Баҕа санаа харыйата

«Баҕа санаа харыйата» аахсыйа «Миигин кытта баҕара санаа» аһымал бырайыак чэрчитинэн 2014 сыллаахха волонтердар көҕүлээһиннэрин быһыытынан Татарстаҥҥа саҕаламмыта. Бырайыак бастааҥы сыалынан ыарахан ыарыылаах оҕолор уонна кырдьаҕас дьон баҕа санааларын толоруу — материальнай бэлэҕи буолбакка, үөрүүлээх иэйиини, үтүө өйдөбүлү бэлэхтээһин этэ. Аан бастакынан биир кыыс оҕо баҕатын — сөмөлүөт ыытар баҕа санаатын толорбуттараа^[3].

2018 сыллаахха бырайыак «Арассыыйа — кыах дойдута/Россия — страна возможностей» бэрэсидьиэн платформатын састаабыгар киирбитэ. Ол дьыл ахсынньытыгар Москваҕа буолбут норуоттар ардыларынааҕы Доброволецтар форумнарыгар Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин бырайыагы кытта билсибитэ уонна онно кыттан, биэс оҕо баҕа санаатын толорбута. Сотору саҥа дьыллааҕы аахсыйа «Баҕа санаа харыйата» диэн ааттаммыта^[4].

Бастакы аахсыйа 2019 сыл саҕана буолбута. 2018 сыллаахха ахсынньы 27 күнүгэр Москватааҕы Кириэмилгэ, Судаарыстыбаннай Сүбэ мунньаҕын чэрчитинэн, оҕолор баҕа санаалара суруллубут аккырыыккалардаах шариктарынан симэммит саҥа дьыллааҕы харыйалары туруорбуттара. Бырабыыталыстыба чилиэннэрэ, миниистирдэр уонна губернатордар аахсыйаҕа кыттыспыттара, харыйалартан шариктары устан, оҕолор баҕа санааларын толорбуттара. Сотору кэминэн аахсыйаҕа атын судаарыстыбаннай диэйэтэллэр уонна коммерческай тэрилтэлэр бэрэстэбиитэллэрэ, ону тэҥэ чааһынай дьон кыттыспыттара^[4].

2022 сыллаахтан аахсыйа тэрийээччитинэн «Бастакылар хамсааһыннара» тэрилтэ буолар^[1].

Аахсыйа сүрүн сыала — саҥа дьыл алыптаах иэйиитин уонна үөрүүнү бэлэхтээһин. Кыттааччылар, «баҕа санааччылар», бэйэлэрин баҕа санааларын бырайыак официальнай саайтыгар елкажеланий.рф (биллибэт). хааллараллар. Кинилэр баҕа санаалара виртуальнай эбэтэр партнёрдар былаһааккаларыгар турар дьиҥнээх харыйаларга ыйанар^[4][5].

Кыттааччылар бөлөхтөрө^[4][5]:

• 3-тэн 17-гэр диэри саастаах оҕолор уонна 60-нарыттан аҕа саастаах дьон;
• тулаайах оҕолор эбэтэр төрөппүт харалтата суох хаалбыт оҕолор;
• доруобуйаларынан хааччахтаах эбэтэр инбэлиит оҕолор уонна улахан дьон;
• доруобуйалара кутталлаах туруктаах оҕолор;
• кыаммат ыаллар оҕолоро;
• анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын оҕолоро;
• Донецкай уонна Луганскай Наруодунай Өрөспүүбүлүкэлэр, Запорожье уонна Херсон уобаластарын сиригэр-уотугар олохтоох оҕолор, ону тэҥэ, ытыалааһынтан эмсэҕэлээбит кыранысса чугаһынааҕы эрэгийиэннэр оҕолоро^[4][5].

Кыттааччылар хаалларбыт баҕа санаалар материальнай (холобур, ооонньуур, ҕааддьыт, успуорт тэрилэ) эбэтэр материальнайа суох буолуон сөп (атын куоракка айан, биллиилээх киһини кытта көрсүһүү, тэрээһиҥҥэ сылдьыы). Бэлэх тутааччыга соһуччу буолуон сөп — «баҕарааччы» тугу сэргиириттэн, тугунан үлүһүйэриттэн көрөн, «толорооччу» бэлэҕин бэйэтэ талан оҥорор сценарийа эмиэ көрүллэр^[4][5].

2026 сылга баҕалаах киһи барыта, саайтан көрөн баҕа санааны талан эбэтэр биир эмэ партнердуу киин харыйатыттан баҕа санаалаах саарыгы устан «толорооччу» буолуон сөп. Кыттыы сирэй көрсөн даҕаны, эбэтэр кэтэхтэн да буолуон сөп. Чааһынай дьонтон ураты, аахсыйаҕа хампаанньалар, судаарыстыбаннай уонна уопсастыбаннай тэрилтэлэр кытталлар^[6].

2018 сыллаахха «Баҕа санаа харыйата» 450 баҕа санааны толорбута. Сыллата туолбут баҕа санаа ахсаана үрдүү турар^[4]:

• 2020: 13,5 тыһ. баҕа санаа туолбут;
• 2021: 38 тыһ. тахса баҕа санаа туолбут;
• 2022—2023: 47 тыһ. кэриҥэ баҕа санаа туолбут;
• 2023—2024: 60 тыһ. кэриэтэ баҕа санаа туолбут^[4].

2025 сыл бүтүүтүнээҕи дааннайынан, аахсыйа буолбутун тухары 4 млрд солк. тахса суумалаах 320 тыһ. баҕа санаа толоруллубут. Аахсыйаҕа 120 тыһ. тахса «толорооччу» уонна 1,5 тыһ. партнёрдуу тэрилтэ кыттыбыт. Аахсыйа норуоттар ардыларынааҕы таһымҥа тахсыбыт: манна Испанияҕа, Италияҕа, Францияҕа, Кипрга уонна Сербияҕа олохтоох арассыыйа дьоно кытталлар^[2][4] .

Бу аахсыйа чэрчитинэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана Айсен Николаев 2025 сыл саҕаланыытыгар түөрт оҕо ыра санаатын толорбута. Амматтан 15 саастаах Артур хомустаныан баҕарарын эппитэ. Ытык Күөлтэн 13 саастаах Рома бэлисипиэттэниэн баҕарарын чопчулаабыта. Ону тэҥэ Ил Дархан ДНР-тан эдьиийдии-балыс Милана уонна Мирослава ыра санааларын толорбута. Ол курдук, 5 саастаах Милана куукула дьиэтин, оттон эдьиийэ — бэлэх-сюрприз баҕарбыттара. «Саҥа дьыл — алыптаах кэм, онон оҕолор баҕа санаалара барыта туоллун! Саҥа дьыл күүтүүлээх бырааһынньыга кэлэн иһэринэн!» — диэн эҕэрдэлээбитэ.

Аахсыйа сүрүн партнерунан Росмолодёжь буолар. Аахсыйаны аһымал пуондалара, уопсастыбаннай уонна кэмиэрсийэлээх тэрилтэлэр өйүүллэр: холобур, «Сиэннэр» пуонданы кытта бииргэ үлэлэһии чэрчитинэн соҕотох кырдьаҕас дьон баҕа санааларын толороллор^[7].