Чугунов Афанасий Васильевич
Афанасий Васильевич Чугунов (Пустой шаблон {{ВД-Преамбула}}) — сэбиэскэй уонна арассыыйатааҕы учуонай, Саха сирин усулуобуйатыгар сүөһү иитиитин эйгэтигэр үлэлээбит, тыа хаһаайыстыбатын билимин дуоктара (1984), бэрэпиэссэр (1985), Арассыыйа Федерациятын билимин үтүөлээх диэйэтэлэ.
Олоҕун олуктара
1938 сыллаахха тохсунньу 26 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас оройуонун I Мэлдьэхси нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
Дьокуускайдааҕы 2 №-дээх орто оскуоланы (1956) уонна Дьокуускайдааҕы государственнай университет тыа хаһаайыстыбатын факультетын «учуонай-зоотехник» идэтинэн (1961) бүтэрбитэ.
Төрөөбүт улууһугар Герой Попов аатынан холкуоска сүрүн зоотехнигынан үлэлээбитэ. 1963—1966 сылларга ДьГУ зоотехния кафедратын күнүскү аспирантуратыгар үөрэммитэ. 1966 сылтан онно үлэлээбитэ: ассистент, аҕа преподаватель, доцент.
Хандьыдаат уонна дуоктар диссэртээссийэлэрин көмүскээбитэ:
- "Рост, развитие и продуктивные качества симментализированного скота Центральной Якутии";
- "Хозяйственно-полезные признаки симментализированного скота Якутской АССР и пути их повышения".
1985 сылга бэрэпиэссэр аата иҥэриллибитэ.
1985 сылтан СГУ базатыгар тэриллибит Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын институтугар (1995 с. — акадьыамыйа, 2020 с. — Арктикатааҕы государственнай агротехнологическай университет) үлэлээбитэ. 1989—1991 сылларга ректор. Бүтэһик дуоһунаһа — бэрэпиэссэр-консультант.
Билим эйгэтигэр интэриэһэ — Саха сирин усулуобуйатыгар бөдөҥ муостаах сүөһү иитиитэ уонна кини бородуукталааһынын үрдэтии.
11 монография, научнай-популярнай кинигэ, 200-тэн тахса научнай ыстатыйа, 60 үөрэх-мэтиэдикэ үлэтэ, 7 үөрэх кинигэтэ уонна үөрэх босуобуйатын ааптара.
1995 сылтан академик, 2008—2013 сылларга вице-президент, 2013 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Билимин Акадьыамыйатын президенын сүбэһитэ.
Россия Суруйааччыларын Сойууһун уонна Россия Суруналыыстарын Сойууһун чилиэнэ, роман уонна хас да хоһоон хомуурунньугун ааптара.
2023 сыл бэс ыйын 23 күнүгэр 86 сааһыгар ыарахан уһун ыарыыттан өлбүтэ[1].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Россия Федерациятын билимин үтүөлээх диэйэтэлэ (31.12.1997);
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ;
- Россия Федерациятын Үрдүк профессиональнай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ;
- Доҕордоһуу Уордьана;
- «Үлэҕэ килбиэнин иһин» мэтээл;
- Н.В. Черскэй аатынан Үрүҥ көмүс мэтээл;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин билим уонна техника эйгэтигэр Государственнай бириэмийэтин лауреаата[2];
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна;
- «Учууталлар учууталлара»;
- Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо;
- Мэлдьэхси нэһилиэгин Ытык олохтооҕо.
Аатын үйэтитии
Мэлдьэхси орто үөрэхтээһин оскуолата А. Чугунов аатын сүгэр.