1938

УРУБИИКИ диэн сиртэн ылыллыбыт
Сыллар
1934 1935 1936 1937 — 1938 — 1939 1940 1941 1942
Уоннуу сыллар
1900-с 1910-с 1920-с — 1930-с — 1940-с 1950-с 1960-с
Үйэлэр
XIX үйэ — XX үйэXXI үйэ

Туох буолбута

Тохсунньу

Олунньу

  • Олунньу 3Исидор Бараахап хаайыллыбыт. Ол эрээри дьыалатыгар доппуруос бастакы боротокуола ол кэнниттэн 146 хонук буолан баран биирдэ суруллубут. Бу биэс ый устата туох буолбута биллибэт. Бу тухары НКВД хаайыытыгар сытан «буруйун» билиммэтэх буолан, доппуруос боротокуола суох диэн устуорук Е. Алексеев суруйар.
  • Олунньу 4 — Адольф Гитлер бэйэтин сэбилэниилээх күүстэр баһылыктарынан анаммыт.
  • Кароль II диктартор боломуочуйатын ылбыт;

Кулун тутар

  • Сауд Аравиятыгар нефть булуллубут;
  • Кулун тутар 5 — 1918 сыллаахха «Холбос» потребобществоны тэрийбит, 1920-с сылларга «Саха омук» уонна «Саха кэскилэ» түмсүүлэр төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ, саха суругун-бичигин кэмитиэтин чилиэнэ Кузьма Гаврилов (01.12.1890—1938) олоҕо суох эрэпириэссийэҕэ түбэһэн, хаайыллыбыт.
  • Аншлюс: Германия сэриилэрэ Австрияҕа киирбиттэр.
  • Кулун тутар 13 — нуучча тыла ССРС бары оскуолаларыгар булгуччу үөрэтиллэр буолбут.
  • Кулун тутар 15 — ВКП(б) биллиилээх диэйэтэллэрэ Н. И. Бухарин, А. И. Рыков, Н. Н. Крестинскай уо.д.а. ытыллыбыттар.

Муус устар

  • Даладье Франция премьер-миниистиринэн буолбут;
  • Пятс Эстония президенынан буолбут;

Бэс ыйа

  • Дуглас Хайд Ирландия маҥнайгы президенынан талылыбыт;

Балаҕан ыйа

  • Мүнхен сөбүлэһиитигэр илии баттаабыттар. Бү сөбүлэҥинэн Судет уобалаһа Чехословакияттан былдьанан нацистыы Германияҕа бэриллибит.

Алтынньы

  • АлтынньыДьоппуоннар Гуандьоу куораты сэриилээн ылаллар;
  • Судет уобалаһын оккупациялаабыт;
  • Алтынньы — Польша Чехословакия Тешин уобалаһын оккупациялаабыт;

Алтынньы

Сэтинньи

  • Сэтинньи 9Германия уонна Австрия үрдүнэн Курустаал түүнэ диэн улахан дьэбириэй погрома буолбут. Бу түгэн дьэбириэй омугун эһэ сатаабыт Холокост бэлиитикэтин саҕаланыытынан ааҕыллар.
  • Сэтинньи 16 — Самбо диэн спорт көрүнэ төрүттэммит. Дзюдоҕа уонна джиу-джитсуга олоҕуран айыллыбыт самбо (самозащита (самооборона) без оружия) бэйэтэ успуорт уонна бойобуой диэн икки көрүҥҥэ арахсар.
  • Сэтинньи 23 — дьоппуон сэриитэ Кытай Фучжоу пуордун ылбыт.
  • Сэтинньи 24 — Ленинградка Япония туһатыгар үспүйүөннээһиҥҥэ сымыйанан буруйдаммыт илин тыллары чинчийэр 12 учуонай ытыллыбыт. Кэлин бу учуонайдартан биирдэстэригэр Николай Невскэйгэ Ленин аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэни анаабыттара. Сордооһуну-муҥнааһыны тулуйбакка бары "буруйдарын" билиммиттэрэ, арай, Невскэй ойоҕо, омугунан дьоппуон Исоко Мантани-Невская билиммэтэҕэ.

