Эллэй (суруйааччы)
РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

Арассыыйа билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун экспертизатын ааспыт
РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

| Эллэй | |
|---|---|
| |
| Псевдонимнара | Эллэй |
| Төрөөбүт күнэ | 1904 сыл сэтинньи 29 күнэ |
| Төрөөбүт сирэ | |
| Өлбүт күнэ-дьыла | 1976 сыл ахсынньы 14 күнэ (72 сааһыгар) |
| Өлбүт сирэ | |
| Гражданствота (подданствота) | |
| Идэтэ | бэйиэт |
| Жанра | хоһоон[d] уонна бэйиэмэ[d] |
| Айымньыларын тыла | Саха тыла |
| Наҕараадалара | |
Серафим Романович Кулачиков — Эллэй (1904 сыл сэтинньи 29 күнэ, Амма (Таатта) — 1976 сыл ахсынньы 14 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй бэйиэтэ, саха норуодунай бэйиэтэ.
Олоҕун олуктара
1904 сыллаахха сэтинньи 29 күнүгэр Таатта улууһун Амма нэһилиэгэр төрөөбүт.
1920—1921 сс. буолас уонна нэһилиэк ревкомнарын сэкирэтээринэн үлэлээбит.
1924 с. — Дьокуускайдааҕы педтехникуму бүтэрэн баран, онно учууталлаабыт.
1928 с. Москубатааҕы суруналыыстыка институтун бүтэрбит. «Хотугу ыччат», «Автономная Якутия», «Кыым», «Социалистическая Якутия» хаһыаттар, «Чолбон», «Кыһыл ыллык», «Хотугу сулус» сурунааллар эрэдээксийэлэригэр, Саха Сирин суруйааччыларын бырабылыанньатыгар үлэлээбит.
1936—1939 сс. — Тыл, литература уонна история Институтун фольклорга салаатын сэбиэдиссэйэ.
1939—1942 сс; 1946—1948 cc. — Саха сирин суруйааччыларын Салалтатын бэрэссэдээтэлэ.
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ кыттыбыт.
ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1938). ССРС уонна РСФСР суруйааччыларын сийиэһин дэлэгээттэринэн, ССКП обкомун чилиэнинэн талылла сылдьыбыт.
1964 сыллаахха саха норуодунай бэйиэтин аата устуоруйаҕа аан бастаан Эллэйгэ иҥэриллибитэ.
1976 сыллаахха ахсынньы 14 күнүгэр ыалдьан өлбүт. Дьокуускайга көмүллүбүт.
Айар үлэтэ
Айар үлэтин 1924 с. нуучча өрөбүлүссүйүөннэй ырыаларын тылбаастыыртан саҕалаабыт.
Ырыа тылларын суруйар бэйиэт. Xohooннopy сэргэ бэйиэмэ суруйбут. Олортон Гражданскай сэрии тиэмэтин арыйар «Буурҕа, буулдьа дьылыгар» бэйиэмэтэ ордук чорбойор.
Биир кэмҥэ улаханнык туруна сырыттар даҕаны, ол сыыһатын өйдөөн, «Чурум-Чурумчуку» курдук уһулуччу табыллыбыт остуоруйа-бэйиэмэни суруйбут.
Айымньылара нууччалыы, сэбиэскэй норуоттар тылларынан элбэхтик бэчээттэммиттэр, сорох айымньылара ньиэмэстии, французтуу, гректии, кытайдыы, арабтыы тылбаастаммыттар. Эллэй саха поэзиятын Сойуус, аан дойду таһымыгар таһаарсыбыт.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Саха норуодунай бэйиэтэ (1964);
- Октябрьскай Революция уордьана;
- Үлэ Кыһыл Знамятын уордьана;
- Норуоттар Доҕордоһууларын уордьана;
- «Бочуот Бэлиэтэ» уордьан;
- Мэтээллэр;
- Саха комсомолун бириэмийэтин лауреата.
Библиография
- Талыллыбыт айымньылар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1947. — 160.
