П. А. Ойуунускай аатынан литература түмэлэ
П. А. Ойуунускай аатынан Дьокуускайдааҕы судаарыстыбаннай литература түмэлэ (нууч. Литературный музей им. П. А. Ойунского) — саха литературатын утумун харыстыыр уонна тарҕатар соруктаах Саха Өрөспүүбүлүкэтин сүрүн билим-чинчийэр уонна култуурунай-сырдатар тэрилтэтэ. Дьокуускай куоракка 1970 сылтан үлэлиир.
Устуоруйата
1958 сыллаахха Саха сирин суруйааччыларын Сойууһа (бэрэссэдээтэл Н. Е. Мординов — Амма Аччыгыйа уонна эппиэттиир сэкирэтээр И. И. Эртюков) П. А. Ойуунускай түмэл-дьиэтин тэрийэр туһунан этии киллэрбиттэрэ.
Саха АССӨ култууратын миниистирин 1969 сыллааҕы бирикээһинэн түмэл Ем. Ярославскай аатынан Саха сиринээҕи кыраайы үөрэтэр түмэл салаатын быһыытынан тэриллибитэ уонна 1970 сыл муус устар 17 күнүгэр аһыллыбыта.
1972 сыллаахха түмэл тиэргэнигэр Ойуунускай балаҕанын уонна саха ураһатын туруорбуттара. 1981 сыллаахха түмэл саҥа таас дьиэтэ үлэҕэ киирбитэ. 1991 сыл сэтинньи 11 күнүттэн түмэл туспа тэрилтэ быһыытынан үлэлиир.
Амма Аччыгыйыттан ураты, түмэл тэриллиитигэр уонна сайдыытыгар суруйааччылар Суорун Омоллоон, Моисей Ефимов, Сэмэн Данилов, В. А. Протодьяконов-Кулантай бэйэлэрин кылааттарын киллэрбиттэрэ[1].
Салайааччылара
- В. А. Протодьяконов-Кулантай (1969—1983);
- А. Г. Старостин-Сиэн Кынат (1983—1992);
- Н. А. Лугинов (1992—2025)[1];
- Р. Н. Каженкин (2025 сылтан)[2].
Үлэтэ
3476 м² иэннээх тиэргэҥҥэ түмэл сүрүн дьиэтэ, Ойуунускай дьиэ кэргэнинээн олорбут түмэл-дьиэтэ уонна төрөөбүт уонна улааппыт балаҕанын куоппуйата тураллар.
Түмэл пуондатыгар 28 448 тахса араас барамай баар, онтон ордук сыаналаахтара: Ойуунускай дьиэ кэргэнинээн олоххо-дьаһахха туттубут маллара, доҕотторун уонна үөлээннээхтэрин бэлэхтэрэ; саха суруйааччыларын рукопистара, араас дойдулартан учуонайдары уонна суруйааччылары кытта суруйсуулара, тус докумуоннара, саха литературатын уонна түмэл сайдыытын устуоруйатын көрдөрөр хаартыскалар.
Сыл иһигэр түмэлгэ 6000-тан тахса киһи сылдьар, 200-тэн тахса экскурсия ыытыллар. 2018 сылтан «Суруйааччылар төрөөбүт сирдэринэн» бырайыак ыытыллар[1].
Салаалара
- Саха суругунан литературатын төрүттээччилэр
- Сурук-бичик сайдыыта
- Саха классик суруйааччылара — саха литературатын төрүттээччилэр
- Аныгы саха литературата (хайысхаларынан)
- Литературалар доҕордоһуулара — норуоттар доҕордоһуулара
- Саха суруйааччыларын Сойууһа — литература уус-уран уоргана
Маны таһынан, көрдөрүүгэ эрэпэриэссийэҕэ түбэһэ сылдьыбыт Саха сирин суруйааччыларыгар анаммыт салаа баар. Экспонаттар быыстарыгар — докумуоннар уонна хаартыскалар, ол иһигэр силиэстийэ уонна тус дьыалалар матырыйааллара. Саха сириттэн барыта 28 суруйааччы эрэпэриэссийэҕэ түбэспит[3].