Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Саха сирин күндү баайын харалтата

Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай күндү баайын харалтата (нууч. Сокровищница Республики Саха (Якутия)) — Арассыыйа Федерациятыгар соҕотох федерация субъегын күндү баайын судаарыстыбаннай харалтата, түмэл быһыытынан үлэлиир.

Манна Саха Өрөспүүбүлүкэтин күндү металларын уонна күндү таастарын судаарыстыбаннай пуондатын сорҕото көрдөрүллүбүт. Тэрилтэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үбүн министиэристибэтин бас билиитигэр киирэр уонна эрэгийиэн киин куоратыгар — Дьокуускайга баар[1].

Устуоруйата

Өрөспүүбүлүкэ тус күндү баайын харалтатын тэрийии 1992 сыллаахха Арассыыйа уонна Саха сирин бырабыыталыстыбаларын икки ардыгар экономическай боппуруостарга сыһыаннаһыы туһунан Сөбүлэһиигэ илии баттаммытын кэннэ быһаарыллыбыт. Бу Сөбүлэһии өрөспүүбүлүкэ тус бэйэтин күндү баайын пуондатын тэрийэр уонна толорон, ситэрэн биэрэр быраабы олохтообут[2].

Түмэл экспозициятын тэрийиигэ бастакы докумуонунан Арассыыйа Федерациятын бэрэсидьиэнэ Б. Н. Ельцин 1992 сыл балаҕан ыйын 18 күнүнээҕи 1090 №-дээх «Дьокуускай куоракка Алмаас пуондатын быыстапкатын өрөспүүбүлүкэтээҕи салаатын тэрийии туһунан» ыйааҕа буолбут. Бу ыйааҕынан «Саха Өрөспүүбүлүкэтин алмаастарын түмэлэ» — алмаас пуондатын быыстапкатын Дьокуускай куоракка арыйар туһунан Саха Өрөспүүбүлүкэтин бырабыыталыстыбатын быһаарыыта ылыныллыбыт[3].

Алмаас түмэлин бастакы көрдөрүүтэ 1994 сыл бэс ыйын 20 күнүгэр Бырабыыталыстыба 1 №-дээх дьиэтигэр 70 м² иэннээх анаан оҥоһуллубут хоско аһыллыбыта. Бастаан түмэл сабыылаах эрэсииминэн үлэлээбит. Кэлин, 1996 сыллаахха, Саха сирин күндү баайын харалтата (Саха Өрөспүүбүлүкэтин Гохрана) СӨ Бастакы Бэрэсидьиэнэ Михаил Ефимович Николаев көҕүлээһининэн тэриллибит. 1998 сыллаахха, өрөспүүбүлүкэ норуоттарын баайын харыстыыр уонна күндү баайы дьоҥҥо-сэргэҕэ көрдөрөр сыалтан, анаан оҥоһуллубут саалаларга «Саха сирин күндү баайын харалтата» диэн сылы эргиччи үлэлиир быыстапка тэриллибит[2][4].

Үлэтин хайысхалара

• Тэрийии уонна харайыы: Саха Өрөспүүбүлүкэтин күндү металларын уонна күндү таастарын судаарыстыбаннай пуондата харыстабыллаах буолуутун хааччыйыы;

• Экспозициялары туруоруу, быыстапка үлэтэ: Судаарыстыбаннай пуондаҕа хараллан сытар ураты көмүс самородоктар көрүҥнэрин, алмаастары, көмүс уустарын оҥоһуктарын уонна атын күндү баайы дьоҥҥо-сэргэҕэ көрдөрүү;

• Култуурунай-сырдатар үлэ: Саха сирин айылҕатын баайын уонна көмүс уустарын ускуустубаларын кытта билиһиннэрии, өрөспүүбүлүкэ олохтоохторугар уонна ыалдьыттарыгар экскурсиялары ыытыы[2][4].

Көрдөрүүтэ уонна кэллиэксийэтэ

Түмэл көрдөрүүтэ 700 м² уопсай иэннээх үс анаан оҥоһуллубут саалаҕа тиэмэлэринэн араарыллан туруоруллубут[5].

Күндү металлары хостооһун уонна таҥастааһын устуоруйатын саалата

Көрдөрүүгэ араас көрүҥнээх күндү металлар ууруллубуттар: көмүс, платина (нууч.) (сах. уонна үрүҥ көмүс силлиһиилэрэ, баан кутуулаах кыһыл көмүһэ, ону таһынан саха омук олоҕун-дьаһаҕын көрдөрөр былыргы маллар уонна сэлии муоһуттан ураты оҥоһуктар[5].

Алмаас, бирилийээн уонна атын күндү таас саалата

Манна көрдөрүллүбүттэр:

  • Саха сирин күндү баайын кэллиэксийэтэ;
  • ураты айылҕа алмаастара, кырыыламмыт бирилийээн эгэлгэтэ;
  • айылҕа рубиннара, сапфирдара, изумрудтара уо.д.а. күндү таастар[5].

