Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Химияҕа Нобель бириэмийэтэ

Химияҕа Нобель бириэмийэтэ (швед. Nobelpriset i kemi) Швед хоруоллугун билимҥэ акадьыамыйата сылга биирдэ аныыр бириэмийэтэ. Бу Альфред Нобель 1895 сыллаахха бэйэтэ олохтообут биэс Нобель бириэмийэлэриттэн биирдэстэрэ, 1901 сыллаахтан туттарыллар. Атын бириэмийэлэр: Физикаҕа Нобель бириэмийэтэ, Литэрэтиирэҕэ Нобель бириэмийэтэ, Нобель Эйэҕэ бириэмийэтэ уонна Мэдиссиинэҕэ уонна физиологияҕа Нобель бириэмийэтэ.

Бастакы химияҕа Нобель бириэмийэтэ Нидерланд учуонайыгар Якоб Хендрик Вант-Гоффка 1901 сыллаахха туттарыллыбыта. Бу наҕарааданы Нобель Пуондата дьаһайар. Бу бириэмийэни Стокгольмҥа сылын ахсын анал сиэри-туому тутуһан ахсынньы 10 күнүгэр туттараллар (Нобель өлбүт күнэ).The Nobel Prize Award Ceremonies(недоступная ссылка — история). Nobelprize.org. Сигэнии күнэ: 7 Алтынньы 2008.</ref>.

Химияҕа Нобель бириэмийэтин лауреата көмүс мэтээли, туох иһин ылбытын туһунан суруктаах туоһу суругу уонна харчынан бириэмийэни тутар.[1] Кээмэйэ Нобель пуондатын дохуотуттан тутулуктаах.[2]

Лауреаттар

Сүрүн ыстатыйа: Химияҕа Нобель бириэмийэтин лауреаттара

25 лауреат органическай химияҕа ситиһиилэрин иһин бириэмийэни ылбыттара — химия атын салааларыттан саамай элбэх.[3] Икки лауреакка — ньиэмэс учуонайдарыгар Рихард Кунҥа (1938) уонна Адольф Бутенандтка (1939) — бырабыыталыстыбалара бириэмийэни ылалларын көҥүллээбэтэҕэ. Кэлин мэтээлин уонна туоһу суругун туппуттара, ол эрээри харчылара тиксибэтэҕэ.

Икки бириэмийэни ылбыт соҕотох химик баар — Фредерик Сенгер (1958 уонна 1980 сыллардаахха). Өссө икки киһи Нобель бириэмийэтин атын салааҕа ылбыттара — Мария Кюри (физикаҕа 1903 сыллаахха уонна химияҕа 1911 сыллаахха) уонна Лайнус Полинг (химияҕа 1954 сыллаахха уонна Эйэ бириэмийэтин 1962 сыллаахха).[4] 187 лауреаттан (2021 сыл туругунан) сэттэтэ — дьахтар[5].

Химияҕа Нобель бириэмийэтэ аҕыста туттарыллыбатаҕа: 1916, 1917, 1919, 1924, 1933 уонна 1940—1942 сыллардаахха.

Быһаарыылар

  1. ↑ Tom Rivers. 2009 Nobel Laureates Receive Their Honors | Europe| English. .voanews.com (10 Ахсынньы 2009). Сигэнии күнэ: 15 Тохсунньу 2010. Архивировано 14 Ахсынньы 2012 года.
  2. ↑ The Nobel Prize Amounts. Nobelprize.org. Сигэнии күнэ: 15 Тохсунньу 2010. Архивировано 3 От ыйын 2006 года.
  3. ↑ Malmström, Bo G.; Bertil Andersson. The Nobel Prize in Chemistry: The Development of Modern Chemistry. Nobelprize.org (3 Ахсынньы 2001). Сигэнии күнэ: 8 Алтынньы 2008. Архивировано 22 Бэс ыйын 2013 года.
  4. ↑ Nobel Laureates Facts. Nobelprize.org. Сигэнии күнэ: 7 Алтынньы 2008. Архивировано 22 Бэс ыйын 2013 года.
  5. ↑ Women Nobel Laureates. Nobelprize.org. Сигэнии күнэ: 7 Алтынньы 2008. Архивировано 22 Бэс ыйын 2013 года.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар