Тимофеев Михаил Елисеевич
Михаил Елисеевич Тимофеев (1932 сыл кулун тутар 15 күнэ, Бороҕон нэһилиэгэ, Саха АССР — 2013 сыл тохсунньу 22 күнэ) — сэбиэскэй, Арассыыйа суруйааччыта, саха норуодунай бэйиэтэ, тылбаасчыт, ССРС уонна Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин өрөгөйүн ырыатын тылларын ааптардарыттан биирдэстэрэ.
Олоҕун олуктара
1932 сыллаахха кулун тутар 15 күнүгэр Бүлүү улууһун Модут (1951 сылтан Бүлүү улууһун Бороҕон нэһилиэгэр киирсэр) нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
1940 сыллаахха Дьохут алтыс кылаастаах оскуолатыгар үөрэнэ киирбитэ. 1941—1943 сс. Сталин аатынан холкуоска үлэлээбитэ. Үөрэҕин 1943—1944 үөрэх дьылыгар салҕаабыта.
1947—1948 сс. Бүлүү куорат орто оскуолатын интернатыгар көспүтэ. 1948 сыллаахха Бүлүү оройуонун араадьыйатын дириэктэринэн үлэлээн саҕалаабыта. Оскуоланы 1953 сыллаахха бүтэрбитэ, ол сыл Дьокуускайга көспүтэ[1].
1959 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай университет устуоруйа-филология факультетын бүтэрбитэ.
Үөрэҕин бүтэрээт, Уус-Алдан улууһугар устуоруйа учууталынан үлэлээбитэ.
1961 сылтан Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар уус-уран литература салаатын үрдүкү эрэдээктэринэн, сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.
1964 сылтан — ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
Дьокуускайдааҕы араадьыйа кэмитиэтин литературнай-драматическай биэриилэрин эрэдээктэринэн үлэлээбитэ.
1960-с сс. ортолоруттан Саха АССР Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлин Сэмэн Даниловы кытта чугаһыспыта, кини сорудаҕынан эдэр бэйиэттэр дьылҕаларынан дьарыктанар буолбута. Кинилэр суруйсууларын аахпыт Наталья Харлампьева этэринэн, 1960-с сыллар бүтүүлэриттэн саҕалаан 1970-с сылларга тахсыбыт саха бэйиэттэрэ бары Михаил Тимофеев «эрэдээктэрдээбит илиитинэн» ааспыттар эбит[2].
1975 сылтан 2-с бөлөх инбэлиитэ буолбута[3].
Айар үлэтэ
«Маҥнайгы хаар» диэн хоһооннорун бастакы хомуурунньуга 1960 сыллаахха тахсыбыта. Үс сылынан, Саха сириттэн талыллан, ССРС эдэр суруйааччыларын IV сүбэ мунньахтарыгар кыттыыны ылбыта. Ол кэмҥэ Москваҕа «Советский писатель» уонна «Современник» кинигэ кыһаларыгар нууччалыы тылынан тылбаастаммыт түөрт хоһооннорун кинигэлэрэ күн сирин көрбүттэрэ: «Ледоход», «Берёзы-фонтаны», «Тень сосны», «Ледостав».
Айымньылаах олоҕун түмүгэр барыта 30-н тахса сахалыы уонна нууччалыы тыллаах кинигэлэри бэчээттэппитэ[3][1].
Сэһэннэрэ
- «Ааныс» (хоһоонунан хоһуйуллубут сэһэн)
- «В годы войны»
Уочаркалара, ыстатыйалара
- «Первый снайпер»
- «Хорошо иметь свое мнение»
Ырыа буолан ылламмыт хоһоонноро
М. Е. Тимофеев тылларыгар Саха Сирин аатырбыт композитордара — Г. Комраков, В. Кац, Н. Берестов, П. Иванова, А. Самойлов, В. Ксенофонтов, К. Герасимов, Т. Стручков, З. Степанов уо. д. а. — элбэх ырыаны айбыттара.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин өрөгөйүн ырыата
Саха норуотугар хаалларбыт биир сүҥкэн айымньытынан Саха сирин өрөгөйүн ырыатынан аатырбыт «Саргы ырыата»[6] буолар. Бу ырыа тылларын Михаил Тимофеев саха бэйиэтин Савва Тарасовы кытта кыттыһан 2000 сыллаахха суруйбуттара (өрөгөй ырыатын быһыытынан 2004 сыллаахха бигэргэммитэ)[3].
Тылбаасчыт
Саха тылыгар А. Пушкин, М. Лермонтов, Е. Евтушенко, о. д. а. бэйиэттэр хоһооннорун тылбаастаабыта. Ону таһынан, Абай, Токтогул Сатылганов, Муса Джалиль, Тарас Шевченко, П. Тычина, Степан Руданскай, Владимир Сосюра, Леся Украинка хоһооннорун тылбаастаабыта. Индия, Алтай, Хотугу омуктар: эбээннэр, эбэҥкилэр, дьүкээгирдэр, мансилар айымньыларын тылбаастаабыта[3].
Оҕолорго анаабыт айымньылара
- «Бабушкин алас»
- «Картинки»
- «За горой Чочур-Мыран»
- «Страна снегирей»
Библиография
- «Ледоход» — М.: Сов. писатель, 1967.
- «Березы-фонтаны» — М.: Современник, 1977.
- «Тень сосны» — М.: Сов. писатель, 1979.
- «Ледостав» — М.: Современник, 1983.
Наҕараадалара уонна үтүө ааттара
- Саха норуодунай бэйиэтэ (2008);
- Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ (1982);
- П. А. Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата (1990)[1];
- «За доблестный труд в ознаменование 100-летия В. И. Ленина» мэтээл;
- «За трудовое отличие» мэтээл;
- «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—45 гг.» мэтээл;
- тыыл бэтэрээнэ;
- үлэ бэтэрээнэ;
- «Гражданская доблесть» ураты Бэлиэ;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин бочуоттаах грамотата (2005)[6];
- Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо (2009)[7].
.svg){kind=small}