Ахсынньы

  • Ахсынньы 6Франция уонна Германия доҕордоһуу туһунан пакт түһэрсибиттэр. Франция салайааччылара бу саҕана Германияны Сэбиэскэй Сойуус диэки сэриинэн барыа диэн эрэммиттэр эбит.
  • Үлэ Дьоруойа диэн сыбаанньа баар этэ.


Төрөөбүттэр

Өссө көр: Category:1938 сыллаахха төрөөбүттэр

Тохсунньу

Олунньу

Кулун тутар

  • Кулун тутар 15Василий Сидоров — фотограф, суруйааччы, РСФСР олох-дьаһах ѳҥѳтүнэн хааччыйыыга үтүѳлээх үлэһитэ, туйгуна, Мэҥэ Хаҥалас оройуонун, Алтан, Хара нэһилиэктэрин Ытык киһитэ, "Таммахтар" литэрэтиирэ холбоһук чилиэнэ, "Эркээйи" хаһыат уопсастыбаннай кэрэспэдьиэнэ.
  • Кулун тутар 17Михайлова Марта Георгиевна, ССРС үрдүкү үөрэхтээһинин туйгуна, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ (1998), филология науукатын кандидаата, СГУ профессора. Саха сирин суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.

Муус устар

  • Кофи Аннан, Холбоһуктаах Нациялар сүрүн секретээрэ.
  • Виктор Черномырдин, российский политик.
  • муус устар 30Улуро Адо - Гаврил Николаевич Курилов — дьүкээгир поэта, прозаик, публицист, драматург, тылбаасчыт уонна педагог.
  • ыам ыйын 2 күнэ - Махаров Егор Михайлович - Арассыыйаҕа биллэр философ уонна педагог.
  • Томми Чонг, актёр, музыкант, участник дуэта Чич и Чонг.

Бэс ыйа

От ыйа

Балаҕан ыйа

Өлбүттэр

Өссө көр: Category:1938 сыллаахха өлбүттэр

Чопчуланыахтаах

Тохсунньу

Олунньу

  • М. Я. Лацис, ытыллыбыт.

Сэтинньи

Кулун тутар

Муус устар

  • 14 апреля — Владимир Нарбут, расстрелян.
  • 5 мая — Дзигоро Кано, создатель дзюдо, основатель школы Кодокан.
  • 29 июня — командарм 1-го ранга И. П. Белов, расстрелян.
  • От ыйын 28Аммосов Максим Кирович — советскай государственнай уонна партийнай деятель,
  • 28 июля — В. И. Межлаук, расстрелян.
  • 29 июля — П. Е. Дыбенко и И. И. Вацетис, расстреляны.
  • 29 июля — 9 августа — советско-японский конфликт на озере Хасан.
  • 1 августа — Я. С. Агранов и Э. П. Берзин, а также преступник ВКП(б) А. С. Бубнов, расстреляны.
  • 19 августа — А. И. Верховский, расстрелян.
  • 25 августа — Ф. К. Калниньш, расстрелян.
  • 7 августа — Константин Сергеевич Станиславский, театральный деятель.
  • Балаҕан ыйын 15Барахов Исидор Никифорович (Иванов) (1898—1938) — Саха Өрөспүүбүлүкэтин төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ, XIX үйэ саҕаланыытыгар биллибит судаарыстыбаннай уонна партийнай диэйэтэл.
  • СэтинньиМустафа Кемал Ататүрк, Түркийэ Республикатын төрүттээччитэ уонна бастакы президенэ.
  • 21 ноября — Борис Петрович Корнилов, поэт (расстрелян).

Ахсынньы

  • Карел Чапек, чешский писатель.
  • Григорий Белых — советский писатель, соавтор книги «Республика ШКИД». Умер в тюрьме от туберкулёза.
  • Осип Мандельштам (1891 төр.), XX үйэ нуучча бөдөҥ бэйиэттэриттэн биирдэстэрэ, тылбаасчыт уонна литэрэтиирэ кириитигэ. Былааһы утарда диэн буруйданан хаайыыга угуллубута, Владивостокка Дальстрой пересыльнай лааҕырыгар өлбүтэ.

Нобель бириэмийэтэ

  • Энрико Ферми — «За доказательства существования новых радиоактивных нейтронами, и связанное с этим открытие ядерных реакций, вызываемых медленными нейтронами».
  • Химия
  • Медицина и физиология —
  • Литература —
  • Премия мира —

Өссө көр