- Талыллыбыт айымньылар: 2 томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1964—1965.
Т. 1. Ырыалар, хоһооннор. — 284 с. Т. 2. Поэмалар. — 256 с.
- Талыллыбыт айымньылар: 2 томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1974.
Т. 1. Ырыалар, хоһооннор. — 335 с. Т. 2. Поэмалар. — 216 с.
- Күөгэйэр күннэрбэр: Ырыалар, хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1929. — 96 с.
- Саҥа ырыалар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1932. — 134 с.
- Аҕал социализмы!: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1934. — 96 с.
- Сир уустара. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1935. — 100 с.
- Хоһооннор. — М.: Учпедгиз, 1936. — 64 с.
- Дьоллоох олох: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1938. — 52 с.
- Сырдык уобарастар: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1939. — 102 с.
- Чурум-Чурумчуку: Оҕолорго остуоруйа. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1939. — 36 с. 1945. — 46 с.
- Айан уоттара: Поэмалар, хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1941. — 110 с.
- Күн сирин көмүскэлигэр: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1943. — 76 с.
- Үөрүү: Хоһооннор, поэмалар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1946. — 100 с.
- Кыайыы ырыалара. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1950. — 120 с.
- Хоһооннор, поэмалар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1954. — 626 с.
- Айар үлэҕэ айхал!: Ырыалар, хоһооннор, поэмалар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1959. — 144 с.
- Киһи — киһиэхэ: Хоһооннор, поэмалар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1962. — 136 с.
- Хорсун сүрэхтэр: Поэма. Оскуолаҕа үөрэнэр оҕолорго. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1967. — 36 с.
- Умнуллубат уот: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1969. — 172 с.
- Доҕор сүрэҕэ: Хоһооннор, поэма. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1973. — 144 с.
- Чычып-чаап уонна чыычаахсыт: Кыра оҕолорго остуоруйа. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1975,-14 с.
- Үс ыстыык үөһүгэр: Хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1977. — 15 с.
- Самныбат саргы: Хоһооннор, поэма. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1979. — 192 с.
- Саҥа олоҕу айабыт: Хоһооннор, ырыалар, тылбаастар, поэмалар: Кылаас таһынааҕы ааҕыыга көмө. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1989—116 с.
- Туйаара: Поэма. Кыра саастаах оскуола оҕолоругар поэма. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1960. — 32 с; 1989. — 32 с.
Нууччалыы
- Избранное. — М.: Гослитиздат, 1952. — 151 с.
- Чурумчуку: Сказка / Пер. А. Кочетков. — Якутск: Кн. изд-во, 1946. — 23 с; — М.: Детгиз, 1957. — 32 с.
- Весенние напевы: Стихи. — Якутск: Кн. изд-во, 1948. — 84 с.
- Стихотворения и поэмы. — М.: Сов. писатель, 1951. — 148 с.
- Счастье якута: Стихи и поэмы. — Якутск: Кн. изд-во, 1952. — 140 с.
- Песни якута. — М.: Гослитиздат, 1957. — 470 с.
- Туйара: Поэма. Для детей мл. школ. возраста. — Якутск: Кн. изд-во, 1961. — 32 с.
- Камень счастья: Стихи и поэмы. — М.: Сов. Россия, 1967. — 56 с.
- Стихотворения и поэмы. — М.: Худож. лит., 1972. — 190 с.
- Мой хомус: Стихи и поэма / Пер. С. Кузнецова. — М.: Сов. писатель, 1974. — 127 с.
- Песня о Лене: Стихотворения и поэмы. — М.: Сов. Россия, 1988. — 125 с.
Эллэй олоҕун уонна айар үлэтин туһунан
- Бурцев А. А., Максимова П. В. «Негаснущий огонь» поэзии Элляя II Бурцев А. А., Максимова П. В. На крылатом коне. — Якутск, 1995. — С.52—63.
