Таанка колонната
Таанка колонната (нууч. танковая колонна), Арассыыйа байыаннай дьыалатыгар, аныгы уонна сэбиэскэй кэмнэргэ:
- бойобуой массыыналар (таанкалар) стройдаан туруулара;
- үлэһит дьон харчыларыгар үбүлэммит болдьох кэмнээх сэрии чааһа (подразделение), Аҕа дойду улуу сэриитин кэмигэр норуот бүттүүн фроҥҥа көмөтүн көрүҥэ[1]. Харчыны, үбү көҥүл, баҕа өттүнэн, кэллэктиибинэн уонна биирдиилээн биэрэллэрэ.
.jpg)
Сэрии чаастара
Сэрии сылларыгар, Оборуона Министиэристибэтин автобронетанковай сүрүн салаатын дааннайынан, бронялаах таанка тиэхиникэтин уонна сэбилэниитин тутууга барыта 6 млрд.кэриҥэ солк. хомуллубут. Бу харчы суотугар фроҥҥа 30 522 таанканы оҥорбуттар, сэрии кэмигэр оҥоһуллубут таанка ахсаанын үс гыммыт биирэ буолар[2].
М. В. Коломиец дааннайынан, харчыны хомуйуу 1941 сыл балаҕан ыйыгар саҕаламмыт, ол эрэн бойобуой массыыналар фроҥҥа 1942 сыл тохсунньуттан тиийбиттэр. Бүтэһик анал ааттаммыт массыына 1945 сыл муус устарыгар бэриллибит[3].
Бу хамсааһын саҕалааччыларынан Челябинскэйдээҕи абразивнай собуот оробуочайдарын ааҕаллар. Кинилэр көҕүлээһиннэринэн, 1941 сыллаахха Челябинскай комсомол аатынан таанка колоннатын тутууга харчы хомуйан саҕалаабыттар[1].
Биир таанка сыаната оччолорго даҕаны холооно суох үрдүк этэ (холобур, биир Т-34 таанка сыаната 1941 сыллаахха 269,5 тыһ. солкуобай эбит буоллаҕына, 1942 сыллаахха 193 тыһ. солк. буолбут), ол иһин сыанатын сорҕотун судаарыстыба уйунар этэ[4]. Холобур, 1942 сыллаахха РСФСР Инбэлииттэрин Кооперацията 375 тыһ. солк. хомуйбута, судаарыстыба эбэн биэрбитэ, онон 450 тыһ. солкуобайга икки таанка тутуллубута[5].
Сэриигэ тиэрдиллэр таанка колонналарын иһигэр сорох таанкалар тус ааттаах буолаллара. Ол курдук, 1943 сыллаахха 112-с таанка биригээдэтигэр бэриллибит «Революционная Монголия» таанкалара (32 Т-34 таанка , 21 Т-70 таанка) тус ааттаахтар эбит[6].
Сорох биллэр таанка колонналара
- «Челябинскэй комсомуола»
- «Революционнай Монголия»
- «Шамиль»
- «Давид Сасунскай»
- «Лембиту»
- «Димитрий Донской»
- «Таганрог»
- «Казахстан металлургтара»
- «Вологодскай холкуостааҕа»
- «Агинскай холкуостааҕа»
- «Тамбов холкуостааҕа»
- «Москва холкуостааҕа»
- «Куйбышев холкуостааҕа»
- «Горькай холкуостааҕа»
- «Иванов холкуостааҕа»
- «Иркутскай комсомолец»[4]
- «Рязанскай холкуостааҕа»
- «Воронеж холкуостааҕа»
- «Новосибирскай холкуостааҕа»
- «Грузия холкуостааҕа»
- «Коми холкуостааҕа»
- «Кыһыл Татария»
- «Удмуртия холкуостааҕа», гвардия старшай лейтенанын П. И. Трофимов подразделениетыгар бэриллибитэ
- «Советскай печатник»
- «Советскай полярник»
- «Советскай Узбекистан ХХ сыла»
уонна атыттар
Сорох ааттаах таанкалар
- «Малютка» (Т-60) — таанка тутуллар харчытын Омскай уобалас оҕолоро мунньубуттара. Харчы хомуйууну 6 саастаах Ада Занегина танкист аҕата Курскай аннынааҕы кыргыһыыга өлбүтүгэр саҕалаабыта. Хамандыыра — Николай Козюра, механик-ыытааччыта — Екатерина Петлюк.
- «Боевая подруга» (Т-34) — Мария Октябрьская харчытыгар туттуллубут таанка, кэлин кини бу таанка механик-ыытааччыта, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа буолбута. Хамандыыра — Пётр Чеботько.
- «За Зину Туснолобову!» — биэс Т-34 таанка, Зина Туснолобова диэн медицинскэй сулууспа сиэстэрэтин аатынан ааттамммыт, былаан таһынан Уралмаш оробуочайдара оҥорбут таанкалара.
- «Переславщина холкуостааҕа» — Ярославскай уобалас Переславскай оройуонун олохтоохторун тус харчыларынан 1944 сыллаахха тутуллубут 35-с мехбригада хамандыырын, подполковник Я. С. Задорожнай Т-34-85 таанката.
- «Сингури холкуостааҕа» — Сингури сэлиэнньэ олохтоохторун Маевская А.И, Кошкарева Л.М; Боровик А.А, Прилипко С.И үптэригэр тутуллубут уонна 1943 сыллаахха 54-с гвардейскай танковай биригээдэ лейтенанын Громов экипаһыгар бэриллибит Т-34 таанка[7][8].
.jpg)
Быһаарыылар
Литература
- Сперанский А. В. Танковые колонны // Уральская историческая энциклопедия. — УрО РАН, Институт истории и археологии. Екатеринбург: Академкнига. Гл. ред. В. В. Алексеев. 2000.
