Ийэ пааматынньыга
Ийэ пааматынньыга (нууч. Памятник Матери) 2012 сыллаахха Дьокуускай куорат Сайсары күөл кытылыгар Аҕа дойду Улуу сэриитин ыарахаттарын туораабыт ийэлэргэ ытыктабыл бэлиэтин быһыытынан туруоруллубута[1][2].
Пааматынньык суолтата
Пааматынньык Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларын тулуйбут ийэлэргэ ананар. Монумент уобараһынан Таатта улууһун Баайаҕа нэһилиэгин олохтооҕо, фроҥҥа биэс уолун атаарбыт, хайалара да дойдутугар тыыннаах төннүбэтэх, элбэх оҕолоох ийэ Феврония Николаевна Малгина буолбута[3].
Болуоссат ортотугар туруоруллубут боруонса скульптура Ийэ дойдуну бэлиэтиир оҕо көтөҕөн турар дьахтар композицията буолар. Өрө ууммут ытыһыттан үөһээ көтөн тахсыбыт үс мохсоҕол — сэрииттэн төннүбэтэх уолаттара[4]. Пааматынньык Кыайыыны, үтүө мөкүнү хаһан баҕар хоторун уонна олох салҕанарын бэлиэтиир[1]. Ийэ дьабака бэргэһэтэ былыргы куйах бэргэһэ курдук стилизациялаах, оттон дьахтар атаҕар сытар куобах сэрии сылларыгар тыһыынчанан саха ыала тыыннаах хааларыгар көмөлөспүт аһылыгы көрдөрөр[5].
Устуоруйата
2010 сыл кулун тутарыгар «Дьокуускай куорат» куорат уокуругун дьаһалтатын баһылыга Юрий Заболев Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 65 сылыгар аналлаах скульптура композициялаах сквер бырайыагын оҥорууга аһаҕас куонкуруһу ыытар туһунан дьаһала бигэргэтиллибитэ[6]. Бастаан аһыллыыта ыам ыйын 9 күнүгэр 2010 сылга былааннаммыта, ол эрээри тутуу икки аҥаар сыл уһаабыта[5].
Дьүүллэһии хаамыытыгар бырайыак Ийэ скульптуралаах дьоҕус сквертэн Иккис Аан дойду сэриитин фроннарыгар уолаттара сэриилэспит Саха сирин дьахталларыгар барыларыгар махтал бэлиэтэ буолан толору болуоссакка кубулуйбута[7]. Болуоссат тутуута 2011 сыл сааһыгар саҕаламмыта. Болуоссат икки аҥы арахсар: скульптуралаах композиция уонна аллеялаах уонна архитектурнай бөлөхтөөх сквер[4]. Тутуу үбүлээһинэ норуот харчытынан — куорат олохтоохторун уонна тэрилтэлэр көҥүл сиэртибэлэринэн оҥоһуллубута[5][6].
Ийэ боруонса пааматынньыга Смоленскайга скульптор Афанасий Романов бырайыагынан кутуллубута[5]. Автор этэринэн:
«Бу үрдүк уҥуохтаах Ийэҕэ — бары ийэлэр уобарастара түмүллэр. Кини күүстээх, халбаҥнаабат санаалаах. Кытаанах көрүүтэ кини майгытын, көҥүлүн күүһүн көрдөрөр. Ийэ пааматынньыга диэн Аҕа дойду Улуу сэриитин тулуйбут, кыайбыт, дойдуну чөлүгэр түһэрбит аҕа көлүөнэҕэ ытыктабыл»[5].
Скульптура үрдүгэ 4,5 миэтэрэ, постаменын кытта 10 миэтэрэ, пааматынньык ыйааһына 3 туонна[5][8].
Ийэ болуоссатын үөрүүлээх аһыллыыта балаҕан ыйын 15 күнүгэр 2012 сыллаахха Дьокуускай куорат күнүгэр буолбута[9]. 2014 сыллаахха тупсарыы иккис уочарата түмүктэммитэ, ол түмүгэр сквер сирэ лаппа кэҥээбитэ, уонна алтынньы 17 күнүгэр 2014 сыллаахха Ийэ болуоссатын үөрүүлээх аһыллыыта буолбута[10][11].