Сайа
Сайа (дьиҥнээх аата — Наталья Владимировна Михалёва; 1964 сыл ыам ыйын 9 күнэ) — саха бэйиэтэ, прозаик, суруналыыс, телебиэриилэр ааптардара уонна ыытааччыта. Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта (2021), Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ[1][2].
1994 сылтан Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ[3]. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун уонна Норуоттар икки ардыларынааҕы суруйааччылар сойуустарын түмсүүтүн чилиэнэ[1].
Олоҕун олуктара
Хабаровскайдааҕы судаарыстыбаннай култуура институтун култуура-сырдатар үлэни тэрийээччи-методист идэтинэн бүтэрбитэ[4].
Институту бүтэрэн баран Сунтаар улууһун култуура эйгэтигэр методиһынан үлэлээбитэ. Салгыы Сунтаар телевидениетин эрэдээктэр-дириэктэринэн, «Сунтаар сулуһа» хаһыат эрэдээктэринэн үлэлээбитэ. «Сылаас дьиэ» сурунаалы тэрийэн таһаарбыта[1][4].
2001 сылтан «Саха» Национальнай көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньаҕа телевидение эрэдээктэринэн үлэлиир. «Кэпсиэ», «Саха санаата», «Сэһэн сирэ» телебиэриилэри оҥорон, ыытан таһаарбыт[1].
Айар үлэтэ
Сайа 1987 сыллаахха эдэр суруйааччылар өрөспүүбүлүкэтээҕи сүбэ-мунньахтарыгар кыттан, поэзиятын биллэрбитэ[3]. Бастакы «Тыллыы» хоһооннорун хомуурунньуга 1994 сыллаахха тахсыбыта[1].
Сайа хоһоон, кэпсээн, сэһэн, эссе уонна ахтыы жанрдарыгар суруйар. «Күөх ньургуһун» сэһэнигэр аныгы дьахтар дьылҕатын, олох ыарахаттарын туоруурга дьулуһуутун көрдөрөр[1]. Кини айар үлэтигэр таптал, төрөөбүт дойду, киһи ис туруга уонна олох туһунан философскай толкуй сүрүн миэстэни ылаллар[5].
Сайа нуучча тылыттан сахалыыга поэзияны тылбаастыыр. Кини тылбаастара «Тыыннаах тылбаас» хомуурунньукка бэчээттэммиттэрэ[1]. Бэйэтин хоһоонноро нууччалыы тылбаастанан, 2014 сыллаахха Евгений Каминскай тылбааһынан «Попутные ветры» хомуурунньукка киирбиттэрэ.
Бэйэтин айымньыларын таһынан, Сайа Сунтаар улууһун устуоруйатыгар, төрүт култууратыгар уонна өрөспүүбүлүкэ биллиилээх дьонугар аналлаах кинигэлэри хомуйан оҥорон, эрэдээктирээбитэ. Олор истэригэр «Түбэй нэһилиэгэ», «Олоҥхо өрөгөйө — саха саргыта», «Алтан аарык тойуга», М. Н. Тимофеев-Терешкин туһунан «На рубеже двух эпох» кинигэлэр киирэллэр[1].
Библиография
Ааптар кинигэлэрэ
- Тыллыы: хоһооннор. — Дьокуускай: Ситим, 1994. — 79 с.
- Бүгүн түүн: кэпсээннэр, хоһооннор. — Дьокуускай: Бичик, 2000. — 173 с.
- Күөх ньургуһун: сэһэн. — Дьокуускай: Бичик, 2004. — 124, [2] с.
- Кистэлэҥ халлааным Айыыта: хоһооннор. — Дьокуускай: Бичик, 2006. — 158, [1] с.
- Аата суох сибэкки: хоһооннор, ахтыылар, кэпсээннэр. — Дьокуускай: Бичик, 2009. — 222, [1] с.
- Эрэнэ сүрэхпин аһабын: хоһооннор. — Дьокуускай: Бичик, 2012. — 125, [2] с.[6]
- Эрэн миэхэ: хоһооннор. — Дьокуускай: CMYK-Мастер, 2014. — 114 с.
- Попутные ветры: стихи / нууччалыы тылбааһа Е. Каминскай. — Дьокуускай: Салама, 2014. — 112, [2] с.
- «Кэпсиэ» кэннэ аһаҕастык: ахтыылар, уочаркалар, ыстатыйалар. — Дьокуускай: Бичик, 2017. — 254 с.
- Тыыннаах тылбаас: нуучча тылыттан сахалыы тылбаастаммыт хоһооннор. — Дьокуускай: Көмүөл, 2018. — 161 с.
- Алтан сэргэм: хоһооннор. — Дьокуускай: Көмүөл, 2019. — 574 с.
- Уйгур: сэһэн, кэпсээн, эссе. — Дьокуускай: Айар, 2021. — 158 с.[2]
Хомуйан оҥорбут уонна эрэдээктээбит кинигэлэрэ
- Түбэй нэһилиэгэ. — Дьокуускай, 2010.
- Олоҥхо өрөгөйө — саха саргыта. — Дьокуускай, 2010.
- Алтан аарык тойуга. — Дьокуускай, 2011.
- На рубеже двух эпох. — Дьокуускай, 2013.[1]
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
Быһаарыылар
Литература
- Саха поэзиятын күөх ньургуһуна: Наталья Михалева-Сайа поэзиятыгар бэлиэтээһиннэр / хомуйан оҥордулар В. Семёнова, М. Степанова. — Дьокуускай: Бичик, 2014. — 137, [2] с.
- Окорокова В. Б. Саха поэзиятын алгыстаах Айыы Куота: Наталья Михалева-Сайа поэзиятын уонна олоҕун ырытыы. — Дьокуускай: ХИФУ издательскай дьиэтэ, 2019. — 203 с.
- Павлова О. К. Творчество Н. В. Михалевой-Сайа: разновидность тем и особенности лирического субъекта // Вопросы национальных литератур. — 2023. — № 1. — С. 21—27. — DOI: 10.25587/litteraesvfu.2023.36.59.003
- Писатели земли олонхо. Библиографическай ыйынньык. — Дь.: «Бичик», 2000/ — ISBN 5-7696-1001-8
.svg){kind=small}