Борисов Егор Афанасьевич
Его́р Афана́сьевич Бори́сов (1954 сыл атырдьах ыйын 15 күнэ, Чурапчы, Саха АССР) — Арассыыйа судаарыстыба уонна бэлиитикэ диэйэтэлэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ (2010 сыл бэс ыйын 17 күнүттэн), Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана (2014 сыл балаҕан ыйын 27 күнүттэн — 2018 сыл ыам ыйын 28 күнүгэр диэри). 2018 сыл балаҕан ыйын 28 күнүттэн — Арассыыйа Федерациятын Федеральнай мунньаҕын Федерация Сэбиэтин чилиэнэ — Саха Өрөспүүбүлүкэтин ситэриилээх былааһыттан бэрэстэбиитэл. Сир, ас-үөл бэлиитикэтигэр уонна айылҕаны туһаныыга сенат комитетын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ (2003—2010). Экономика билимин дуоктара[1].
Олоҕун олуктара
1954 сыллаахха атырдьах ыйын 15 күнүгэр Чурапчыга элбэх оҕолоох ыалга төрөөбүт.
Семен Андреевич Новгородов аатынан Чурапчы орто оскуолатыгар, бүтэрбит, саха норуодунай суруйааччыта Василий Семенович Яковлев — Далан кылааһыгар үөрэммит.
1971—1974 сс. Чурапчы улууһун «Сельхозтехника» түмсүүтүгэр өрөмүөннээччи слесарынан үлэлээбит.
1974 сыллаахха Новосибирскайдааҕы Тыа Хаһаайыстыба институтугар үөрэнэ киирбит, 1979 с. инженер-механик идэтин ылбыт.
Үөрэҕин бүтэрээт, төрөөбүт улууһугар механигынан үлэлээбит, кэнники ССКП райкомун иккис секретарын уонна норуот депутаттарын оройуоннааҕы сэбиэтин бэрэссэдээтэлин дуоһунаһыгар тиийэ улааппыт.
1973—1991 сс. — ССКП чилиэнэ.
1991 сылтан — Саха сирин тыатын хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччы.
1998 сылтан — Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтин миниистирэ.
2000 сыллаахха Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыба билим-чинчийэр институтун дириэктэринэн анаммыт.
2002 сыллаахха Вячеслав Штыров быыбарданар хампаанньатын салайбыт.
2003 сылтан — Саха Өрөспүүбүлүкэтин бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ, Саха Сирин бокса федерациятын баһылыга.
2007 сылтан — «Биир Ньыгыл Россия» партия чилиэнэ[1].
Саха сирин баһылыга
2010 сыл ыам ыйын 31 күнүгэр Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Дмитрий Медведев биллибэт төрүөтүнэн Вячеслав Штыровы дуоһунаһыттан уураппыт уонна Егор Борисовы быстах кэмҥэ эбээһинэһи толорооччунан анаабыт[2]. Бу быһаарыыны Ил Түмэн бэс ыйын 17 күнүгэр бигэргэппит (куоластаабыт 68 дьокутааттан 61 куолаһынан)[3].
Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэрэсидьиэнин быһыытынан, СӨ бырабыыталыстыбатын тутулун уларыппыт[4].
2014 сыл муус устар 24 күнүттэн — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Баһылыгын эбээһинэһин толорооччу[5].
2014 сыл балаҕан ыйын 14 күнүгэр 58 бырыһыаны ылан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Баһылыгын быыбарыгар кыайбыт. Балаҕан ыйын 27 күнүгэр дуоһунаска 5 сыл болдьоххо киирбит.
2018 сыл ыам ыйын 28 күнүгэр СӨ Ил Дарханын дуоһунаһыттан уурайарын туһунан биллэрбит. Ону дойду бэрэсидьиэнэ өйөөбүт[1][6][7].
Федерация Сэбиэтин чилиэнэ
2018 сыл балаҕан ыйын 28 күнүгэр СӨ Ил Дарханын Айсен Николаев уурааҕынан Федерация Сэбиэтигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтиттэн анаммыт.
Бу дуоһунаска 2023 сыл балаҕан ыйын 28 күнүгэр хос бигэргэммит. Сир, ас-үөл бэлиитикэтигэр уонна айылҕаны туһаныыга сенат комитетын бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан талыллыбыт[1]. Сенатор боломуочуйатын 2028 сыл балаҕан ыйыгар диэри толоруохтаах[8]. 2024 сыл алтынньытыгар тыа сиригэр социальнай стандартары оҥорууга төгүрүк остуолу ыытыыны көҕүлээбит.
2024 сыл ахсынньытыгар «Хотугу Форум» аан дойдутааҕы тэрилтэ үтүө баҕа посолунан анаммыт[9].
Дьиэ кэргэнэ
- Кэргэнэ — Борисова Прасковья Петровна (кэргэн тахсыан иннинэ Черкашина), СӨ норуот хаhаайыстыбатын үтүөлээх үлэhитэ. 1977 сыллаахха ыал буолбуттар. Икки кыыс оҕолоохтор — Алёна уонна Сардаана, сиэннэрдээхтэр.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- «Аҕа дойду иннигэр өҥөлөрүн иһин» IV ст. уордьан (23.06.2014)[10];
- Доҕордоһуу уордьана (2007);
- Сибэтиэй равноапостольнай улуу кинээс Владимир I истиэпэннээх уордьана(2010)[11];
- М. К. Аммосов аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбыннай бириэмийэтэ (2024);
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ;
- Тимир суол бочуоттаах тутааччыта;
- «Физическэй култуура уонна спорт сайдыытыгар өҥөлөрүн иһин» Бочуоттаах бэлиэ (2013);
- Сибээс маастара;
- Арассыыйа бочуоттаах донора;
- «Олохтоох салайыныыны сайыннарыыга өҥөлөрүн иһин» түөскэ кэтиллэр бэлиэ (2024)[12];
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киhитэ[1];
- Чурапчы улууhун ытык киhитэ;
- Горнай улууһун ытык киһитэ[13].
Учуонай истиэпэнэ уонна кинигэтэ
Экономика билимин дуоктара. 2001 сыллаахха тахсыбыт «Организация управления агропромышленного комплекса Республики Саха (Якутия)» кинигэ ааптара.
Санкциялар
Евросоюз[14], Швейцария, АХШ, Улуу Британия уонна да атын дойдулар санкцияларыгар сылдьар.