Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Сивцев Василий Тарасович

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Сивцев.

Василий Тарасович Сивцев (1933 сыл ахсынньы 22 күнэ, Боотулуу, Үөһээ Бүлүү улууһа — 2019 сыл ыам ыйын 11 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй суруйааччыта, саха норуодунай бэйиэтэ, тылбаасчыт, публицист, ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1985).

Олоҕун олуктара

Үөһээ Бүлүү улууһун Боотулу нэһилиэгэр 1933 сыллаахха ахсынньы 22 күнүгэр төрөөбүтэ. Боотулу сэттэ кылаастаах оскуолатын, онтон Дьокуускай куорат 2 №-дээх оскуолатын бүтэрбитэ[1].

1953 сыллаахха оскуоланы бүтэрэн баран, А. С. Пушкин аатынан Өрөспүүбүлүкэтээҕи бибилэтиэкэҕэ быстах кэмҥэ үлэлээбитэ. 1959 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай университетын саха тылын уонна литературатын салаатын бүтэрбитэ. Үлэтин Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар эрэдээктэринэн саҕалаабыта[2].

1961–1963 сс. — ССРС Наукаларын Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалын тыл, литература уонна устуоруйа институтун билим алын үлэһитэ. 1963 сылтан Үөһээ Дьааҥы, Булуҥ, Абый уонна Үөһээ Бүлүү улуустарын оскуолаларыгар учууталынан, завуһунан, дириэктэринэн үлэлээбитэ. Кэлин Култуура министиэристибэтин норуот айымньытын Дьиэтигэр үрдүкү методиһынан, «Кыым» хаһыакка кэрэспэдьиэнинэн, салаа сэбиэдиссэйинэн, кинигэ кыһатын уус-уран уонна оҕо литературатын эрэдээксийэтин сэбиэдиссэйинэн, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын эппиэттээх сэкиритээринэн үлэлээбитэ[3][1].

ССРС суруйааччыларын IX сийиэһин уонна СНГ суруйааччыларын сойуустарын Норуоттар икки ардыларынааҕы холбоһугун тэрийэр сийиэһин дэлэгээтэ этэ[3].

2019 сыллаахха ыам ыйын 11 күнүгэр Дьокуускайга өлбүтэ. Төрөөбүт дойдутугар, Үөһээ Бүлүү улууһун Боотулутугар, көмүллүбүтэ[4].

Айар үлэтэ

«Эрэл» диэн бастакы хоһооно 1954 сыллаахха «Эдэр коммунист» хаһыакка бэчээттэммитэ. 1961 сыллаахха «Үрүҥ былыттар» диэн хоһооннорун бастакы хомуурунньуга тахсыбыта. Бу кинигэҕэ айылҕа, таптал уонна үлэ тиэмэлэрин таһынан, бэйиэт сүрүн тиэмэтэ — кэм-кэрдиис уобараһын арыйыы — олохтоммута. Кини хоһоонноругар норуоттар доҕордоһууларын уонна аныгы киһи ис эйгэтин көрдөрүү баһыйара[2].

Василий Сивцев 600-тэн тахса сонеты суруйбута. Кини айымньыларын ис хоһооно киэҥ: Тыгын Дархан, Манчаары ааттарын кытта Аттила, Иисус Христос, Нострадамус, Тутанхамон, Нефертити, Цезарь курдук устуоруйа дьоно ахтыллаллар. «Күрүлгэн» (2000) диэн хомуурунньукка 1967–2000 сыллардаахха суруллубут 454 сонет киирэн, XX үйэ бүтэһик үс уон сыллааҕы саха норуотун лирическэй «сагата» буолбута[4].

Икки туомнаах «Күнүм киэһэрэн эрдэҕинэ» (2003) кинигэтигэр Эллэй, Амма Аччыгыйа, Суорун Омоллоон, Күннүк Уурастыырап курдук саха суруйааччыларын аҕа көлүөнэтин туһунан ыстатыйалара уонна ахтыылара киирбиттэрэ. Ону таһынан, эбээн бэйиэттэрин А. Кривошапкин, В. Лебедев хоһооннорун тылбаастаабыта, литература хаамыытын туһунан ыстатыйалары суруйара[2].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха норуодунай бэйиэтэ (2013)[5];
  • Арассыыйа Федерациятын култууратын үтүөлээх үлэһитэ (2001)[4];
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ (1994)[6];
  • И. М. Гоголев — Кындыл аатынан бириэмийэ лауреата[4];
  • А. П. Илларионов аатынан Ил Түмэн суруналыыстыка эйгэтигэр бириэмийэтин лауреата (2009)[7];
  • «Гражданскай килбиэн» Саха Өрөспүүбүлүкэтин ураты бэлиэтэ[4];
  • Үөһээ Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо[1];
  • Боотулу нэһилиэгин (Үөһээ Бүлүү улууһа) Ытык олохтооҕо[1]

Библиография

Талыллыбыт айымньылара

  • Үрүҥ былыттар: хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1961. — 48 с.
  • Үрүйэ тааһа: хоһооннор. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1974. — 64 с.
  • Үөрүү: хоһооннор, этюдтар, фрагменнар. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1984. — 80 с.
  • Сири истэбин: хоһооннор, поэма. — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1988. — 127 с.
  • Ааттал: хоһооннор, поэмалар. — Дьокуускай: Бичик, 1993. — 124 с.
  • Сонеттар: 7–11 кылаастарга үөрэнэр кинигэ. — Дьокуускай: Ситим, 1994. — 47 с.
  • Лирика: хоһооннор, сонеттар. — Дьокуускай, 1997. — 161 с.
  • Күрүлгэн: сонеттар. — Дьокуускай: Сахаполиграфиздат, 2000. — 464 с.
  • Улуу мөккүөр: улахан уонна орто саастаах оскуола оҕолоругар поэма. — Дьокуускай: Сахаполиграфиздат, 2001. — 46 с.
  • Киһи — санаа хамначчыта: хоһооннор, сонеттар. — Дьокуускай: Бичик, 2002. — 64 с.
  • Күнүм киэһэрэн эрдэҕинэ: эссе-ахтыылар, ыстатыйалар. 2 томнаах. — Дьокуускай: Бичик, 2003–2005.
  • Тыал буолан баттаххын тарыаҕым...: талыллыбыт сонеттар. — Дьокуускай: Бичик, 2003. — 255 с.
  • Ураты дьылҕалаахтар: эсселэр, ахтыылар, ыстатыйалар. — Дьокуускай: Бичик, 2008. — 221 с.
  • Күһүн: хоһооннор, сонеттар. — Дьокуускай: Бичик, 2009. — 158 с.
  • Төрүт дорҕоон: сонеттар. — Дьокуускай: Сайдам, 2013. — 143 с.
  • Үйэм уһуур кэмигэр: хоһооннор, сонеттар, поэма. — Дьокуускай: Бичик, 2013. — 174 с.
  • Я радуюсь жизни: очерк о В. М. Матвееве. — Якутск: Ситим, 1995. — 47 с.
  • Касание солнца: сонеты / пер. с якут. И. Фонякова. — Якутск: Сахаполиграфиздат, 2004. — 167 с.

Олоҕун уонна айар үлэтин туһунан

  • Үрүҥ санаа утахтара. Саха народнай поэта Василий Сивцев / хомуйан оҥордулар: М. В. Осипова, Г. А. Егорова, Е. И. Буртахова, Е. Е. Семенов. — Дьокуускай: Компания «Дани-Алмас», 2014. — 89 с.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 Сивцев Василий Тарасович (рус.). Национальная библиотека Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 30 От ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Василий Тарасович Сивцев (рус.). SakhaLitera. Сигэнии күнэ: 30 От ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 Якутия скорбит в связи с кончиной народного поэта (рус.). Сетевое издание «YSIA.RU». Сигэнии күнэ: 30 От ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Сивцев Василий Тарасович (22.12.1933-11.05.2019) (рус.). Верхневилюйская МЦБС. Сигэнии күнэ: 30 От ыйын 2026.
  5. ↑ «Песни» Василия Сивцева (рус.). SakhaLit. Сигэнии күнэ: 30 От ыйын 2026.
  6. ↑ Указ Президента РС(Я) от 08.11.1994 N 897 (рус.). Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов. Сигэнии күнэ: 30 От ыйын 2026.
  7. ↑ Вручена премия Ил Тумэна в области журналистики (рус.). Государственное Собрание (Ил Тумэн) Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 30 От ыйын 2026.

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар