Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Малдьаҕар нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)

Бу тиэрмин атын эмиэ суолталардаах, көр Малдьаҕар нэһилиэгэ.

Малдьаҕар нэһилиэгэ (нууч. Мальжагарский наслег) — Ньурба улууһун нэһилиэгэ, киинэ Быһыттаах.

Этимология

Нэһилиэк аата Малдьаҕар диэн аҕа уус аатыттан тахсыбыта[3].

География

Нэһилиэк Саха Өрөспүүбүлүкэтин арҕаа өттүгэр, Үөһээ Бүлүү намыһах хаптал хайа илин өттүн иһигэр, Марха өрүс хаҥас кытылыгар, оройуон дьаһалта киинэ Ньурба куораттан хотугулуу-арҕаа диэки 53 килэмиэтир курдук (быһа) тэйиччи сытар. Абсолютнай байҕал таһымыттан үрдүгэ 121 миэтэрэ.

Нэһилиэк сирдэрин уопсай иэнэ 187 453 га, онтон тыа хаһаайыстыбатын сирдэрэ 3 733 га ылар. Малдьаҕар нэһилиэгэ Бордоҥ, Чуукаар, Чаппанда уонна Ньурбачаан нэһилиэктэрин кытта кыраныыссалаһар.

Кэм курдааһына

Малдьаҕар нэһилиэгэ МСК+6 кэм курдааһыныгар баар. Туһаныллыбыт бириэмэ UTC-ҕа сыһыаннаах уларыйыыта +9:00[4].

Ньурба нэһилиэгэӨктөөбүр нэһилиэгэБордоҥ нэһилиэгэТаркаайы нэһилиэгэТүмүк нэһилиэгэЧаппаҥда нэһилиэгэКүндээдэ нэһилиэгэХорула нэһилиэгэНьурбачаан нэһилиэгэЧуукаар нэһилиэгэХаҥалас нэһилиэгэМэҥэдьэк нэһилиэгэАкана нэһилиэгэМарха нэһилиэгэМалдьаҕар нэһилиэгэСүлэ нэһилиэгэДьаархан нэһилиэгэДьиикимдэ нэһилиэгэҮөдэй нэһилиэгэСунтаар улууһаМирнэй улууһаӨлөөн улууһаҮөһээ Бүлүү улууһа
Ньурба улууһун картатыгар Малдьаҕар нэһилиэгэ (от күөх)

Устуоруйа

Саха норуотун номоххо киирбит дьоруойа Василий Манчаары бүтэһик сылларын Малдьаҕар нэһилиэгэр олорон Эбэ күөл аттыгар көмүллүбүтэ[5]. Киниэхэ 1979 сыллаахха пааматынньык тутуллубута.

Тыа сэлиэнньэ статуһун уонна кыраныыссатын 2004 сыл сэтинньи 30 күнүнээҕи N 173-З N 353-III «Саха Өрөспүүбүлүкэтин муниципальнай тэриллиилэригэр куорат уонна тыа нэһилиэнньэлээх пууннарын кыраныыссаларын олохтооһун уонна статуһу биэрии туһунан» сокуонунан олохтуур[6].

Нэһилиэнньэ

Нэһилиэнньэтин ахсаана
2002[7]2010[8]2011[9]2012[10]2013[11]2014[12]2015[13]
558↘550↗551↗552↘547↘541↗542
2016[14]2017[15]2018[16]2019[17]2020[18]2021[1]
↘541↗542↘536↗543↘529↘525

Эр киһи-дьахтар састааба

2020 сыллааҕы бүтүн Арассыыйатааҕы нэһилиэнньэ биэрэпиһинэн (нууч.) (сах., нэһилиэнньэ гендернай тутулугар эр дьон 50,7 %, оттон дьахталлар 49,3 % ылаллара[19].

Тыа сирин нэһилиэнньэтин састааба

№Нэһилиэнньэлээх пуунНэһилиэнньэлээх пуун көрүҥэНэһилиэнньэ
1Быһыттаахсэлиэнньэ, административный центр↘525[1]

Инфраструктура

Нэһилиэккэ сүрүн үөрэх, култуура, доруобуйа харыстабылын уонна судаарыстыбаннай сулууспа тэрилтэлэрэ үлэлииллэр:

  • В. И. Максимов аатынан Малдьаҕар Орто уопсай үөрэх оскуолата;
  • Донской ини-биилэр дьиэ-түмэллэрэ;
  • Фельдшерскай-акушерскай пуун (ФАП);
  • «Аргыс» култуурунай киин;
  • «Чуораанчык» муниципальнай оскуола иннинээҕи үөрэх тэрилтэтэ;
  • Маслозавод (маслоцех);
  • ОДьКХ учаастага;
  • «Конезавод имени Степана Васильева» ААУо салаата;
  • Бэтэринээрийэ учаастага;
  • Пуочта салаата;
  • Автоматическай телефоннай станция;
  • Бааһынай (ферма) хаһаайыстыбалар.

Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

  • Төрөөбүтэ Донской Николай Семенович (биллибэт — 1916) — улуус кулубата.
  • Донской Сэмэн Николаевич (Бастакы) (1893—1938) — Саха автономиятын төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ.
  • Донской Сэмэн Николаевич (Иккис) (1895—1941) — Саха сирин Үөрэҕирии маҥнайгы наркома.
  • Сафронов Федот Григорьевич (22.02.1914—22.12.1995) — устуоруйа билимнэрин доктора, профессор.
  • Донской Феодосий Семенович (1919 сыл балаҕан ыйын 20 к. төрөөбүт) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, суруналыыс.
  • Попова Анна Алексеевна (1930 сыл төрөөбүт) — саха дьахталларыттан маҥнайгы идэтийбит пианист.
  • Тимофеев Петр Алексеевич (1936 сыл от ыйын 12 к. төрөөбүт) — биолог, геоботаник, лесовед.
  • Николаев Дмитрий Николаевич — РСФСР уонна Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Емельян Ярославскай аатынан бириэмийэ уонна «Золотое перо» бириэмийэ лауреата, Ньурба улууһун уонна Малдьаҕар нэһилиэгин ытык олохтооҕо[20].
Донской ини-биилэр паамытынньыктара. Малдьаҕар нэһилиэгэ, 2024

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года.
  2. ↑ ОКТМО (рус.)
  3. ↑ Багдарыын Сүлбэ, с. 113
  4. ↑ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5 (рус.) (3 Бэс ыйын 2011).
  5. ↑ Пестерев В. И. История Якутии в лицах. — Якутск: Бичик, 2001. — С. 66. — 464 с. — ISBN 5-7696-1606-7
  6. ↑ Закон Республики Саха (Якутия) от 30 ноября 2004 года N 173-З N 353-III «Об установлении границ и о наделении статусом городского и сельского поселений муниципальных образований Республики Саха (Якутия)». Сигэнии күнэ: 11 Муус устар 2016. Архивировано 21 Балаҕан ыйын 2019 года.
  7. ↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2002 г.
  8. ↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2010 г. Том 1: Численность и размещение населения Республики Саха (Якутия)
  9. ↑ Якутия. Оценка численности населения на 1 января 2009-2015 годов
  10. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года (рус.). Сигэнии күнэ: 31 Ыам ыйын 2014. Архивировано 16 Ыам ыйын 2013 года.
  11. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года (рус.). М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат (2013). — Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов. Сигэнии күнэ: 16 Сэтинньи 2013. Архивировано из оригинала 12 Алтынньы 2013 года.
  12. ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (рус.). Сигэнии күнэ: 2 Атырдьах ыйын 2014. Архивировано 10 Атырдьах ыйын 2014 года.
  13. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (рус.). Сигэнии күнэ: 6 Атырдьах ыйын 2015. Архивировано 23 Балаҕан ыйын 2015 года.
  14. ↑ 2016 сыл тохсунньу 1 күнүгэр Арассыыйа Бэдэрээссийэтин бэйэни салайыныы тэрээһиннэринэн олохтоохторун ахсаана
  15. ↑ 2017 сыл тохсунньу 1 күнүгэр Арассыыйа Бэдэрээссийэтин бэйэни салайаныы уорганнарын олохтоохторун ахсаана (31 От ыйын 2017). Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2017. Архивировано 31 От ыйын 2017 года.
  16. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года (рус.). Сигэнии күнэ: 25 От ыйын 2018. Архивировано 26 От ыйын 2018 года.
  17. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (рус.). Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2019. Архивировано 2 Ыам ыйын 2021 года.
  18. ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года (рус.). Сигэнии күнэ: 17 Алтынньы 2020. Архивировано 17 Алтынньы 2020 года.
  19. ↑ Население по возрасту и полу. https://14.rosstat.gov.ru. Сигэнии күнэ: 9 От ыйын 2025.
  20. ↑ Ушел из жизни ветеран якутской журналистики Дмитрий Николаев. https://ulus.media (24 Ыам ыйын 2025). Сигэнии күнэ: 10 От ыйын 2025.

Литэрэтиирэ

  • Багдарыын Сүлбэ Саха топонимиката : студеннарга көмө пособие. — Дьокуускай: СГУ издательствота, 1998. — С. 121..
  • Энциклопедия Якутия. — М., 2000.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар