Асямов Сергей Александрович

Сергей Асямов 1907 сыллаахха алтынньы 19 (сэтинньи 1) күнүгэр Красноярскай куоракка рабочай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Омугунан нуучча.

Кыһыл Аармыйаҕа 1929—1933 сылларга, 1941 сылтан сулууспалаабыт. 1931 сыллаахха Ейскайдааҕы военно-морской авиационнай училищены бүтэрээт, летчик-инструктор быһыытынан сулууспалаабыт. 1933 сылтан — Гражданскай Воздушнай флот летчига, 1935 сылтан — Главсевморпуть Өлүөнэтээҕи авиационнай группатын летчига.

Аҕа дойду Улуу сэриитигэр 1941 сыл от ыйыттан кыттыбыт. 1942 сылтан ВКП(б) чилиэнэ.

1942 сыл тохсунньутугар майор Сергей Асямов, 746-с авиационнай полк хараабылын командира, 48 ситиһиилээх бойобуой көтүүлэри оҥорбут. Кини экипаһа өстөөхтөргө сүүс тонна буомбаны быраҕан, өстөөх күүстэригэр, техникатыгар улахан хоромньуну таһаарбыта, өстөөхтөр сабардаабыт сирдэригэр үс мөлүйүөнтэн ордук листовка ыһыллыбыта.

Сергей Александрович ССРС тас дойдулары кытта дьыалаҕа миниистирэ В. М. Молотов АКШ-ҕа дипломатическай миссиянан кистэлэҥ көтүүтүн бэлэмнии сылдьан, Великобританияҕа сулууспалаах командировка кэмигэр өлбүтэ.

1942 сыл муус устар 29 күнүгэр, тас дойдулар дьыалаларыгар миниистир көтүөн хас да нэдиэлэ иннинэ, куттал суох буолуутун тургутаары Москваттан Шотландия Тилинг (Tealing) аэродромугар ТБ-7 ыарахан бомбардировщик көппүтэ. Самолет командира майор С. А. Асямов, иккис пилот майор Э. К. Пусэп (Асямов өлбүтүн кэннэ Молотов самолетун командира буолбута), штурманнар капитан С. М. Романов уонна капитан А. П. Штепенко, борттехник А. Я. Золотарев уонна кини көмөлөһөөччүтэ С. Н. Дмитриев этилэр.

1942 сыл муус устар 30 күнүгэр Британия De Havilland DH.95 Flamingo (борт нүөмэрэ R2764) пассажирскай самолёта Лондон диэки көппүтэ. Самолёт бордугар экипаж түөрт чилиэниттэн ураты Британия сибээһин икки офицера уонна Сэбиэскэй байыаннай миссия түөрт чилиэнэ бааллара: Великобританияҕа байыаннай миссия авиация боппуруостарыгар баһылыгын көмөлөһөөччүтэ полковник Григорий Петрович Пугачев, миссия сэкиритээрэ 2-с рангалаах байыаннай инженер Петр Иванович Баранов, байыаннай атташе көмөлөһөөччүтэ майор Борис Филиппович Швецов уонна сэбиэскэй бомбардировщик командира майор Сергей Александрович Асямов. Көтөн истэхтэринэ соһуччу самолёт мотора алдьанан умайбыта, онтон уматык баагар бензин паара эстэн, кынатын суох гыммыта. Бары өлбүттэрэ.

ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1942 сыл бэс ыйын 20 күнүнээҕи Ыйааҕынан бойобуой сорудахтары уһулуччулаахтык толорорун, көрдөрбүт хорсун, геройдуу быһыытын иһин майор Асямов Сергей Александровичка өлбүтүн кэннэ Сэбиэскэй Сойуус Геройун аата иҥэриллибитэ.^[1]

• «Кыһыл көмүс Сулус» мэтээл (20.06.1942)^[2];
• Ленин уордьана (20.06.1942);
• Кыһыл Знамя уордьана (20.02.1942)^[3];
• «Үлэҕэ уһулуччутун иһин» мэтээл;
• «Москва көмүскэлин иһин» мэтээл.

• Дьоруой аатынан Үөһээ Халыма улууһугар Зырянка бөһүөлэк уулуссата, Таймыр полуостровка Лаптевтар муораларыгар хомо ааттаммыттар.
• 2012 сыллаахха Хотугу Йоркширга (Великобритания) баар Грейт Узберн диэн дэриэбинэҕэ авиакатастрофаҕа өлбүттэргэ анаан Арассыыйа Посольствотыттан уонна Приходскай Сэбиэттэн мемориальнай дуоскалар туруоруллубуттара. Дэриэбинэ биир уулуссата Асямов аатын сүгэр.

• Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382