайдааҕы билим киинин Президиумун иһинэн «Саха сирин энциклопедията» бырайыак сүрүн эрэдээктэринэн уонна үлэлиир бөлөҕүн салайааччытынан үлэлээбитэ (кини кыттыытынан 2001 уонна 2007 сыллардаахха тахсыбыт икки туом бэлэмнэммитэ)[3].

Чинчийиилэрин сүрүн хайысхалара: XVII—XX үйэлэргэ Сибиир уонна Уһук Илин нуучча нэһилиэнньэтин устуоруйата, кини Азия хотугулуу-илиҥҥи норуоттарын дьылҕаларыгар дьайыыта. XVII үйэҕэ Илин Сибииргэ уонна Саха сиригэр сыылка устуоруйатын үөрэтиинэн көхтөөхтүк дьарыктаммыта. Кини «Саха АССР устуоруйата», «Сибиир устуоруйата» курдук фундаментальнай үлэлэр ааптардарыттан биирдэстэрэ буолар. Кини куораттары үөрэтии (городоведение) устуоруйатыгар, Саха сирин историографиятыгар, дойду хотугулуу-илиҥҥи төрүт норуоттарын устуоруйаларын мөлтөхтүк үөрэтиллибит өрүттэригэр анаммыт үлэлэрдээх. Чинчийиилэригэр сүрүн болҕомтотун бааһынайдар колонизацияларыгар уурара. XVII үйэтээҕи сыылканы үөрэтэн, устуорук сыылынайдар кыраайы нэһилиэстээһиҥҥэ уонна туһаҕа таһаарыыга, сири оҥоруу, куорат олоҕо, ремесло уонна эргиэн сайдыытыгар улахан оруоллаахтар этэ диэн түмүккэ кэлбитэ. Куораттары үөрэтиигэ киллэрбит кылаата бэлиэтэнэр: Сафронов «Дьокуускай куорат XVIII — XIX үйэ саҕаланыытыгар» диэн аан бастакы анал монография ааптара буолбута[4][5][6].

Сүрүн үлэлэрэ

  • Крестьянская колонизация бассейнов Лены и Илима в XVII в. Якутск, 1955;
  • Русские на северо-востоке Азии в XVII — середине XIX в. М., 1978;
  • Русские промыслы и торги на северо-востоке Азии в XVII — середине XIX в. М., 1980;
  • Якуты: мирское управление в XVII — нач. XX в. Якутск, 1987;
  • Воеводы и начальники Якутского края. Якутск, 1994.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ (1962);
  • РСФСР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ (1974);
  • ССРС Билим Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ[2].

Дьиэ кэргэнэ, аймахтара

  • Биитэ — Сафронов Михаил Григорьевич (1916—1993) — профессор, ветеринария билимин дуоктара;
  • Кэргэнэ — Татьяна Алексеевна Белозерова (1940 сылтан).

Аатын үйэтитии

Кини туһунан

Быһаарыылар

  1. ↑ 90 лет со дня рождения. Саха национальнай бибилитиэкэтин саайта
  2. ↑ 1 2 Сафронов Федот Григорьевич — МКУ "Нюрбинская МЦБС"(биллибэт). lib.nrbr.ru. Сигэнии күнэ: 30 Муус устар 2026.
  3. ↑ Как рождался второй том «Энциклопедии Якутии». 1sn.ru. Сигэнии күнэ: 23 Бэс ыйын 2026.
  4. ↑ Федот Григорьевич Сафронов: к 100-летию со дня рождения. igi.ysn.ru. Сигэнии күнэ: 23 Бэс ыйын 2026.
  5. ↑ Сафронов Ф.Г. Ссыльные в Якутии в XVII веке. Сигэнии күнэ: 23 Бэс ыйын 2026.
  6. ↑ Ссыльные в Якутии в XVII веке. Российская государственная библиотека. Сигэнии күнэ: 23 Бэс ыйын 2026.
  7. ↑ Северо-Восточный федеральный университет имени М. К. Аммосова: Стипендия

Категориялар