Туймаада хочото

Туймаада Өлүөнэ орто сүүрүгэр сытар үс сүрүн хочотон (Эркээни уонна Эҥсиэли) нэһилиэнньэтин ахсаанынан саамай элбэх. Иэнэ — 700 км². Нэһилиэнньэ — 390 132 киһи (2023), ол аата Саха Сирин нэһилиэнньэттэн үстэн биириттэн элбэх.

Хочоҕо элбэх күөллэр, айааннар уонна Өлүөнэ тас үөстэрэ бааллар. Туймаада арҕаа өттүн үрдүгэр Чочур Мыраан хайата баар.

Климата улаханнык континентальнай. Тохсунньу орто температурата −39,6 °C, от ыйыгар +19,0 °C. Сөҥүү кээмэйэ сылга 240 мм кэриҥэ.

Туймаада хочотугар эрдэ палеолит саҕана дьон олорбуттара. Археологическай чинчийии арыый кыра сиргэ элбэх ахсааннаах булумньулары булбута. Палеолит, мезолит, неолит, боруонса уонна эрдэтээҥи тимир үйэлэриттэн, ону тэҥэ орто үйэлэртэн 200-тэн тахса археологическай пааматынньык булуллубута.

Фольклор кэпсииринэн, бу хочоҕо сахалар өбүгэлэрэ Омоҕой Баай, Эллэй Боотур уонна Улуу Хоро олохсуйбуттара. 1665 сыллаахха Б. О. Долгих суруйарынан, Туймаада уонна Эркээни^[ru] хочолоругар 2260 хаҥалас сахалара олорбуттара^[1].

Туймаада — Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр култуурунай, үөрэхтээһин уонна коммерческай бренд быһыытынан киэҥник туттуллар аат. «Туймаада» диэн тыл Саха Сиригэр араас коммерческай тэрилтэлэр ааттарыгар көхтөөхтүк туттуллар.

«Туймаада» норуоттар икки ардыларынааҕы оскуола олимпиадата сыл аайы Саха Сиригэр ыытыллар, оскуола оҕолорун ортолоругар математикаҕа, физикаҕа, химияҕа уонна информатикаҕа күрэхтэһии^[2].

2024 сылга диэри Дьокуускайга «Туймаада» хаһыат тахсара^[3].