Ураты оҥоһуктары көрдөрөр саала

Бу саалаҕа араас сылларга ыытыллыбыт аан дойдутааҕы уонна бүтүн Арассыыйатааҕы көмүс уустарын көрүү күрэстэһиилэр уонна быыстапкалар бастыҥ айар үлэлэрэ хомуллубуттар. Үлэлэр саха көмүс уустарын үрдүк маастарыстыбаларын, айар дьоҕурдарын көрдөрөллөр. Куруук турар экспозицияттан ураты, кылгас кэмнээх уонна көһөрүллэ сылдьар быыстапкалары тэрийэр, холобур, «Арассыыйа Дьоруойдарын алмаастара», «Саха сирин бастыҥ көмүс киэргэллэрэ» көрдөрүүлэр. Ону таһынан, эрэгийиэннэр икки ардыларынааҕы улахан бырайыактарга кытталлар (холобур, 2025 сыллаахха Казан Кириэмилигэр ыытыллыбыт «Саха сирин күндү баайа» быыстапка)[5].

Туризм уонна туһалаах иһитиннэрии

Харалта көрдөрүүтэ Гохран иһинэн ыйыллыбыт режиминэн, анал ирдэбилинэн үлэлиир.

  • Аадырыһа: Саха Өрөспүүбүлүкэтэ, Дьокуускай к., Киров уул., 12 дьиэ.
  • Үлэлиир кэмэ: Экскурсиялар бэнидиэнньиктэн бээтинсэҕэ дылы сарсыарда 10:00 чаастан киэһэ 17:00 чааска дылы ыытыллаллар. Субуота уонна Өрөбүл күн — сынньалаҥ күннэр.
  • Ирдэбиллэрэ: Экспозицияны көрүү 45 мүнүүтэ уһуннаах буолар, экскурсия бөлөҕүн састаабыгар 15 киһиэхэ дылы көҥүллэнэр. Оскуола иннинээҕи саастаах оҕолор киирбэттэр, оскуола саастаах оҕолор улахан дьону кытта эрэ сылдьыахтаахтар. Саалаларга хаартыскаҕа түһэрии, биидьийэҕэ устуу, төлөпүөнүнэн кэпсэтии уонна тас таҥаһынан киирии бобуллар. Куттал суох буолуутун сулууспатын үлэһиттэрэ үлэлииллэр, бэрэбиэркэни ыыталлар.
  • Сыаната: Улахан дьоҥҥо киирэр билиэт — 400 солк. Бэтэрээннэргэ, доруобуйаларыгар хааччахтаах дьоҥҥо уонна элбэх оҕолоох ыалларга чэпчэтиилэр көрүллэллэр[5].

Саха култууратыгар суолтата

Саха сирин күндү баайын харалтата, Өрөспүүбүлүкэ бэйэтин күндү баайын харайар уонна күндү металлар, сыаналаах таастар судаарыстыбаннай пуондаларын тэрийэр бырааптаах Арассыыйа Федерациятын соҕотох субъега буоларын быһыытынан, Аан дойду үрдүнэн улахан суолталаах ураты тэрилтэ буолар[2].

Тэрилтэ Саха сирин айылҕатын, сиртэн-хостонор баайын-дуолун көрдөрүүгэ улахан оруоллаах. Көрдөрүүгэ турар матырыйааллар Саха сирин күндү баайын бэрт үчүгэйдик арыйаллар.

Ону тэҥэ, бу быыстапка-түмэл аныгы көмүс ууһун сатабылын, урамньытын көрдөрөр киин буолар. Манна Саха сирин норуоттарын үгэс буолбут ойуулуур-дьүһүннүүр, оҥорон таһаарар уран үлэлэрин (холобур, үрүҥ көмүстэн, сэлии муоһуттан ураты оҥоһуктары) көрдөрөллөр[5].

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Сергеевич Николаев: «Саха сирин күндү баайын көрдөрөр киин дойдубут олохтоохторун, тыһыынчанан ыалдьыттарын биһиги төрөөбүт Сахабыт сирин дьиҥнээхтии өйдүүргэ, таптыырга, харыстыырга, сирин баайын билэргэ биир сүрүн тирэх буолар», — диэн бэлиэтээбит[6].

Быһаарыылар

  1. ↑ Подведомственные организации Минфин РС (Я) (рус.). Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 История предприятия (рус.). Комдрагметалл РС (Я). Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2026.
  3. ↑ Указ Президента от 18 сентября 1992 года № 1090 (рус.). Ельцин Центр. Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2026.
  4. ↑ 1 2 Сокровищница Якутии. Чем гордится республика (рус.). 1sn.ru. Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 Сокровищница Республики Саха (Якутия) (рус.). Официальный сайт. Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2026.
  6. ↑ Госхранилище ценностей Якутии отметило 25-летие (рус.). Якутия 24. Сигэнии күнэ: 4 Кулун тутар 2026.

Сигэлэр

Категориялар