- Габышев Н. Үтүө аргыстар: Орто уонна улахан саастаах оҕолорго. — Дьокуускай: Кинигэ кыһата, 1982. — 190 с. О нем. — С. 98—117.
- Дьячковская М. Н. Общие тенденции изменения ритмической структуры равносложного стиха в поэзии Элляя 40—70-х г.г. // Конф. науч. молодежи «Эрэл-95». — Якутск, 1995. — С. 132.
- Копырин Н. «Мин көтөн күпсүтэн, бу кэллим» // «Чолбон». — 1994. — № 11. — С. 212—214.
- Копырин Н. З. Эллэй — норуот тапталлаах поэта // «Чолбон». — 1999. — № 11. — С. 85—86.
- Местников И. К. Кини аата өлбөөдүйүө суоҕа // «Хотугу сулус». — 1988. — № 6. — С. 93—94.
- Михайлова М. Незабываемая песня Элляя // «Полярная звезда». −1991. — № 6. — С. 173—175.
- Михайлова М. Г. С. Р. Кулачиков-Элляй // Михайлова М. Г. Творческие портреты. — Якутск, 1980. — С. 19—24.
- Михайлова М. Г. Высоких судеб ясный свет. — Якутск, 1986. — С. 3—15.
- Павлов Н. Н. — Тыаһыт. Эллэй туһунан: Ахтыы // Хотугу сулус. —1989. — № 12. — С. 89—95.
- Попов Г. В. Хантан хааннаахпытый?: Саха народнай суруйааччыларын төрүттэрэ. — Дьокуускай: «Бичик», 1988. — 142 с. 0 нем. — С. 81—83.
- Тарасов С. Эллэй // Тарасов С. Алгыстаах алаһа. — Дьокуускай, 1981. — С. 67—72.
- Смеляков Я. Побед и успехов // Слово русской критики о якутской литературе. — Якутск, 1986. — С. 117—119.
- Стеркин Г. Поэзия весны и созидания // Слово русской критики о якутской литературе. — Якутск, 1986. — С. 119—122.
- Эллэй: 80 сааһын туоларыгар // «Хотугу сулус». — 1984. — № 11. — С. 81—89.
- Егоров А., Протодьяконов В., Павлова В. Писатели Якутии: Биобиблиогр. справочник, 1981. — 271 с. О нем. — 48—52.
- Кириллин Д. В., Павлова В. Н., Шевков Д. С. Писатели земли Олонхо: Биобиблиогр. справочник. — Якутск: «Бичик», 1995. — 303 с. О нем. — С. 82—83.
- Кулачиков С. Р. — Элляй // Ученые-исследователи Института языка, литературы и истории. — Якутск, 1995. — С. 115—117.
Литература
- Писатели земли олонхо. Биобиблиографическай ыйынньык. — Дь., «Бичик», 2000. — ISBN 5-7696-1001-8
- М. Н. Дьячковская. 100 лет со дня рождения С. Р. Кулачикова — Эллэя.
- Серафим Романович Кулачиков – Элляй. Серафим Романович Кулачиков — Эллэй. П. А. Ойуунускай аатынан Саха государственнай литературнай түмэлэ. Сигэнии күнэ: 2 Атырдьах ыйын 2014.
- Сэтинньи 29 күнүгэр төрөөбүттэр
- 1904 сыллаахха төрөөбүттэр
- Ахсынньы 14 күнүгэр өлбүттэр
- 1976 сыллаахха өлбүттэр
- Дьокуускайга өлбүттэр
- Октябрьскай Революция уордьанын кавалердара
- Үлэ Кыһыл Знамята уордьан кавалердара
- Норуоттар Доҕордоһууларын уордьанын кавалердара
- «Бочуот бэлиэтэ» уордьан кавалердара
- «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин 1941-1945 сс.» мэтээлинэн наҕараадаламмыттар
- Дьон алпаабытынан
- Суруйааччылар
- Тыл үөрэхтээхтэрэ
- Чинчийээччилэр
- Саха суруйааччылара
- Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылаахтара:Таатта улууһа
