Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Чочур Мыраан (этнография комплекса)

«Чочур Мыраан» этнография комплекса (нууч. Этнографический комплекс «Чочур-Муран») — Дьокуускай таһынан, Бүлүүлүүр суолга, Чочур мыраан аннынан турар Саха сирин устуоруйатыгар уонна этнографиятыгар сыһыаннаах кэлим мас тутуулардаах комплекс. Комплекс сүрүннээн ис уонна тас туристарга аналлаах чааһынай түмэл уонна аралдьытар-саататар сир курдук 2005 сылтан үлэлиир.

Устуоруйата

«Чочур Мыраан» — урбаанньыт дьиэ кэргэн Ирина уонна Герман Арбугаевтар 2005 сыллаахха тэрийбит бырайыактара. Герман Арбугаев кэпсииринэн, бу комплекс аан маҥнай Сибиири арыйбыт нуучча айанньыттарын кэриэстээн, маны тэҥэ 1632 сыллаахха Дьокуускай олохтоммутун сырдатар түмэл курдук үлэлээн саҕалаабыт. Кэлин урбаанньыттар, ыалдьыттар интэриэстэринэн сирдэтэн, түмэл экспозицияларын Саха сиригэр булт-алт үгэстэрин, сахалар уонна олохтоох аҕыйах ахсааннаах омуктар олохторун-дьаһахтарын көрдөрөр малларынан толорбуттар[1].

Сүрүн иһитиннэрии

Билиҥҥи кэмҥэ комплекс сүрүннээн үс хайысханан үлэлиир:

  • Этнография түмэлэ;
  • Аралдьытар-саататар сир;
  • Эрэстэрээн[2].

Түмэл

Этнография (нууч.) (сах. түмэлин сүрүн экспозицията — араас туһааннаах, устуоруйа холобурдарынан саҥардыллыбыт эбэтэр сөргүтүллэн тутуллубут мас дьиэлэр:

  • Саха остуруога (академик А. В. Ополовников чертежтарынан тутуллубут);
  • Эрдэтээҥҥи ис бараанын толору көрдөрөр, түннүктэрэ быһан оҥоруу киэргэтиилээх атыыһыт дьиэтэ;
  • Урукку тиибин тутуһан тутуллубут атыыһыт ампаара;
  • Каюр (көлүүр ыттары салайан ыытааччы) дьиэтэ
  • Булчут үүтээнэ;
  • Саха балаҕана;
  • Учуутал дьиэтэ (сөргүтүллэн тутуллубут 19-с үйэтээҕи дьиэ).

Хас биирдии тутууга туһааннаах тиэмэҕэ тус экспозиция баар. Холобур, Остуруок дьиэтигэр Сибиири арыйбыт айанньыттарга сыһыаннаах экспонаттары муспуттар. Манна кинилэр сааларын-саадахтарын, туттубут малларын-салларын, тыа хаһаайыстыбатын тэриллэрин, ону кытта сахалар уонна төрүт хотугу омуктар олохторун-дьаһахтарын малларын, иһиттэрин-хомуостарын, дьиэлэрин ис бараанын оҥоһуутун көрдөрбүттэр.

Булчут дьиэтэ — 2007 сыллаахха тутуллубут, көмүлүөк оһохтоох, Саха сирин булдугар-алтыгар анаммыт экспозициялаах саха үүтээнэ.

Саха балаҕана — чөлүгэр түһэриллибит, Саха судаарыстыбыннай университетын бастакы ректорын Авксентий Егорович Мординов балаҕана. Балаҕан эркинигэр киниэхэ анааллаах өйдөбүнньүк дуоска ыйаммыт[2].

Аралдьытар-саататар сир

«Чочур Мыраан» сиригэр-уотугар Аляска лаайкаларын ууһатар, үөскэтэр уонна тарҕатар питомник үлэлиир. Ыттары көлүйэн, ыалдьыттары чугас эргин айаннатан саататаллар.

Комплекска мыраан үрдүнээҕи «Хонуу» («Поляна») көхтөөх сынньалаҥ сирэ киирсэр. Манна сынньанар дьиэлэр, ас-үөл тэринэр мангаллаах остуоллар, беседкалар бааллар. Дьокуускай куораты үөһэттэн көрөр анал былаһаакка баар[2].

Эрэстэрээн

Эрэстэрээн комплекс сүрүн тутуутугар — Остуруок дьиэтигэр үлэлиир. Манна саха төрүт аһын бэлэмнииллэр: убаһа тоҥ быарын, убаһа хаһатын, сылгы хартатын, ынах, сылгы хаанын, быырпаҕы (кымыһы), о.д.а[3][4].

Быһаарыылар

  1. ↑ Ирина и Герман Арбугаевы – родители номинантов на “Оскар” (рус.). Журфикс. Сигэнии күнэ: 31 Тохсунньу 2026.
  2. ↑ 1 2 3 эколого-этнографический комплекс Чочур Муран (рус.) (31 Тохсунньу 2026).
  3. ↑ Комплекс Чочур Муран (рус.). Сигэнии күнэ: 20 Тохсунньу 2026.
  4. ↑ Этнографический комплекс «Чочур-Муран» (рус.). Сигэнии күнэ: 20 Тохсунньу 2026.

Сигэлэр

Категориялар