Ефимов Моисей Дмитриевич
Моисе́й Дми́триевич Ефи́мов (1927 сыл атырдьах ыйын 4 күнэ, Дулҕалаах, Саха АССР — 2010 сыл сэтинньи 14 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй, Арассыыйа суруйааччыта, саха норуодунай бэйиэтэ, тылбаасчыт. Арассыыйа Федерациятын култууратын үтүөлээх үлэһитэ. ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1957). Саха Өрөспүүбүлүкэтин Духуобунаһын академиятын академига.
Олоҕун олуктара уонна уопсастыбаннай үлэтэ
1927 сыллаахха атырдьах ыйын 4 күнүгэр Үөһээ Дьааҥы Дулҕалаах нэһилиэгэр Бэбэй диэн сиргэ төрөөбүтэ. Төрөөбүт күнэ чопчутук суруллубатах, онон оскуолаҕа киирэригэр Ылдьыын күнүнэн (атырдьах ыйын 4 күнэ) суруллубута.
1945 сыллаахха Верхоянскайга орто оскуоланы бүтэрэн баран, Дьокуускайдааҕы педагогика институтугар үөрэнэ киирбитэ. Устудьуоннуур сылларыгар саха суруйааччылара Сэмэн Данилов уонна Николай Заболоцкай — Чысхаан куруһуоктарыгар дьарыктаммыта. 1953 сыллаахха институту бүтэрбитэ[1].
1953 сылтан «Эдэр коммунист» хаһыакка поэзия уонна ускуустуба салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ, эдэр ааптардар айымньыларын бэчээттээбитэ. Ол кэнниттэн өрөспүүбүлүкэтээҕи"Кыым" хаһыат уонна «Хотугу сулус» сурунаал эрэдээксийэлэригэр үлэлээбитэ, Үөһээ Дьааҥыга улууһугар оскуолаҕа учууталлаабыта[2].
1963—1983 сс. — Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын эппиэттиир сэкиритээринэн, бэрэссэдээтэл солбуйааччытынан үлэлээбитэ. 1991 сыл сэтинньи 26 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын тэрийэр сийиэстэригэр Сойуус исполкомун бэрэссэдээтэлинэн талыллыбыта. Ону тэҥэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Духуобунаһын академиятын учуонай сэкиритээринэн үлэлээбитэ[3].
2010 сыл сэтинньи 14 күнүгэр күн сириттэн барбыта[2].
Айар үлэтэ
Айар үлэтэ оскуолаҕа үөрэнэр сылларыттан саҕаламмыта. Бастакы хоһооно үһүс кылааска үөрэнэ сырыттаҕына «Эдэр коммунист» хаһыакка бэчээттэммитэ. 1940-с сыллар бүтүүлэриттэн хоһоонноро куруук бэчээттэнэр буолбуттара. 1954 сыллаахха «Киирбэт күннээх дойдуга» диэн бастакы хоһооннорун кинигэтэ тахсыбыта[1].
Айар үлэтин устата сахалыы уонна нууччалыы 48 хоһоон уонна проза кинигэлэрин таһаарбыта. Бэйиэт үгүс хоһоонноругар матыып айыллан норуот таптаан ыллыыр ырыалара буолбуттара (олор истэригэр устудьуоннуу сылдьан суруйбут «Өрүүнэ» диэн Христофор Максимов матыыбыгар ырыата). Уонтан тахса кинигэтэ нуучча тылыгар тылбаастанан Москва кинигэ кыһаларыгар тахсыбыттара, сорох айымньылара Арассыыйа уонна чугастааҥы тас дойдулар тылларынан бэчээттэммиттэрэ[2].
Оҕолорго уонна эдэр ыччакка аналлаах литератураҕа улахан болҕомтотун уурбута. «Куобах кутуруга уолчаан» (1957) остуоруйата, ону тэҥэ «Сэргэхчэй Бэргэнчэй» (1969) уонна «Сэмэнчик Мюнхаузен» (1969) хомуурунньуктара саха оҕотун литературатын классикатынан буолбуттара[4].
Тылбаасчыт быһыытынан киэҥник биллэр. Сахалыы тылынан Андрей Малышко «Прометей» поэматын (Сэмэн Даниловтыын), Степан Щипачёв «Павлик Морозов» поэматын, Максим Горькай сорох остуоруйаларын уонна кэпсээннэрин, Николай Некрасов, Самуил Маршак, Янка Купала, ону тэҥэ Казахстан, Кыргызстан уонна Хотугу омуктар бэйиэттэрин хоһооннорун тылбаастаабыта[3].
Дьиэ кэргэнэ
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай бэйиэтэ;
- Арассыыйа Федерациятын култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
- Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ (1977);
- «Үлэ Кыһыл Знамята» уордьан;
- Саха хомсомуолун бириэмийэтин лауреата;
- Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин «Алаш» норуоттар ыккардыларынааҕы литературнай бириэмийэтин лауреата;
- Үөһээ Дьааҥы улууһун Ытык олохтооҕо (1989)[2].
Библиографията
Саха тылынан
- Дьулуур. Хоhооннор, поэмалар. — Якутск, 1980;
- Кистэлэҥнээх холбуйа. Сэhэн. — Якутск, 1981;
- Нөрүөн нөргүй. Хоhооннор. — Якутск, 1982;
- Хойуунньу. Остуоруйалар. — Якутск, 1984;
- Этигэн хомус. Сэhэн. — Якутск, 1985;
- Олох өрөгөйө. Хоhооннор, поэмалар, сонеттар. — Якутск, 1986;
- Куустуспут хатыҥнар. Хоhооннор, поэмалар. — Якутск, 1987;
- Остуоруйа үүтээнэ. — Якутск, 1989;
- Хотой үҥкүүтэ. Хоhооннор, поэмалар. — Якутск, 1993[3].
Нуучча тылынан
- В краю, где солнце не заходит: Стихи. — М.: Сов. писатель, 1965;
- Звёздный дождь: Стихи и поэмы. — М.: Сов. писатель, 1970;
- Спутники над Туймадой: Стихи и поэмы. — М.: Современник, 1975;
- У камелька: Стихи. — М.: Дет.лит., 1986;
- Оленьи скачки: Стихотворения и поэма. — М.: Сов. Россия, 1987;
- День незакатного солнца: Стихотворения и поэмы. — М.: Современник, 1990;
- Торжество жизни. — Якутск: Бичик, 2006. — 128 с.[3].
.svg){kind=small}