Рафаэль Баҕатаайыскай
Ермолаев Рафаэль Дмитриевич — Рафаэль Баҕатаайыскай (нууч. Рафаэль Дмитриевич Ермолаев; 1931 сыл ыам ыйын 1 күнэ, Моорук нэһилиэгэ — 2016 сыл балаҕан ыйын 24 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй, Арассыыйа суруйааччыта, бэйиэт, сатирик, тылбаасчыт. Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай бэйиэтэ, П. А. Ойуунускай аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата. 1962 сылтан ССӨС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ, 1991 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун уонна суруйааччылар сойуустарын Аан дойдутааҕы түмсүүтүн чилиэнэ[1][2], «Колокольчик» уонна «Чуораанчык» сурунааллар бастакы сүрүн эрэдээктэрдэрэ[3].
Олоҕун олуктара
1931 сыллаахха ыам ыйын 1 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Моорук нэһилиэгэр төрөөбүтэ[1][2].
1953 сыллаахха Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникумун бэтэринээр идэлээх бүтэрбитэ.
1958 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай университетын устуоруйа-тыл факультетын саха тылын уонна литературатын салаатын (билигин — М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет), онтон ССКП КК Үрдүкү партийнай оскуолатын бүтэрбитэ[2][4].
Өр сылларга Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатын эрэдээктэринэн, онтон 1987—1993 сс. «Чуораанчык» оҕо уус-уран литературнай сурунаалын сүрүн эрэдээктэринэн үлэлээбитэ[2][4].
2016 сыллаахха балаҕан ыйын 24 күнүгэр Дьокуускайга өлбүтэ[5].
Айар үлэтэ
1951 сылтан Рафаэль Баҕатаайыскай[2] диэн айар аатынан бэчээттэнэн саҕалаабыта. 1957 сыллаахха «Кытыан кымньыы» диэн үгэлэрин, хоһооннорун бастакы кинигэтэ, онтон 1959 сыллаахха «Сөрүүн сүүрээн» диэн хоһооннорун хомуурунньуга тахсыбыта.
1964 сыллаахха «Уолаттар уонна кийииттэр» диэн хоһоонунан суруллубут романа тахсыбыта. Айымньы сэрии ыар кэмигэр тыылга уонна фроҥҥа эдэр ыччат олоҕун, бэйэ-бэйэҕэ бэриниилээх буолууну, тапталы уонна кыайыыга дьулуһууну уус-ураннык арыйар.
«Бэйэҥ сулускун булуоҥ» (1974) романыгар тыа интэлигиэнсийэтин олоҕун ойуулаабыта, онтон «Мөһүүрэлээх бөтүүктэр» (1985) сэһэнигэр уларыта тутуу сылларыгар куорат ыччатын туһунан суруйбута.
Сатирическай айымньылара «Тигээйи уйата» (1996) кинигэҕэ киирбиттэрэ. Поэт быһыытынан «Үс муннук» (1967), «Сай ортото» (1972), «Тэргэн аартык» (1989) хомуурунньуктарынан биллибитэ. Кини хоһоонноругар «Төрөөбүт дойдуга тапталым», «Герой Федор Поповка» «Дьикти дьүрүһүн» ырыалар суруллубуттара.
1990-с сылларга прозиметр жанрыгар үлэлээбитэ (бу хайысха уратыта диэн айымньы тэҥинэн хоһоонтон уонна прозаттан турар). «Ыйдаҥа түүн» (1991) бэйиэмэҕэ Саха сиригэр Гражданскай сэрии кэминээҕи саха интеллигенциятын уобарастарын арыйбыта; «Араҥас сулус» (1994), «Кырдьык Генерала» (1996), «Ытыллыбыт ыра» айымньылар сүрүн дьоруойдарынан В. В. Никифоров — Күлүмнүүр, Г. В. Ксенофонтов уонна да атын дьиҥнээхтии олорон ааспыт дьон буолбуттара.
Рафаэль Баҕатаайыскай барыта 40-тан тахса поэзия, проза, сатира уонна драматургия кинигэлэрин ааптара[2].
Библиографията
- Кытыан кымньыы: үгэлэр, сатирич. уонна лирич. хоһооннор. — Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1957.
