Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Арассыыйа Федерациятын Дьоруойа

Тургутуллубут ыстатыйа

Арассыыйа Федерациятын Дьоруойа (официальнайа суох — Арассыыйа Дьоруойа[1]; нууч. Герой Российской Федерации) — Арассыыйа Федерациятын үрдүкү сыбаанньата[2], дьоруойдуу ситиһиини кытта ситимнээх судаарыстыбаҕа уонна дьон иннигэр оҥорбут үтүөлэрин иһин Арассыыйа Президенэ туттарар судаарыстыбаннай наҕараадата[3].

Арассыыйа Федерациятын Дьоруойа өссө ураты бэлиэнэн — Алтан Сулус мэтээл уонна Арассыыйа Федерациятын Дьоруойун аатын иҥэриитин туһунан сэртипикээтинэн наҕараадаланар[3]. Мэтээл (итиэннэ «Арассыыйа Федерациятын Үлэ Дьоруойа» кыһыл көмүс мэтээли, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун «Кыһыл көмүс сулус» мэтээли, Социалистическай Үлэ Дьоруойун «Молот и серп» кыһыл көмүс мэтээли уонна «Ийэ Дьоруой» уордьан) атын судаарыстыбаннай РФ уонна ССРС наҕараадаларын үрдүгэр түөс хаҥас өттүгэр кэтиллэр[4].

Федеральнай сокуон быһыытынан Арассыыйа бэрэсидьиэнин ыйааҕынан , Арассыыйа Дьоруойун уонна Үлэ Дьоруойун аатын иҥэрэргэ наҕараадаламмыт «кыра» дойдутугар эбэтэр фактическай олорор сиригэр сөптөөх суруктаах боруонса бюст туруоруллар[4][5][6].

Устуоруйа

Аат Араассыыйа Федерациятын 1992 сыл кулун тутар 20 күнүнээҕи N 2553-1 «Арассыыйа Федерациятын Дьоруойун аатын олохтооһун уонна анал бэлиэни — Алтан Сулус мэтээли олохтооһун туһунан» сокуонунан олохтоммута, ону киллэрбиттэр Арассыыйа Үрдүкү Сэбиэтин 1992 сыл кулун тутар 28 күнүттэн ылыллыбыт N 2554-1 уурааҕынан[3].

Арассыыйа Федерациятын Дьоруойун аата 2013 сыллаахха олохтоммут Үлэ Дьоруойа уонна 2022 сыллаахха олохтоммут «Ийэ Дьоруой» ааты судаарыстыбаннай наҕараадалар туспа көрүҥнэригэр киирэллэр — Арассыыйа Федерациятын судаарыстыбаннай наҕараадаларын иерархиятыгар бастакы миэстэҕэ турар үрдүк ааттарга сыһыаннаахтар[2].

Арассыыйа Дьоруойун аатын Арассыыйа президенэ киһи тыыннааҕар эбэтэр өлбүтүн кэннэ уонна биирдэ эрэ биэриллэр (сыбаанньа иккистээн иҥэрэллибэт)[2].

Аан бастаан Арассыыйа Федерациятын Дьоруойун аатын ылбыт киһинэн Липецкэй бойобуой бэлэмнэнии уонна көтөр персоналы хаттаан бэлэмниир киин салайааччыта, авиация генерал-майора Суламбек Осканов буолар. 1992 сыл олунньу 7 күнүгэр МиГ-29 сөмөлүөккэ көтөр сорудаҕы толоро сылдьан, техническэй алдьаныы тахсыбыта, ону генерал-майор Осканов, олоҕун толук ууран, нэһилиэнньэлээх пууҥҥа сөмөлүөт түспүтүн хааччыйбыта. Арассыыйа Дьоруойун аатын «байыаннай эбээһинэһин толорбутун, көрдөрбүт хорсун быһыытын» иһин Арассыыйа президэнын 1992 сыл муус устар 11 күнүнээҕи 384 №-дээх Ыйааҕынан иҥэрбиттэрэ (өлбүтүн кэннэ). Суламбек Осканов огдообото 2 №-дээх Алтан Сулус мэтээл биэриллибитэ, тоҕо диэтэххэ, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Николай Антошкин этэринэн, Арассыыйа салалтата Арассыыйа 1 №-дээх Дьоруойа тыыннаах буолуохтаах диэн быһаарбыта[7].

