«Кыайыы» мемориальнай комплекс

Үйэлээх уоттаах «Кыайыы» өйдөбүнньүк комплекс Саха АССР киин куоратыгар Дьокуускайга 1975 сыллаахха, Улуу Кыайыы 30 сылыгар, Кыайыы болуоссатыгар тутуллубута (болуоссат Аҕа дойду Улуу сэритиигэр Кыайыы 25 сылыгар, 1970 сыллаахха, аһыллыбыта)^[1].

Бастаан мемориалга хас биирдии улуустан хас саллаат Аҕа дойду Улуу сэриитигэр барбытын уонна улуус Кыайыы туһугар туох кылааты киллэрбитин кэпсиир боруонса билиитэлэри туоруорбуттара. Ону тэҥэ Үйэлээх уот аһыллыбыта. Кыайыы болуоссатын киинигэр дьоруой-куораттар аллеялара оҥоһуллубута. Мемориал ааптардарынан скульптордар В. Петербуржцев уонна А. Степанов, архитектордар И. А. Слепцов^[2] уонна И. С. Андросов буолаллар.

«Кыайыы» комплекс кэлин сайдан испитэ. 1985 сыллаахха аттаах киһилээх, саха халандаарын кэриэтэ сыллары бэлиэтиир (1941 сылтан 1945 сылга диэри) кэрдиистэрдээх стела туруоруллубута. Аттаах киһи олоҥхо боотурун, мэҥэ халлааҥҥа ойутан эрэр Ньургун Боотур бухатыыр уобараһыгар олоҕуран оҥоһуллубута^[3].

Маны таһынан өйдөбүнньүк композицията 25 буойун-сахалар — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойдарын уонна Албан аат уордьан толору кавалердарын барельефтарынан ситэриллэн биэрбитэ.

1980 сыллаахха Кыайыы болуоссатын биир өттүгэр Саха сирин олохтоохторо, үлэһит туруу дьоно сэрии кэмигэр мунньубут харчытыгар тутуллубут «Советская Якутия» тааҥка колоннатын^[4] туоһулуур дьиҥнээх Т-34-85 пааматынньык-тааҥка туруоруллубута.

1995 сыллаахха пааматынньыгы саҥардан оҥорбуттара, стеланы тимиргэ уларыппыттара уонна Триумфальнай арка туппуттара.

2005 сыллаахха, Кыайыы 60 сылыгар, Т-34 тааҥканы кытта биир уопсай постамеҥҥа боруонсаттан кутуллубут биэс фигуралаах: ийэлээх оҕо уонна үс саллааттаах «Фроҥҥа атаарыы» скульптура композицията туруоруллубута.

2010 сыллаахха саҥардан оҥоруу чэрчитинэн киин стела гранитынан солбуллубута. Постамеҥҥа «Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат» диэн сурук оҥоһуллубута.

Кыайыы болуссатыгар Аҕа дойду сэриитигэр Улуу Кыайыыга сыһыаннаах куораттааҕы өйдөбүнньүк тэрээһиннэрэ ыытыллаллар.