- Сөрүүн сүүрээн: лирич. уонна сатирич. хоһооннор. — Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1959.
- Уолаттар уонна кийииттэр: хоһооннор. — Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1964.
- Үс муннук: хоһооннор, поэмалар. — Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1967.
- Сай ортото: хоһооннор, поэмалар. — Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1972.
- Бэйэҥ сулускун булуоҥ: роман. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1974.
- 1000 бытархайдар: үгэ-хоһоон. — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1980.
- Дьону кытта дьоллоохпун: хоһооннор, поэмалар. — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1981.
- Сыралҕан: үгэ-хоһоон. — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1983.
- Мөһүүрэлээх бөтүүктэр: сэһэн. — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1985. — 214 с.; То же: 2-е изд. — Дьокуускай: Бичик, 2011.
- Тэргэн аартык: хоһооннор. — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1989.
- Ыйдаҥа түүн: поэма. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1991.
- Тигээйи уйата: үгэ-хоһоон. — Дьокуускай: Бичик, 1996.
- Сүгүрүйүү: поэмалар /комментарийдары оҥордо Г. В. Попов; М. Г. Старостин ойуулара. — Дьокуускай: Бичик, 2001.
- Алгыс курдук саныыбын… — Дьокуускай: Бичик, 2003.
- Дьылҕа Хаан уонна Сылык Дархан: Лөгөй кэмин уонна кини туһунан түөрт оонньуулаах, аҕыс хартыыналаах таайыы-драма. — Дьокуускай: Бичик, 2005.
- Олох оскуолата: роман. — Дьокуускай: Сайдам, 2010.
- Олох — бүппэт таабырын: хоһооннор, поэма, сэһэн / Рафаэль Баҕатаайыскай, Сахаайа Ермолаева; [аан тыл авт. В. Доллонов]. — Дьокуускай: Бичик, 2013.
- Алмаас уонна хара дьай: сэһэн / Рафаэль Баҕатаайыскай, Афанасий Арчылан. — Дьокуускай: Бичик, 2015.
- Айымньылар толору хомуурунньуктара: 18 томнаах / [хомуйан оҥордулар К. Д. Уткин, М. П. Лыткина, С. Р. Ермолаева]. — Дьокуускай: Сайдам, 2011—2016.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
Дьиэ кэргэнэ
- Кыыһа — Ермолаева Сахаайа Рафаэловна (1980‒2012), бэйиэт, СӨ суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ[6].
Быһаарыылар
Литература
- О присуждении Государственной премии Якутской АССР имени П. А. Ойунского Р. Д. Багатайскому — поэту: Постановление бюро обкома КПСС и Совета министров ЯАССР от 22 мая 1990 г. // Соц. Якутия. — 1990. — 30 мая; Кыым. — 1990. — Бэс ыйын 1 к.
- Рец.: Михайлов А. Проникновенно и светло // Соц. Якутия. — 1983. — 22 сент.
- Сивцев В. О людях, рядом по земле идущих // Молодежь Якутии. — 1983. — 22 марта.
- Рафаэль Багатайский // Писатели земли олонхо: Биобиблиогр. справ. — Якутск, 1995. — С. 155. — Библиогр.: 8 назв.
- Рафаэль Багатайский (Ермолаев Р. Д.); Кац В. Г.; Тимофеев М. Е.: Биобиблиогр. указ. / Якут. респ. б-ка им. А. С. Пушкина; Сост. Н. А. Ханды — Якутск, 1991. — 35 с. — Библиогр.: 167 назв.
- Брызгалов И. Умнубат кутаа уота буол! // Кыым. — 1991. — Ыам ыйын 7 к.
- Габышев Н. Крылья крепкие из песен // Молодежь Якутии. — 1981. — 12 мая Габышев Н. Настоящий мастер якутской поэзии // Соц. Якутия. — 1990. — 4 апр.
- Исаков С. Сөпкө хайгыыллар // Сахаада. — 1996. — Ыам ыйын 8 к.
- Спиридонов И. Поэт кырдьыга // Саха Сирэ. — 1996. — Ыам ыйын 21 к.
- Тимофеев С. Поэзия киэҥ аартыгар // Кыым. — 1990. — Кулун тутар 28 к.
.svg){kind=small}