«Мир» орбитальнай станцияҕа куйаарга өр көтүү кэмигэр хорсун быһыытын иһин лётчик-космонавт, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Сергей Крикалёв 1 №-дээх «Алтан сулус» мэтээлинэн наҕараадаламмыта. 1992 сыл муус устар 11 күнүгэр Арассыыйа Федерациятын Дьоруойун аатын Арассыыйа президенэ ити күн иҥэрбитэ, ол гынан баран кэлин 387 №-дээх ыйааҕынан[7][8].

Бу ааты ылбыттар ортолоругар — быыһааччылар уонна боруобалааччылар, байыаннай уонна эйэни харыстыыр ​​эпэрээссийэлэргэ кыттыылаахтар, тыа хаһаайыстыбатын уонна үлэтин үлэһиттэрэ, космонавтар, разведчиктар, конструктордар, учуонайдар, судаарыстыбаннай деятеллэр, спортсменнар уо.д.а[9].

Социальнай гарантиялар

Арассыыйа Дьоруойдарыгар ананар:

  • индексированнай ыйдатааҕы харчынан төлөбүр 83 496,41 солкуобай (2023 сыл олунньу 1 күнүттэн) (9.1 ыстатыйа) эбэтэр сорох чэпчэтиилэр (РФ 1993 сыл тохсунньу 15 күнүнээҕи N 4301-1 сокуонун 1.1, 2-8 ыстатыйалара)[10],
  • социальнай биэнсийэттэн 415 % эбии материальнай өйөбүл, ол аата 2023 сылга — 20 892,14 солкуобай (04.03.2002 күнүнээҕи 2 ФЗ N 21-ФЗ ыст.)[11],
  • биэнсийэҕэ тахсар саастарын туолбуттарга — икки төгүл үрдээбит биэнсийэ (12.02.1993 күнүнээҕи N 4468-1 РФ сокуонун ыст. 45)[12],
  • ыйдатааҕы компенсация төлөбүрэ уонна Арассыыйа туспа субъегар олохтоммут эбии ыйдатааҕы харчынан өйөбүл (2023 сылга Москваҕа тус туспа 1895 уонна 31562 солкуобай)[13],
  • өлүү түбэлтэтигэр:
    • байыаннай чиэһинэн (15.01.1993 күнүнээҕи N 4301-1 п. 1 ыст. 9) босхо көмүү (ол иһигэр көмүү миэстэтин хааччыйыы, өлүгү көмүүгэ бэлэмнээһин уонна тиэйии, кремация уонна көмүү),
    • Арассыыйа бырабыыталыстыбата олохтообут нуормалаах көмүү таас уҥуохха тутуу (15.01.1993 күнүнээҕи N 4301-1 п. 2 ыст. 9),
    • Огдообоҕо, төрөппүттэргэ, ону тэҥэ сокуоннай саастарын туола илик оҕолорго, 18 сааһын ситэ илик инбэлиит буолбут улахан оҕолорҕо уонна очно үөрэнэр 23-гэр диэри саастаах оҕолорго — 20 000 солкуобай сууммалаах биир кэмнээх босуобуйа (15.01.1993 күнүнээҕи N 4301-1 РФ сокуонун п. 3 ыст. 9), сорох чэпчэтиилэр эбэтэр компенсациялар (15.01.1993 күнүнээҕи N 4301-1 РФ сокуонун ыст. 1.1, ыст. 4—8) эбэтэр ыйдатааҕы харчынан төлөбүр (15.01.1993 күнүнээҕи N 4301-1 РФ сокуонун ыст. 9.1)[14].

Наҕараадаламмыттар испииһэктэрэ

Арассыыйа Федерациятын Дьоруойун аатынан наҕараадаламмыттар уопсай ахсааннара биллибэт, тоҕо диэтэххэ, үгүс наҕараада биэриилэрэ кистэлэҥ буоларын ситимнээн, бу ааты ылбыт олохтоохтор испииһэктэрэ уонна президэн ыйаахтара улахан чааһа официальнайдык бэчээттэммэттэрин иһин[9]. 2023 сыл балаҕан ыйын туругунан 1 тыһыынчаттан тахса киһи Арассыыйа Дьоруойа аатын хаһаайына буолара эрэллээхтик биллэр[15].

Быһаарыылар

  1. ↑ Вопрос № 310074. Грамота.ру. Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.
  2. ↑ 1 2 3 Указ Президента РФ от 7 сентября 2010 г. N 1099 "О мерах по совершенствованию государственной наградной системы Российской Федерации". Гарант. Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.
  3. ↑ 1 2 3 Закон РФ от 20 марта 1992 г. N 2553-I "Об установлении звания Героя Российской Федерации и учреждении знака особого отличия - медали "Золотая Звезда". Гарант. Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023. Архивировано 18 Муус устар 2021 года.
  4. ↑ 1 2 Указ Президента РФ от 29 марта 2013 г. N 294 "Об установлении звания Героя Труда Российской Федерации". Гарант. Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.
  5. ↑ Указ Президента РФ от 19 ноября 2021 г. N 665 "О некоторых мерах по совершенствованию государственной наградной системы Российской Федерации". Гарант. Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.
  6. ↑ Щукин П. Путин отказался от советского правила установки бюстов героям. Lenta.ru (20 Сэтинньи 2021). Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.
  7. ↑ 1 2 Михайлов А. В одном ряду с Шойгу: за что дают Героя России. Gazeta.ru (16 Муус устар 2021). Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.
  8. ↑ Патриотический интернет-проект «Герои страны». Сигэнии күнэ: 14 Сэтинньи 2008. Архивировано 4 Кулун тутар 2016 года.
  9. ↑ 1 2 Герои России. Герои России. Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.
  10. ↑ Закон РФ от 15.01.1993 N 4301-1 (ред. от 03.04.2023) "О статусе Героев Советского Союза, Героев Российской Федерации и полных кавалеров ордена Славы". КонсультантПлюс. Сигэнии күнэ: 7 Балаҕан ыйын 2023.
  11. ↑ Федеральный закон от 04.03.2002 N 21-ФЗ (ред. от 17.02.2023) "О дополнительном ежемесячном материальном обеспечении граждан Российской Федерации за выдающиеся достижения и особые заслуги перед Российской Федерацией". КонсультантПлюс. Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.
  12. ↑ Закон РФ от 12.02.1993 N 4468-1 (ред. от 29.05.2023) "О пенсионном обеспечении лиц, проходивших военную службу, службу в органах внутренних дел, Государственной противопожарной службе, органах по контролю за оборотом наркотических средств и психотропных веществ, учреждениях и органах уголовно-исполнительной системы, войсках национальной гвардии Российской Федерации, органах принудительного исполнения Российской Федерации, и их семей". КонсультантПлюс. Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.
  13. ↑ Постановление правительства Москвы от 16 декабря 2022 года № 2885-ПП "Об установлении размеров отдельных социальных и иных выплат на 2023 год". Российская газета (18 Ахсынньы 2022). Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.
  14. ↑ Михайлов А. В одном ряду с Шойгу: за что дают Героя России // Газета. Ру. — 16.04.2021. Сигэнии күнэ: 6 Тохсунньу 2022. Архивировано 6 Алтынньы 2021 года.
  15. ↑ Герои Отечества. Кто и за что удостаивался высшей награды России. ТАСС (9 Ахсынньы 2022). Сигэнии күнэ: 9 Балаҕан ыйын 2023.

Литэрэтиирэ

Категориялар